Okul çağındaki çocuklarda stres yönetimi nasıl yapılır? Ergenlik ve çocukluk döneminde stresle baş etme yolları…
Stres ve başa çıkma, onun gelişim dönemi için olduğu gibi özellikle ergenlik dönemi için de önemlidir. Çünkü ergenlik, tüketici, toplumsal, yaşadıkları ve psikolojik açılardan pek çok çalıştırma ve geliştirmenin yaşandığı bir dönemdir.
Ergenler için stres verici faktörler şunlardır: Gelişimsel görevler, aile ve akranlarla ilişkiler, okul ve sınavlardan kaynaklanan sorunlar, önemli birinin ölümü, sağlık problemleri ve cinsellikle ilgili problemler.
Gelişim dönemleri açısından bakıldığında; stres konusunun ergenler için oldukça önemli olduğu görülmektedir. Normal yaşam akışı içerisinde yer alan olaylar, ergenlerin stres yaşamalarına neden olabilmektedir. Annenin ya da babanın kaybı, günlük yaşam içerisinde meydana gelen küçük değişiklikler, ekonomik sorunlar gibi yaşam olayları ergenler için önemli stres kaynaklarıdır.
Ergenliğin ilk yıllarında ergenler, duygusal, fizyolojik ve psikolojik açıdan pek çok stresörle karşı karşıyadırlar; fakat henüz yeterli başa çıkma becerilerine sahip değildirler.
Ergenliğin ilerleyen yıllarında ergenler, artan deneyimleri aracılığı ile bu becerilerini geliştirirler. Tüm bu süreçte aile ve yetişkinlerin etkisi önem kazanır. Bireyler, okul öncesi dönemde ve ilkokul döneminde yetişkinleri model alarak problem çözme becerilerini geliştirirlerken; duygu odaklı başa çıkmayı, duygulara ilişkin farkındalığın gelişimi ve duyguları yönetme becerisinin artması ile birlikte çocukluğun son dönemlerinde ve ergenliğin ilk dönemlerinde geliştirirler.
Ergenlerin stres yaşadıkları durumlar
- Bedeniyle ilgili algısı ve nasıl görüldüğü,
- Ani yaşam değişimleri,
- Aile içindeki sorunlar,
- Sınavlar,
- Okul değişiklikleri,
- Aileden birinin kaybı,
- Ekonomik sorunlar,
- Akranların ve çevrenin baskısı, Okul ve toplumsal
Stresli çocuğun davranışsal ya da duygusal özellikleri:
- Konsantrasyonda güçlük
- Aşırı bağımlılık, agresiflik, tahammülsüzlük ve huysuzluk gibi davranış değişiklikleri
- Korkular (karanlıktan korkma, yalnız olmaktan ya da yabancılardan korkma)
- Aileden ve ya arkadaşlardan uzaklaşma
- Okula gitmeyi reddetme
- Okulda sorun çıkarma
- Önemsiz gibi görünen nesneleri biriktirme
- Konsantrasyon güçlüğü,
- Agresiflik, tahammülsüzlük, aşırı bağımlı olma hali gibi dav değişiklikleri,
- Akademik başarıda düşüş,
- Okula gitmeyi reddetme,
- İçe kapanma, sessizleşme,
- Korkuların artması,
- Sürekli olan endişe hali,
- Tırnak yeme, tırnak koparma,
- Geceleri alt ıslatma,
- İştahta azalma veya artma,
- Nedeni olmayan fizyolojik ağrılara dair şikayet etme,
- Uyku bozuklukları
Çocuk depresyona girebilir, bu durumda çocuk düşünceli görünebilir, isteksizlik, yersiz ağlamalar, gece korkuları, okul korkuları, güvensizlik, yalnızlık hissi, çabuk sinirlenmeler, karşıt davranışlar gelişebilir.
Stresle başa çıkma stratejisi, bir stres durumu ya da bir güçlükle karşılaşıldığında izlenen yol ya da yöntemdir. Spor ve egzersizler, grup etkinlikleri, bir müzik aleti çalmak ya da müzikle ilgilenmek, hobiler,problem çözme stratejilerini öğrenmek, ergenler için önemli ve etkili stres azaltma ve kontrol etme yöntemlerindendir. Ergen bu şekilde strese ayıracağı enerji kaçağını durdurmuş ve stresi olumlu bir şekilde yönetmiş olur.
Ergenlerin stresle olumlu bir şekilde baş edebilmelerine ve etkili başa çıkma stratejileri geliştirmelerine yardımcı olmak amacıyla aşağıdaki konularda destekleyici olabilirsiniz:
- Problem çözme becerilerini geliştirmek,
- Sosyal desteklerini güçlendirmek,
- Özgüvenlerini geliştirmek,
- “Stres ve stresle başa çıkma stratejileri” hakkında bilgi vermek,
- Fiziksel görünüşleri ile ilgili olan kaygılarıyla baş etmelerine yardımcı olmak amacıyla düzenli ve
- Dengeli beslenmeleri konusunda yardımcı olmak,
- Fiziksel egzersiz ve spora yönlendirmek,
- Gevşeme teknikleri ve nefes egzersizleri yaptırmak, öğretmek,
- Gerçekçi olmayan düşünce yapılarını fark etmelerine ve değiştirmelerine yardımcı olmak,
- Zaman planlaması konusunda yardımcı olmak,
- Öfkelerini sağlıklı bir şekilde kontrol etmelerine destek olmak vb.
Ergenlik dönemi, becerilerin hızlı geliştiği, diğer yandan tecrübe birikiminin çok daha yavaş olduğu bir dönemdir. Hayata hazır, ancak hazırlıksız olunan bir dönemdir. Gençlerin hayata hazır oldukları zihinsel yetkinlikler, muhakeme becerisi veya pratik problem çözebilme becerisi açısından on iki yaşından sonra biz yetişkinlerden çok daha iyi performansları vardır. Performanslarını değerlendirecek tecrübe birikimi ise henüz oluşmaya başladığı için hazırlıklar tamamlanmamış durumdadır.
Dolayısıyla yetişkinliğe hazırlık sürecinde gençlere model ve rehber olmak önem taşımaktadır. Okul öncesi çocukları stresini yönetmeyi tek başına sağlayamayacak yaş grubundadır. Bu nedenle ebeveyn ve öğretmenlere düşen sorumluluklar bir hayli önemlidir. Bu yaş grubunun stresini engellemek ve yönetimi öğretmek adına yapılacak en önemli adım onunla konuşmaktır. Bu konuşma durumu onun anlatıp sizlerin de dikkatli bir şekilde dinlediği, onu anladığınızı gösteren beden dilini ve cümleleri kullanmanız ile sağlıklı bir yönetime dönüşecektir.
Çocuğa kendini özgür hissedeceği kaliteli zaman dilimleri yaratmak, özellikle akademik anlamda yoğun dönemlerde basketbola gitmek, futbol oynamak, bisiklet sürmek, paten kaymak, dans etmek, savunma sporları ile ilgilenmek çocuğu akademik hedeflerinden alıkoymaz; akisine enerji düzeyini, uyku kalitesini, odaklanmasını artırır, sinirlerini gevşetir, duygularını dengeler, kendini iyi hissetmesini sağlar.
