“Moskova’ya! Moskova’ya!” Ne yürek burkan bir çığlık
Küçük bir taşra kasabasının istasyonunda, elinde bavuluyla, gözlerini rayların ufukta birleştiği o belirsiz noktaya dikmiş bekleyen bir yolcu, bir gün başını çevirip arkasına bakar. Çiçek açıp dökülen akasyaları, sararıp yeniden yeşeren çayırları, perdeleri rüzgârla şişen pencereleri, büyüyüp evlenen çocukları, ağaran saçları, bahçelerde kurulup dağılan sofraları, söylenip unutulan şarkıları, yağmurdan sonra kokusu değişen toprağı görür ve şaşırır. İnsan da kendi hayatına baktığında bazen öyle şaşırıyor.
“Treni beklerken ben bunları nasıl görmedim?” diye soruyor kendine.
“Nasıl görmedim?”
Yaşamak istediğimiz hayatın tam ortasında dururken onu nasıl fark etmeyiz?
Bizi bekleme salonlarına hapseden nedir?
Hangi düdük sesi kulaklarımızı doldurur da etrafımızda akan hayatın sesini duymamızı engeller?
İnsan ruhunun yorgun iç çekişlerinin büyük yazarı Çehov’un “Üç Kız Kardeş”i gibi biz de genellikle hayatımızı “başka bir yerde” yaşamayı bekleriz.
Ve, günlerimizi, belki de yıllarımızı, asıl hayatın henüz başlamadığını sanarak geçiririz.
Belki de hepimiz, hayatın kendini istasyona gümbürdeyerek giren bir lokomotif gibi, bir sabah kapımızı çalan bir haberci gibi, her şeyi bir anda değiştiren büyük bir yolculuk gibi göstermesini bekliyoruz.
Asıl hayatın sıradan bir salı öğleden sonrasından, demlenen bir çaydan, pencereden süzülen bir ışıktan, bir dostun kapıdan girerken paltosundan silkelediği kardan, akşamüstü masaya konan ekmekten oluşabileceğini düşünemeyiz.
Her biri bize “beklerken geçen zaman” gibi gelir ve hayatın kendisini görmemizi engeller.
Sonra bir gün döner ve geriye bakarız.
Her şey açıkça gözükür bize.
Şaşkınlıkla başımızı eğeriz.
Prozorov kardeşler yıllarca Moskova’yı konuşur.
Çocukluklarının şehrini, oradaki sokakları, oradaki o başka, o “gerçek” hayatı.
Bu arada evlenirler, aldatılırlar, âşık olurlar, işe girer, işten yorulurlar, sevdikleri insanları kaybederler.
Hayat, bekleme salonunda, bavulların arasında akıp gider.
Ve bir gün Irina o korkunç itirafı yapar:
“Her şeyi unuttum… İtalyancada pencere neydi, tavan neydi, hatırlamıyorum.”
Bir pencereyi unutmak.
Bir tavanı unutmak.
Bekleyen insan her şeyden önce içinde yaşadığı odanın kelimelerini kaybeder.
Sonra odanın kendisi kayıp gider.
Ardından yıllardır asla söylenmeyen, söylenmesinden her daim korkulan o cümle gelir:
“Moskova’ya hiç gitmeyeceğiz.”
Gitmeyeceğimizi anladığımızda ne olur peki?
Beklediğimiz tren hiç gelmeyecekse, istasyonda geçen ömür neyin nesiydi?
Tamamen boşa harcanmış bir zaman mı, yoksa farkına varmadan yaşadığımız asıl hayat mı?
Verşinin ise her zaman ileriye bakar. İki yüz, üç yüz yıl sonra yeryüzündeki hayatın tarif edilemeyecek kadar güzel olacağını anlatıp durur.
Güzel hayat hep ileride, hep başka bir zamanda, hep başka bir şehirdedir.
Bugün yalnızca bir hazırlık, bir prova, bir bekleme salonudur.
Verşinin o güzel geleceği anlatırken karşısında oturan Maşa’nın gözlerindeki bugünü, şimdiyi, o tek gerçek aşkı neredeyse ıskalar.
Doktor Çebutıkin, sarhoş ve yorgun, belki de oyunun en ürkütücü cümlesini mırıldanır:
“Belki de biz yokuz, yalnızca varmışız gibi görünüyoruz.”
Bekleyen insan için bu cümle bir teşhis gibidir.
Bedenimiz burada, bu kasabada, bu sofrada, bu odadadır ama aklımız hep o gelmeyen trendedir.
Varmış gibi görünürüz.
Yaşıyormuş gibi.
Seviyormuş gibi.
Halbuki hiçbir yerde değilizdir, ne burada ne Moskova’da.
Oyunun sonunda alay kasabadan ayrılırken bando neşeli bir marş çalar.
Üç kız kardeş birbirine sarılır.
Olga’nın son sözleri bir dua gibi yükselir:
“Bilseydik, bir bilseydik!”
Neyi bilseydik?
Neden yaşadığımızı mı, neden acı çektiğimizi mi?
Yoksa aradığımız hayatın tam da bu kasabada, kız kardeşlerin birbirine sarıldığı o kucaklaşmada, o hem neşeli hem kederli marşta olduğunu mu?
Sadece gelecek değil, bazen şimdi de değişir.
Siz bavulunuzu yere bırakıp arkanıza döndüğünüzde, içinde beklediğiniz kasaba size başka türlü gözükür.
Kalmak isteyebilirsiniz.
Uğruna ömrünüzü beklemekle geçirdiğiniz o uzak şehrin aslında hep arkanızda duran o küçük ev olabileceği hiç aklınıza geliyor mu?
Gelmeyen tren için suçlu kim?
Ya tren hiç yoksa.
Ya biz çoktan varmışsak ve bunu anlamadıysak.
Ya gözümüzü ufka öyle dikmişsek ki, ayaklarımızın bastığı toprağı hiç görmemişsek…
Bu ihtimal bizi ürpertiyor.
Hepimiz bekliyoruz.
Gözlerimiz rayların ucuna, o belirsiz noktaya dikilmiş.
Lokomotif düdüğüne benzemeyen hiçbir ses dikkatimizi çekmiyor.
Masadaki ekmeğe, penceredeki ışığa, kapıdaki dosta aldırmıyoruz.
Binlerce sıradan güne…
“Asıl hayat” dediğimiz şeyi beklerken asıl hayatı fark etmeden geçiriyoruz.
Halbuki hayatı o sıradan günler yapıyor.
Binlercesi var belki de ömrümüzde.
Ve, belki de tren çoktan geldi, biz yanlış perona bakıyoruz…
