İstanbul’da işe, okula veya günlük hayatın diğer noktalarına ulaşmak yalnızca bir ulaşım meselesi değil. Milyonlarca insan her gün zamanının önemli bir bölümünü yollarda geçiriyor. Trafikte kaybedilen süre ise İstanbul’un görünmeyen mesailerinden birine dönüşüyor.
İstanbul’da bir gün, çoğu insan için evden çıkıldığı anda başlamıyor. Günün ilk mesaisi bazen daha işe ulaşmadan başlıyor. Durakta beklemek, otobüse yetişmek, metroya yürümek, aktarma yapmak, trafikte kalmak… Şehirde yaşayan milyonlarca kişi için bunlar günlük hayatın sıradan parçaları. Ancak toplandığında ortaya yalnızca “yolculuk” değil, ciddi bir zaman maliyeti çıkıyor.
10 kilometre için yaklaşık 23 dakika
TomTom’un 2025 İstanbul Trafik Endeksi verilerine göre kentte otomobille 10 kilometrelik bir yolculuğun ortalama süresi 22 dakika 54 saniye. Akşam yoğun saatlerinde aynı mesafe için ortalama süre 32 dakika 37 saniyeye çıkıyor. Sabah yoğun saatlerinde ise 10 kilometrelik yolculuk yaklaşık 25 dakika 19 saniye sürüyor. Verilerin dikkat çeken bir başka boyutu ise yıllık zaman kaybı.
TomTom, İstanbul’da 2025 yılında yoğun saatlerde trafik nedeniyle kaybedilen zamanı 112 saat, yani yaklaşık 4 gün 16 saat olarak hesaplıyor. Bu süre, bir İstanbul sakininin takviminden sessizce eksilen günlere karşılık geliyor.
Yolculuk yalnızca direksiyon başında geçmiyor
İstanbul’da ulaşımın zaman maliyetini yalnızca araç içerisinde geçirilen süreyle ölçmek ise eksik bir tablo ortaya çıkarıyor. Toplu taşıma yolculuklarında yürümek, durakta beklemek ve aktarmalar da toplam süreye ekleniyor. İstanbul ulaşımına ilişkin çalışmalarda, toplu taşımada yolculuğun araç içerisinde geçen kısmının yanı sıra durağa ulaşma, bekleme ve aktarma sürelerinin de yolculuk süresinin önemli parçaları olduğu belirtiliyor. Daha önce yayımlanan ulaşım verilerinde ise İstanbul’da toplu taşıma kullanan kişilerin bir iş günü içerisinde ortalama 91 dakika yolculuk yaptığı belirtilmişti. Bu rakamlar farklı yıllara ve farklı veri setlerine ait olsa da aynı soruyu gündeme getiriyor:
İstanbul’da yaşamanın görünmeyen maliyeti ne kadar?
Bir yılın içinde ne kadar zaman yolda kalıyor?
Günde yaklaşık 90 dakikalık bir gidiş-geliş süresi üzerinden düşünüldüğünde, yalnızca beş iş gününde yaklaşık 7,5 saat yolculuk ortaya çıkıyor. Bir ayda bu süre yaklaşık 30 saate, bir yılda ise yüzlerce saate ulaşabiliyor. Üstelik bu hesap yalnızca işe veya okula gidiş gelişleri kapsıyor. Hastaneye gitmek, alışveriş yapmak, bir arkadaşla buluşmak, kültürel bir etkinliğe katılmak ya da şehrin başka bir ucundaki bir yere ulaşmak da hesaba eklendiğinde İstanbul’daki ulaşım süresi kişinin günlük hayatının çok daha büyük bir bölümünü kaplıyor.
Kaybolan yalnızca zaman değil
Uzun yolculukların tartışılması gereken yönü yalnızca ekonomik değil. Yolda geçirilen süre; uyku, dinlenme, aileyle geçirilen zaman, sosyal hayat ve kişisel faaliyetler açısından da önemli. Bir insanın her gün işe gitmek için iki saat harcadığını düşünelim. Bu iki saat, yalnızca ulaşım süresi değildir. O iki saat aynı zamanda okunabilecek bir kitabın, yapılabilecek bir yürüyüşün, aileyle içilebilecek bir kahvenin veya kişinin kendisine ayırabileceği zamanın karşılığıdır. Bu nedenle ulaşım politikaları yalnızca “insanları bir noktadan diğerine götürmek” üzerinden değerlendirilmemeli. Asıl mesele, insanlara zamanlarını geri verip veremediğimiz.
İstanbul’un gerçek ulaşım göstergesi zaman olabilir mi?
İstanbul’un ulaşım tartışmaları çoğunlukla araç sayısı, trafik yoğunluğu, yeni yollar, metro hatları veya sefer sayıları üzerinden yürütülüyor. Oysa bütün bu göstergelerin sonunda tek bir soru var:
Bir insan evinden çıktığında gideceği yere ne kadar sürede ulaşabiliyor?
Çünkü şehir, yalnızca binalardan ve yollardan oluşmuyor. Şehir aynı zamanda insanların zamanından oluşuyor. İstanbul’da trafik sıkıştığında yalnızca araçlar yavaşlamıyor. İnsanların hayatı da yavaşlıyor. Bir otobüs geciktiğinde yalnızca otobüs gecikmiyor. Bir annenin çocuğuyla geçireceği yarım saat, bir öğrencinin ders çalışacağı süre, bir çalışanın dinleneceği akşam veya bir insanın kendisine ayıracağı zaman da eksiliyor. Belki de İstanbul’un ulaşım sorununu yeniden tanımlamanın zamanı geldi.
Çünkü mesele sadece “İstanbul’da ulaşım ne kadar sürüyor?” değil.
Asıl soru şu:
İstanbul’da yaşamak için hayatımızdan kaç saat ödüyoruz?
