İnternetten yapılan alışverişlerde ürünün beklentiyi karşılamaması, bedeninin uygun olmaması veya tüketicinin satın almaktan vazgeçmesi durumunda en çok merak edilen konuların başında iade süresi geliyor. Türkiye’de mesafeli satışlara ilişkin düzenlemeler, tüketicilere belirli şartlar altında herhangi bir gerekçe göstermeden sözleşmeden cayma hakkı tanıyor.
Ticaret Bakanlığı’nın güncel bilgilendirmesine göre tüketici, mesafeli sözleşmelerde genel olarak 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden cayma hakkını kullanabiliyor. Mal satışlarında bu süre, tüketicinin veya tüketicinin belirlediği üçüncü kişinin ürünü teslim aldığı gün başlıyor. Ürün henüz teslim edilmemiş olsa bile sözleşmenin kurulması ile teslimat arasındaki dönemde cayma hakkının kullanılması mümkün.
Ancak “14 gün içinde iade” kuralı her üründe aynı şekilde uygulanmıyor. Kişiye özel hazırlanan ürünlerden hızlı bozulan gıdalara, koruyucu ambalajı açılan bazı hijyen ürünlerinden anında teslim edilen dijital içeriklere kadar çeşitli istisnalar bulunuyor. Bu nedenle tüketicilerin yalnızca süreye değil, satın aldıkları ürünün cayma hakkı kapsamında olup olmadığına da dikkat etmesi gerekiyor.
İnternetten alınan ürünün iade süresi kaç gün?
İnternet veya telefon gibi uzaktan iletişim araçları kullanılarak gerçekleştirilen ve mesafeli sözleşme kapsamına giren alışverişlerde temel cayma süresi 14 gün olarak uygulanıyor.
Tüketicinin bu süre içerisinde “Ürünü beğenmedim”, “Artık ihtiyacım yok” veya benzeri bir gerekçe sunma zorunluluğu bulunmuyor. Mevzuat, tüketiciye gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin cayma hakkı tanıyor.
Burada “iade süresi” ile cayma hakkının kullanılması arasındaki ayrımı da bilmek gerekiyor. Tüketicinin 14 günlük süre içerisinde cayma bildirimini yapması gerekiyor. Ardından ürünün geri gönderilmesine ilişkin ayrıca uyulması gereken süre bulunuyor.
14 günlük iade süresi ne zaman başlıyor?
En fazla karıştırılan noktalardan biri 14 günlük sürenin sipariş tarihinde mi yoksa ürünün teslim edildiği tarihte mi başladığı.
Mal satışlarında cayma hakkı süresi, tüketicinin veya onun belirlediği üçüncü kişinin ürünü teslim aldığı gün başlıyor. Hizmet sözleşmelerinde ise süre sözleşmenin kurulduğu gün itibarıyla işlemeye başlıyor.
Örneğin internetten verilen bir ürün siparişi birkaç gün sonra teslim edilmişse mal satışındaki 14 günlük cayma süresinin hesabında teslim tarihi önem taşıyor.
Üstelik tüketicinin cayma hakkını kullanmak için mutlaka kargonun kendisine ulaşmasını beklemesi gerekmiyor. Mevzuata göre sözleşmenin kurulmasından ürünün teslim edilmesine kadar geçen sürede de cayma hakkı kullanılabiliyor.
İade için gerekçe göstermek gerekiyor mu?
Mesafeli satışlarda cayma hakkının en önemli özelliklerinden biri, tüketicinin belirli bir gerekçe göstermek zorunda olmaması.
Ürünün ayıplı veya bozuk olması cayma hakkının kullanılabilmesinin ön şartı değil. Cayma hakkının geçerli olduğu bir mesafeli sözleşmede tüketici, yasal süre içerisinde gerekçe göstermeden sözleşmeden cayabiliyor.
Ancak bu durum cayma hakkı ile ayıplı mala ilişkin tüketici haklarının birbirine karıştırılmamasını gerektiriyor. Kusurlu, sözleşmeye aykırı veya vaat edilen özellikleri taşımayan ürünlerde ayrıca ayıplı mala ilişkin hükümler gündeme gelebiliyor.
İade talebi satıcıya nasıl bildirilir?
Tüketicinin yalnızca ürünü kullanmayı bırakması veya “İade edeceğim” diye düşünmesi yeterli değil. Cayma hakkının süresi içerisinde satıcıya, sağlayıcıya veya mevzuatın öngördüğü durumlarda aracı hizmet sağlayıcıya yöneltilmesi gerekiyor.
Ticaret Bakanlığı’nın tüketici bilgilendirmesine göre cayma hakkının yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı aracılığıyla bildirilmesi yeterli.
Pazaryeri üzerinden gerçekleştirilen alışverişlerde ise platformların tüketicinin cayma beyanını gönderebilmesi için gerekli sistemi sunmasına yönelik düzenlemeler bulunuyor.
Bu nedenle iade işlemi başlatıldığında oluşturulan iade kodu, e-posta, platformdaki talep kaydı veya diğer belgelerin olası bir uyuşmazlık ihtimaline karşı saklanması önem taşıyor.
Cayma bildirimi yapıldıktan sonra ürün ne zaman gönderilmeli?
Cayma hakkının 14 gün olması, tüketicinin tüm işlemleri aynı gün içerisinde tamamlamak zorunda olduğu anlamına gelmiyor.
Ticaret Bakanlığı’nın güncel tüketici rehberinde, tüketicinin cayma bildirimini yönelttiği tarihten itibaren 14 gün içerisinde cayma hakkına konu ürünü geri göndermesi gerektiği belirtiliyor.
Dolayısıyla iki farklı süreyi birbirinden ayırmak gerekiyor: Öncelikle cayma hakkının yasal süre içerisinde kullanılması, ardından ürünün mevzuatta belirtilen süre içerisinde geri gönderilmesi gerekiyor.
Satıcının ürünü kendisinin geri alacağı durumlarda ise süreç farklılaşabiliyor.
Satıcı para iadesini kaç günde yapmak zorunda?
Ürünün geri gönderilmesinden sonra tüketicinin en fazla merak ettiği konu ödediği paranın hesabına ne zaman döneceği oluyor.
Ticaret Bakanlığı’nın açıklamasına göre tüketici ürünü ön bilgilendirmede belirtilen iade taşıyıcısına teslim ettiğinde, satıcının cayma hakkına konu ödemeleri 14 gün içerisinde iade etmesi gerekiyor. Tüketici ürünü belirtilenden farklı bir taşıyıcıyla gönderirse bu süre ürünün satıcıya ulaşmasından itibaren başlayabiliyor.
Ürün henüz tüketiciye teslim edilmeden cayma hakkının kullanıldığı durumlarda ise iade süresi cayma bildiriminin satıcıya ulaşmasıyla işlemeye başlıyor.
Geri ödemenin tüketicinin alışveriş sırasında kullandığı ödeme aracına uygun biçimde ve tüketiciye ek masraf yüklenmeden yapılması gerekiyor.
İade kargo ücretini tüketici mi öder?
İade sürecindeki önemli konulardan biri de kargo masrafı.
Ticaret Bakanlığı’nın güncel tüketici rehberine göre tüketici, ürünü ön bilgilendirmede belirtilen kargo şirketi aracılığıyla geri gönderdiğinde iadeye ilişkin masraflardan sorumlu tutulamıyor. Ön bilgilendirmede iade için herhangi bir kargo şirketinin belirtilmemesi durumunda da tüketici, ürünü herhangi bir kargo şirketiyle gönderdiğinde iade masrafından sorumlu tutulamıyor.
Bu nedenle alışveriş yapılırken mesafeli satış sözleşmesi ve ön bilgilendirme formundaki iade koşullarının kontrol edilmesi önem taşıyor.
Her internet alışverişinde 14 günlük cayma hakkı var mı?
Hayır. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği bazı ürün ve hizmetleri cayma hakkının dışında bırakıyor.
Tüketicinin özel istekleri veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan ürünler bunların başında geliyor. Özel ölçüyle hazırlanan bazı ürünlerde tüketici genel cayma hakkından yararlanamayabiliyor.
Çiçek ve yaş pasta gibi hızlı bozulabilecek veya son kullanma tarihi kısa olan ürünlerde de cayma hakkının istisnaları bulunuyor.
Bu nedenle “İnternetten alınan her ürün koşulsuz olarak 14 gün içinde iade edilir” şeklindeki yaklaşım doğru değil.
Ambalajı açılan ürün iade edilebilir mi?
Ambalajın açılması her ürün için otomatik olarak cayma hakkının kaybedilmesi anlamına gelmiyor. Burada satın alınan ürünün niteliği önem taşıyor.
Sağlık ve hijyen açısından iadesi uygun olmayan bazı ürünlerde ambalaj, bant, mühür veya paket gibi koruyucu unsurlar teslimattan sonra açılmışsa cayma hakkı kullanılamayabiliyor.
Benzer şekilde koruyucu unsurları açılmış CD ve DVD gibi dijital içerikli mallar, toner ve kartuş gibi bilgisayar sarf malzemeleri ile kitaplar da yönetmelikte belirtilen istisnalar arasında bulunuyor.
Dolayısıyla tüketicilerin özellikle hijyen veya koruyucu ambalaj bulunan ürünleri açmadan önce iade koşullarını kontrol etmesi gerekiyor.
Kişiye özel hazırlanan ürünlerde iade hakkı var mı?
Tüketicinin talebine göre özel olarak üretilen veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan ürünler genel cayma hakkının istisnaları arasında.
Örneğin standart olarak satışa sunulan bir ürün ile tüketicinin özel ölçü, tasarım veya kişisel talebine göre hazırlanan ürün aynı şekilde değerlendirilmeyebilir.
Bu nedenle özel üretim siparişi vermeden önce satıcının ön bilgilendirme metninde yer alan cayma ve iade şartlarının okunması, sonradan yaşanabilecek uyuşmazlıkların önüne geçebilir.
Dijital ürünlerde 14 günlük iade hakkı geçerli mi?
Dijital ürün ve hizmetlerde de önemli istisnalar bulunuyor. Elektronik ortamda anında ifa edilen hizmetler ile tüketiciye anında teslim edilen bazı gayri maddi ürünler cayma hakkının istisnaları arasında yer alıyor.
Örneğin telefona veya bilgisayara indirilen film, müzik ve programlar bu kapsamda değerlendirilebiliyor. Cayma süresi sona ermeden önce tüketicinin onayıyla ifasına başlanmış bazı hizmetlerde de cayma hakkı kullanılamıyor.
Bu nedenle dijital alışverişlerde “14 gün içerisinde her durumda iade ederim” düşüncesiyle hareket edilmemesi gerekiyor.
Satıcı cayma hakkı konusunda bilgi vermediyse ne olur?
Mevzuat, satıcıya tüketiciyi cayma hakkı konusunda bilgilendirme yükümlülüğü getiriyor.
Tüketici cayma hakkı konusunda gerektiği şekilde bilgilendirilmezse normal şartlardaki 14 günlük süreyle bağlı olmuyor. Ticaret Bakanlığı’nın açıklamasına göre bu durumda cayma hakkına ilişkin süre, normal cayma süresinin sona ermesinden itibaren en fazla bir yıl sonra sona eriyor.
Bu düzenleme, alışveriş öncesinde tüketiciye sunulan ön bilgilendirme metninin neden önemli olduğunu da ortaya koyuyor.
İnternetten alışveriş yapanların iade öncesi kontrol etmesi gerekenler
İnternetten satın alınan bir ürünün iadesinde yalnızca satıcının internet sitesinde yazan “iade politikası” değil, tüketici mevzuatından kaynaklanan haklar da önem taşıyor.
Tüketicinin öncelikle ürünün cayma hakkı istisnaları arasında bulunup bulunmadığını kontrol etmesi, ardından teslim tarihini ve 14 günlük süreyi dikkate alarak cayma bildirimini gerçekleştirmesi gerekiyor. İade talebinin ve kargo teslim belgesinin saklanması da sürecin ispatı açısından önem taşıyabiliyor.
Özetle, internet alışverişlerinde genel kural teslimden itibaren 14 günlük cayma hakkı. Ancak ürünün türü, sözleşmenin niteliği ve cayma hakkına ilişkin istisnalar sonucu değiştirebildiğinden, özellikle yüksek tutarlı alışverişlerde mesafeli satış sözleşmesi ve ön bilgilendirme formunun kontrol edilmesi önem taşıyor.
