20 Kasım 2026, Cuma
  • Giriş
Haberton
Sonuç Yok
Tüm Sonuçları Göster
Yazı Gönder
  • Öne Çıkanlar
  • Özel Haber
  • Gündem
  • Politika
  • Dış Haberler
  • İş Dünyası
  • Kültür & Sanat
  • Sağlık
  • Yaşam
  • Yerel
  • Spor
  • Yazarlarımız
Sonuç Yok
Tüm Sonuçları Göster
  • Öne Çıkanlar
  • Özel Haber
  • Gündem
  • Politika
  • Dış Haberler
  • İş Dünyası
  • Kültür & Sanat
  • Sağlık
  • Yaşam
  • Yerel
  • Spor
  • Yazarlarımız
Sonuç Yok
Tüm Sonuçları Göster
Haberton
Sonuç Yok
Tüm Sonuçları Göster

Ana Sayfa - Yazarlar - Sınanmamış iyiler

Sınanmamış iyiler

Peyami Altunsuyu - Peyami Altunsuyu
18 Temmuz 2026
- Yazarlar
Okuma Süresi:4 dakikalık okuma
A A
0
Sınanmamış iyiler
Facebook'da PaylaşX'de PaylaşLinkedin'de PaylaşWhatsapp'da Paylaş

Kendimizden neden bu kadar eminiz? Bir soykırım belgeseli izlerken, bir işkence haberi okurken içimizden hep aynı cümle geçer: Ben asla yapmazdım. Peki bunu nereden biliyoruz? Hangi karanlık odada test ettik kendimizi? İçimizdeki insanı hangi koşullarda tanıdık?

Hiçbirinde. Çünkü çoğumuz hiç sınanmadık.

Kötülüğü hep başkalarının bahçesine dikeriz. Zalimler başka bir hamurdan yoğrulmuştur bizim gözümüzde; sapkındır, hastadır, canavardır. Bu düşünce rahatlatıcıdır. Canavar ben değilsem, güvendeyim demektir. Ama bu güvenlik duygusunun tek dayanağı, henüz test edilmemiş olmamız. Barış zamanında herkes iyi insandır. Bolluk zamanında herkes cömerttir. Kimsenin bizden bir şey istemediği günlerde ahlak sahibi olmak kolaydır. Asıl soru şu: Koşullar değiştiğinde kim olacağız?

Tarih bu soruya hiç hoş cevaplar vermiyor. Yirminci yüzyılın en kanlı sayfalarını yazanlar, çoğunlukla eğitimli, kültürlü, “medeni” insanlardı. Tarihçi Christopher Browning, Sıradan Adamlar kitabında Nazi Almanyası’nın 101. Yedek Polis Taburu’nu inceler. Bu tabur, Polonya’da on binlerce sivilin ölümüne katılmıştı. Peki kimlerdi bu adamlar? Fanatik Naziler mi? İdeoloji sarhoşu gençler mi? Hayır. Orta yaşlı esnaflar, işçiler, memurlar. Hamburg’dan gelen aile babaları. Savaştan önce kimsenin ruhsatsız park cezası bile yemediği türden insanlar. Üstelik komutanları ilk operasyonda açıkça söylemişti: “İçinizden isteyen bu görevi reddedebilir, cezalandırılmayacaksınız.” Kapı açıktı yani. Reddedenlerin sayısı bir avuçtu. Geri kalanlar devam etti. Nefretten değil çoğu zaman; arkadaşlarını yalnız bırakmamak, zayıf görünmemek, sırıtmamak için.

Bu insanlar bizden bütünüyle farklı mıydı? Yoksa sadece bizim henüz karşılaşmadığımız şartlarla mı karşılaştılar?

Bilim de aynı yaraya parmak bastı. 1961’de Yale Üniversitesi’nde psikolog Stanley Milgram, gazete ilanıyla sıradan insanlar topladı: öğretmenler, satıcılar, mühendisler. Saati birkaç dolara, bilime katkı sunacaklardı. Onlara bunun bir “öğrenme deneyi” olduğu söylendi. Katılımcı “öğretmen” rolündeydi; yan odadaki “öğrenci” her yanlış cevapta elektrik şoku alacaktı. Şok düğmeleri 15 volttan 450 volta kadar yükseliyordu; son düğmelerin üstünde “tehlike: şiddetli şok” yazıyordu. Öğrenci aslında bir aktördü, şoklar sahteydi; ama katılımcı bunu bilmiyordu. Voltaj yükseldikçe duvarın ardından önce itirazlar, sonra çığlıklar, sonra kalbinden şikâyet eden bir ses, en sonunda ölüm sessizliği geliyordu. Katılımcı duraksadığında gri önlüklü deney yöneticisi ne bağırıyor ne tehdit ediyordu. Sakin bir sesle aynı cümleleri tekrarlıyordu: “Lütfen devam edin. Deney devam etmenizi gerektiriyor. Sorumluluk bize aittir.”

Deneyden önce psikiyatristlere soruldu: Kaç kişi sonuna kadar gider? Tahmin, binde birdi. Sadece sadistler, dediler.

Sonuç: Katılımcıların yaklaşık üçte ikisi 450 volta kadar gitti.

Ama asıl sarsıcı olan rakam değil. Asıl sarsıcı olan, o düğmeye basanların hiçbirinin kendini zalim sanmaması. Elleri titriyordu, ter içindeydiler, itiraz ediyorlardı; ve basmaya devam ediyorlardı. Çünkü sorumluluk “yukarıdaydı.” Emir verilmişti. Kendileri sadece bir görevi yerine getiriyorlardı. Kötülük, vicdanla el ele yürüyebiliyordu demek ki; yeter ki faturayı kesecek başka bir adres olsun.

Şunu da dürüstçe söyleyeyim: Bu deneyler eleştirildi. Milgram’ın yöntemi etik açıdan sorgulandı; Stanford Hapishane Deneyi gibi benzer çalışmaların kurgusunun sonuçları abarttığı ortaya kondu. Bu araştırmalar insanlığın tamamını açıklayan mutlak yasalar değil. Ama gösterdikleri mekanizma tarihin tanıklığıyla örtüşüyor: İnsan, her zaman kötü olduğu için kötülük yapmaz. Bazen sadece kendisine bir rol verildiği için yapar. Bir üniforma giydirildiği, bir numara verildiği, sorumluluğun başkasına ait olduğuna inandırıldığı, herkesin yaptığını gördüğü için yapar. Üniforma kimliği örter, kalabalık vicdanı böler, emir ise geriye kalanı susturur.

Ve kötülük bir anda gelmez. Kimse bir sabah uyanıp canavar olmaz. Önce küçük bir taviz verilir. Sonra bir tane daha. Her adım bir öncekine benzediği için fark edilmez. Sınır her gün birkaç santim kayar. Bir gün dönüp bakıldığında başlangıç noktası artık görünmüyordur bile. Normalleşme dediğimiz şey, kötülüğün en sadık taşıyıcısıdır.

Şimdi gözümüzü kendi çağımıza çevirelim. Şiddetin sıradanlaştığı her toplumda yalnızca tetiği çekeni suçlamak kolaydır. Ama tablo daha kalabalık. Emri veren var. Uygulayan var. Sessizce izleyen var. “Bana dokunmayan yılan” deyip başını çeviren var. Yapılanı akşam sofrasında “Ama onlar da hak etti.” diye meşrulaştıran var. Bu zincirin her halkası, mekanizmanın çalışmasına bir vida sıkıyor. Ve halkalar arasında sanıldığı kadar mesafe yok; izleyen bir gün alkışlayana, alkışlayan bir gün uygulayana dönüşebiliyor. Milgram’ın deneyindeki o gri önlüklü adamın gücü neydi? Silahı yoktu, tehdidi yoktu. Sadece bir cümlesi vardı: Sorumluluk bize aittir. Toplumlar da böyle çalışıyor. Sorumluluğu alan bir makam bulunduğu sürece, uygulayacak el her zaman bulunuyor.

Ve biz, bu satırları okuyanlar, kendimizi hangi halkada sanıyoruz? Hiçbirinde, değil mi? Biz izleyiciyiz, biz masumuz. Ama Milgram’ın deneklerine de deney öncesinde sorulsaydı, hepsi aynı şeyi söylerdi.

Ben asla yapmazdım.

Kendimizi iyi sanmamızın tek nedeni, kötülüğün henüz bizden bir şey istememiş olması olabilir.

PaylaşTweetPaylaşGönder
Önceki Haber

Beylikdüzü’nde baygınlık geçiren kadın hastaneye götürülürken yolda öldü

Sonraki Haber

Dolar yükselirse en çok hangi ürünlerin fiyatı artar? Zam riskinin en yüksek olduğu kalemler açıklandı

Peyami Altunsuyu

Peyami Altunsuyu

Peyami Altunsuyu,siyasetten sanata, spordan toplumsal meselelerin en kuytu köşelerine kadar her konuda kalem oynatan gazeteci yazar.

İlgili Haberler

Siyaset ve yönetim: Demokrasiden Kakistokrasiye yönetim biçimleri
Yazarlar

Siyaset ve yönetim: Demokrasiden Kakistokrasiye yönetim biçimleri

20 Kasım 2026
Algoritmalar Ankara ayazına çarpınca: "La bizi takip etseler ne olacak gardaş?"
Yazarlar

Algoritmalar Ankara ayazına çarpınca: “La bizi takip etseler ne olacak gardaş?”

20 Kasım 2026
Ankara'nın Merkez Bankası: "Sen git, benim adımı ver" Borsası
Yazarlar

Ankara’nın Merkez Bankası: “Sen git, benim adımı ver” Borsası

19 Kasım 2026
Gazetecilik ciddiyet, eğitim ve mesleki donanım gerektirir
Yazarlar

Gazetecilik ciddiyet, eğitim ve mesleki donanım gerektirir

19 Kasım 2026
Yazarlar

“Bebe semaveri kap, Mogan’a çıkıyoz!”

18 Kasım 2026
Yazarlar

Gönül aynasının imtihanı: İnsan, inanç ve niyet

17 Kasım 2026
Sonraki Haber
Dolar yükselirse en çok hangi ürünlerin fiyatı artar? Zam riskinin en yüksek olduğu kalemler açıklandı

Dolar yükselirse en çok hangi ürünlerin fiyatı artar? Zam riskinin en yüksek olduğu kalemler açıklandı

En Güncel Haberler

AJet’e üçüncü kez APEX ödülü
İş Dünyası

AJet’e üçüncü kez APEX ödülü

20 Kasım 2026
Maden projelerine karşı mücadele eden 3 kadına İnsan Hakları Onur Ödülü! Törene Özgür Özel de katılacak
Politika

Maden projelerine karşı mücadele eden 3 kadına İnsan Hakları Onur Ödülü! Törene Özgür Özel de katılacak

20 Kasım 2026
Ayasofya Bilim Kurulu Üyesi Güleç: Şu anda 6 mekanımız var, 9 tane de tünelimiz var
Öne Çıkan

Ayasofya Bilim Kurulu Üyesi Güleç: Şu anda 6 mekanımız var, 9 tane de tünelimiz var

20 Kasım 2026

Günün Popüler Haberleri

  • Tümü
  • Sağlık Haberleri
  • Kültür ve Sanat
Yaşam

Çevre Yönetimi Genel Müdürü Turan: COP31, ‘Sıfır Atık’la da anılacak

20 Kasım 2026
Yaşam

GTA 6 dünyayı salladı! Türk uzmandan oyunun geleceğine ilişkin çarpıcı değerlendirme

20 Kasım 2026
Yaşam

Bektaşi Kültür ve Cemevi Başkanlığı, yurt dışında inanç önderi görevlendirecek

20 Kasım 2026
Yaşam

Edirne’de ‘otogar ihalesi’ soruşturmasında 9 şüpheli adliyede

20 Kasım 2026
Önceki Sonraki
Haberton

Haberton

Sizin için tonla haber!

Türkiye'de tarafsız bir medya, vatandaşın haber alma hakkı çerçevesinde gerçek haberleri takip edebileceğiniz, tonlarca habere ulaşın!

Son Dakika

Özgür Özel'den Erdoğan'a fon skandalı tepkisi! “Milletin gözünün içine baka baka yalan söyledi”

Özgür Özel’den Erdoğan’a fon skandalı tepkisi! “Milletin gözünün içine baka baka yalan söyledi”

- Haberton
20 Kasım 2026

YENİ Parti lideri Özgür Özel, partisinin genel merkezinde Zafer Partisi Genel Başkanı Ümit Özdağ ile heyetini kabul etti. YENİ Parti...

Bir kirpinin peşinden gidince keşfedildi! İçinde göl bulunan gizemli mağara

Kuruyup öldüğü sanılıyor, suyla yeniden açılıyor! Diriliş bitkisinin inanılmaz sırrı

Kaybettiği uzuvları yeniden oluşturabiliyor! Aksolotlün bilim insanlarını şaşırtan yeteneği

Türkiye’de bir göl neden pembeye dönüyor? Tuz Gölü’nün şaşırtan sırrı

Güncel Haber

Çevre Yönetimi Genel Müdürü Turan: COP31, 'Sıfır Atık'la da anılacak

Çevre Yönetimi Genel Müdürü Turan: COP31, ‘Sıfır Atık’la da anılacak

20 Kasım 2026
GTA 6 dünyayı salladı! Türk uzmandan oyunun geleceğine ilişkin çarpıcı değerlendirme

GTA 6 dünyayı salladı! Türk uzmandan oyunun geleceğine ilişkin çarpıcı değerlendirme

20 Kasım 2026
  • Hakkımızda
  • Yayın İlkeleri
  • İletişim
  • Kullanım Şartları ve Gizlilik Politikası
  • Güvenlik Politikası

© 2026 Haberton

Tekrar Hoş Geldiniz!

Aşağıda hesabınıza giriş yapın

Şifrenizi mi unuttunuz?

Şifrenizi alın

Şifrenizi sıfırlamak için kullanıcı adınızı veya e-posta adresinizi girin lütfen.

Giriş Yap

Yeni Çalma Listesi Ekle

Sonuç Yok
Tüm Sonuçları Göster
  • Öne Çıkanlar
  • Özel Haber
  • Gündem
  • Politika
  • Dış Haberler
  • İş Dünyası
  • Kültür & Sanat
  • Sağlık
  • Yaşam
  • Yerel
  • Spor
  • Yazarlarımız

© 2026 Haberton