Yeni Faşizm: Maskesiz, bayraksız, alkışlı

Artık üniformalar yok. Askerî marşlar sustu. Sloganlar dev duvarlara değil, yorum kutularına yazılıyor.

“Faşizm geri mi döndü?” sorusu yanlış. Çünkü bu yeni rejim, geri dönmedi. Hiçbir yere gitmedi ki. Sadece kılık değiştirdi. Şimdi o, kürsülerde değil trend listelerinde yaşıyor. Bastırmıyor; alkışlanıyor. Yasaklamıyor; yönlendiriyor. Cezalandırmıyor; linç ediyor. Yüzü görünmüyor ama etkisi her yerde. Ve en önemlisi: Artık devlet eliyle değil, toplumun eliyle işliyor.

Klasik faşizm, Mussolini’nin göğsünde, Hitler’in çığlığında, Franco’nun yumruğundaydı. Sertti, kanlıydı, buyurgandı. Devlet, mutlak otoritesini her gün daha da yükselterek kuruyordu. Muhalifler ya zindandaydı ya mezarda. Kitaplar meydanlarda yakılıyor, fikirler “vatan haini” yaftasıyla susturuluyordu. Düşünmek, devlete karşı suçtu.

Ama artık kitaplar yakılmıyor. Yazarlar linç ediliyor. Farkı yok: Yangın hâlâ aynı.

Geçmişin otoriter rejimleri, gücü doğrudan merkezden uyguluyordu. Şimdiki yapıysa daha rafine, daha sinsi. Artık bir polis değil, bir “hashtag” susturuyor seni. Bir yasa değil, bir linç grubu cezalandırıyor. Ve korkunç olan şu: Bu kez, faşizmi devlet değil, sokaktaki sıradan insan taşıyor omuzlarında. Kimi zaman bir öğretmen, kimi zaman bir taksi şoförü, kimi zaman bir Twitter fenomeni. Hepsi aynı düzene hizmet ediyor ama kendilerinin “özgürlük savaşı” verdiklerine inanıyorlar.

1950’lerde McCarthy dönemi Amerika’sında komünist avı vardı; şimdi “duyarsız”, “karşı tarafçı”, “yeterince bizden olmayan” ya da “yanlış düşünen” avı var. O zaman FBI fişliyordu, şimdi ekran görüntüleri, anonim hesaplar, WhatsApp grupları ve yorum kolajlarıyla infaz yapılıyor. Sadece ne söylediğin değil, neyi söylemediğin de suç sayılıyor. Türkiye’de ise artık linç, sabit bir grubun değil; gündemini sürekli değiştiren, kimlik üstüne kimlik giyen bir kalabalığın işi. Bir gün “kadın düşmanı”, ertesi gün “millî değerlere aykırı”, başka bir gün “duyarsız elit” ilan ediliyorsun. Ne söylediğinden çok, kimin hoşuna gitmediğin önemli hâle geldi.

Bir tweetle işinden olabilirsin. Bir video yüzünden kariyerin bitebilir. En acısı da şu: O tweet on yıl önce atılmış olabilir. O video montaj olabilir. Kimse bağlama, niyete, tutarlılığa bakmıyor. Çünkü bu çağda infaz, delil değil; linç ihtiyacıyla başlıyor. Bir komisyonun değil, kitle psikolojisinin karar verdiği infazlar yaşıyoruz. Mahkeme yok. Savunma hakkı yok. Duruşma günü yok. Ama infaz saati tam zamanında: Prime time’da, toplu bir çöküşte.

Ve bu yeni faşizm, halkın bizzat katıldığı bir ritüel. Sadece yönetici değil, izleyici de suç ortağı. Sessiz kalan da dâhil. Orwell’in 1984’ündeki gibi değil; çünkü burada “Büyük Birader” dışarıdan bakmıyor. Herkes birbirine bakıyor. Herkes bir diğerini izliyor, bir hata kolluyor, sonra hep birlikte çullanıyor. Türkiye’de bu, artık bir milli spora dönüşmüş durumda. Siyasi fikir fark etmiyor, ideolojik ayrım önemli değil; herkes kendi mahallesinin doğrularıyla küçük bir tiran kesiliyor.

En acı olanı ise şu: Bu sistemde herkes hem infazcı hem potansiyel mahkûm. Bugün bir başkasını susturan, yarın kendi sözleriyle susturuluyor. “Linç etme” kültürü, dönüp herkesi ısıran bir yılan gibi. Çünkü bu yeni faşizm, bir ideolojiden değil; bir alışkanlıktan, bir cehalet şehvetinden, bir “güçlü olan haklıdır” inancından besleniyor.

Linç, sadece bir baskı değil; aynı zamanda bir aidiyet aracı. Kitleler, birini yok ederek birbirine tutunuyor. Günümüzün totaliterliği, devletin tekil baskısından değil, toplumun kolektif tahakkümünden doğuyor. Üstelik bu tahakküm, büyük bir ahlaki üstünlük iddiası taşıyor. Çünkü sansür artık güvenlik değil; “hassasiyet” adıyla meşrulaştırılıyor.

Tarihten bir örnek verelim: Fransız Devrimi yalnızca monarşiyi devirmedi, aynı zamanda “yeterince devrimci olmayanları” da ezdi. Kral XVI. Louis giyotine gönderildiğinde halk alkışladı; çünkü iktidar düşmüştü. Ama kısa sürede fark edildi ki, düşman sadece tahttaki değilmiş. Robespierre’in öncülüğünde başlayan Erdem Terörü, sadece krallığı değil, krallıkla “ilgili olabileceği” düşünülen herkesi hedef aldı. Devrim artık sadece bir siyasal kırılma değil, ahlaki bir saflık testi hâline gelmişti. Kim daha devrimci? Kim daha sadık? Kim daha temiz? Cevabı yeterince güçlü veremeyenler, giyotine gönderildi.

İdam edilenler arasında aristokratlar kadar devrimin kendi içindeki isimler de vardı. Düne kadar birlikte barikat kurdukların, bir sabah seni “ahlaki yozlaşma”yla suçlayabiliyordu. Çünkü düşman dışarıda değil, içeride aranıyordu. Robespierre’in “erdem” anlayışı, tartışmaya kapalı bir doğru yarattı. O doğruya itiraz değil, tereddüt bile ölüm sebebiydi. Giyotini tutan elin arkasında bir tiran değil, halkın kendisi vardı. Ve o halk, masumiyet değil; bağlılık istiyordu.

Bugün de aynı “erdem terörü” yeniden sahnede. Giyotin yok ama infaz var. Kalabalıklar artık ellerinde iplerle değil, ekran görüntüleriyle dolanıyor. “Doğru düşünmeyen” herkes, sadece yanlış değil; aynı zamanda “kötü” ilan ediliyor. Ahlaki üstünlük, tartışılabilir bir değer olmaktan çıkmış; mutlak bir inanca dönüşmüş durumda. Artık fikir tartışması değil, karakter sorgulaması yapılıyor. Hatalı bir cümle, eksik bir ifade, bağlam dışı bir söz… Tüm bunlar infaz gerekçesi. Düşüncenin bütünlüğü değil, tek bir kelimesi yeterli oluyor mahkûm edilmek için.

Ve kimse sana açıkça “sus” demiyor. Ama herkes sana “bunu nasıl söylersin” diyor. Sözünün içeriğini değil, ahlaki konumunu hedef alıyor. Bir kelimenin tonu, bir cümlenin vurgusu, hatta bazen sessiz kalman bile “suç” sayılıyor. Çünkü susturmak için artık sansür gerekmez; yeter ki konuştuğuna pişman ol. Bugün, ceza mahkemelerinden çok vicdan mahkemeleri işliyor. Ama o vicdan, bireyin değil; kalabalığın gürültülü iç sesi. Öyle bir baskı ki, artık kimse düşünmüyor; herkes “yanlış anlaşılmamak” için düşünüyor. Bu, özgürlüğün değil, korkunun dili. Ve o dilin kurbanı olanlar, sadece yanlış düşünenler değil; konuşmaya cesaret eden herkes.

Yeni faşizmin bir diğer cephesi ise görünürlük. Eskiden rejimler görünür olanı yok ederdi. Şimdi seni görünmez kılıyorlar. Algoritmalarla susturuluyorsun. Erişimin kesiliyor, görünürlüğün azaltılıyor, sesin yankılanamıyor. “Konuş ama kimse duymasın.” İşte bu, çağın en rafine sansür biçimi. İfade özgürlüğü kâğıt üzerinde var; ama kitlelerin onayı olmadan hiçbir ifade yankı bulmuyor. Kısaca: Düşünce, sadece var olmakla değil, alkış almakla değer kazanıyor.

Ve burada en büyük trajedi, bireyin kendi içinden vazgeçmesi. Artık insanlar ne düşündüğünü değil, ne düşünmesi gerektiğini düşünüyor. Otosansür, devlet zoruyla değil; dışlanma korkusuyla işliyor. Birey, sistemin korkusuyla değil, kalabalığın öfkesiyle terbiye ediliyor.

Peki bu girdaptan çıkış var mı?

Varlığını alkıştan değil, vicdandan alan bir düşünce biçimiyle olabilir. Çünkü özgürlük, fikir birliğinde değil; fikir ayrılığında anlaşılır. Kalabalığın beğenisiyle değil, bireyin cesaretiyle savunulur. Korkmayan bir insan, bin sansürcüye bedeldir. Çünkü bu çağda özgürlük, yasalarla değil, yalnızlıkla ölçülür.

Çünkü bu çağda bir düşüncenin gerçek olup olmadığını belirleyen şey ne kadar doğru olduğu değil, ne kadar yalnız kaldığıdır. Kalabalıkla aynı düşündüğünde alkış alırsın ama kendinle aynı kaldığında sınanırsın. Gerçek özgürlük işte o sınavda başlar: Seni sevmeyenlerin bile senin konuşma hakkını savunmasıyla. Aynı fikirde olmayanların bile seni duymaya gönüllü olmasıyla. Özgürlük, herkes seni alkışlarken değil, herkes sırtını döndüğünde bile sesini kaybetmemekte yatar.Vicdan, kamuoyu gibi davranmaz. Moda olmaz, trend takibi yapmaz, çoğunlukla hizalanmaz. Sessizdir ama yıkıcıdır. İçten gelir ama herkesi sarsar. O yüzden vicdana yaslanan düşünce biçimi, sadece kişisel değil; tarihsel bir başkaldırıdır.

Aslında bu çağın adını çok önceden konmuştu: Sansürün kalemi artık devlette değil, toplumun elinde. Yeni faşizm artık üniformalı değil; sivil. Bayraksız ama yıkıcı. Ve belki de en korkuncu: alkışlı. Çünkü zalimliğin alkışlandığı yerde, susturulmuş olan sadece fikir değil; insanın kendisidir.

Yeni faşizm gelmedi, biz onu çağırdık. Ve şimdi kapımızda değil, içimizde.