Çocuklara engel yoktur… Eğitim insanoğlunun hayatındaki en önemli unsurlardan biridir. Toplum içinde var olabilmek için gerekli olan bütün süreçlerin yolu eğitimden geçmektedir.
Eğitim yaşamak için sahip olunması gereken bilgi, birikim, donanıma ulaşmak için çıkılan bir yoldur. Bilimsel bir süreç olan bu yolda bireylerin eğitimi kapasitelerine yeteneklerine göre farklılıklar gösterse de amaç aynıdır. Platon eğitim, bedene ve ruha, yetenekli olduğu (yetkinliği) mükemmelliği vermektir derken bireyin toplum için faydalı olabileceği yeteneklerini keşfetmesine olanak sağlayıp çevresi ile uyumlu yaşamasını ve bireyin gelişmesine katkıda bulunmasından bahsetmektedir. Eğitim herkes için geçerli olan bir durumdur. Bireyin zihinsel ya da bedensel engelinin onun eğitim hakkını olumlu ya da olumsuz olarak etkilemesi beklenemez.
Engellilik
Bedensel, zihinsel, duygusal ve sosyal özelliklerinde belirli bir oranda fonksiyon kaybına neden olan organ yokluğu ya da bozukluğu demektir. Bu bozukluk sonucu normal hayatını yaşayamayan kişiye engelli denir. (Efe, 2008) Her bireyin engeli kendine özgüdür. Aynı adı taşısalar bile bireye özgü olan bu engel durumu kültürel, sosyal, siyasal, bireyin biyolojik yapısı gibi durumlardan dolayı engel olmaktan çıkabilir. Örneğin yürüyemeyen bir bireyin tekerlekli sandalyeye sahip olması gibi.
Engelli Çocukların Eğitim Hakkı
Engelli insanlar, yaşam fonksiyonlarını diğer insanlar gibi kullanamadıkları için daha dezavantajlı bir konumda olmaktadırlar. (Şirin, 2019: 132) Engelli olan kişileri hayata hazırlama konusunda farklı yaklaşımlar geliştirmek gerekebilir. Bu farklı yaklaşımların sebebi engelli bireylerin etkin bir şekilde yaşamalarını sağlamak için önlemler almaktır. Bu önlemler engelli bireylerin toplumdan dışlanmasını engelleyip onları hayata kazanmak ile sonuçlanacaktır. Çocuklar engelleri yüzünden duygusal, fiziksel birçok olumsuz ile mücadele ederken bu tarz farklı yaklaşımlara daha çok ihtiyaç duymaktadırlar. Bu sebeple toplumda yaşayan her birey gibi engelli bireylerin de haklarını etkin kullanabilmek, yeterli bilgi ve kabiliyete ulaşabilmek için eğitime ihtiyaçları vardır.
Engelli olan ya da olmayan bütün bireyler, insan onuruna yakışan bir hayat seviyesine ulaşabilmek için, en azından temel düzeyde eğitim alma hakkına sahiptir. (Demirtaş, 2019: 44) Nitekim 2005 yılında düzenlenen kanun ile de her çocuğun engeli olup olmama durumuna ve derecesine bakılmadan eğitimden faydalanma hakkı bulunduğu kesinleştirilmiştir.
“Engelli bireylerin haklarını ulusal düzeyde garanti altına alan ve 2005 yılında yürürlüğe giren 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’a göre engellilerin eğitim alması hiçbir gerekçeyle engellenemez; engelliler, özel durumları ve farklılıkları dikkate alınarak, yaşadıkları çevre ile bütünleştirilmiş ortamlarda, eşitlik temelinde, yaşam boyu eğitim olanağından ayrımcılık yapılmaksızın yararlanırlar.” (Engelliler Hakkında Kanun, 5378, 2005)
Engelli̇ Çocukların Eğitimindeki Amaçlar
- Yetenekleri doğrultusunda iş ve meslek hayatına hazırlamak.
- Temel yaşam becerilerini geliştirmek.
- Sosyal hayata hazırlamak.
- Kendine yeterli bir birey olmasını sağlamak.
- İhtiyaçlarını karşılayabilecek seviyeye getirmek.
- Devamlı öğrenme alışkanlığı ve becerisi kazandırmak.
Sonuç olarak, engellilik durumu bireylerin hayatını zorlaştırmaktadır. Engelli bireylerin yaşamını kolaylaştırmak, temel haklarını öğretmek eğitim yolundan geçmektedir. Hiçbir sınırlama olmaksızın eğitim alan engelli birey temel haklarının farkında olduğu kadar hayatını düzene sokabilecek yeteneklerinin de farkına varacaktır. Bu yüzden engelli bireylerin tespit aşamasından sonra eğitimleri için engelli birey ve ailesi eğitim hakları konusunda bilinçlendirilmeli ve eğitimi konusunda yönlendirilmeler yapılmalıdır.
KAYNAKÇA
- Adem Efe, Engelli Birey ve Ailelerin Sorunları, Toplumdan Beklentileri ve Din, İstanbul: Rağbet Yayınları, 2008.
- Engelliler Hakkında Kanun, 5378, (1/3/2005), 20/03/2021 tarihinde Engelliler Hakkında Kanun, 5378: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5378-20130425.
- Memduh Cemil Şirin, Engelli Çocukların Eğitim Hakkı: İdarenin Görevlerine Dair Hukuki Bir Değerlendirme, Çocuk ve Medeniyet, 2, 2019, ss. 131-158.
- Zülfü Demirtaş, Uluslararası Antlaşmalar Çerçevesinde Engellilerin Eğitim Hakkı, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Akademik Dergisi, 2, 2019, ss. 39-59.
