Uyumsuzluğun uyumu Oksimoron ve çelişkiler üzerine kurulu Paradoks… OKSİMORON(İKİRCİKLEM)NEDİR?
Birbiri ile çelişen veya zıt anlama gelen sıfatların anlamlarını kuvvetlendirmek , merak uyandırmak ya da çarpıcı şekilde ön plana çıkarmak için kullanılır. Dil göstergeleri statik olarak çağrışımlarını birbirine aykırılık ve karşıtlık bulundurur.
- Uzaktan çıraklık,
- Koyu ışık,
- Sessiz çığlık,
- Ölü yaşamak,
- Bağış zorunludur,
- Orjinal kopya,
- Sabit değişken,
- Bakire anne,
- Barış ve savaş gibi örnekler verilebilir.
Varsaymaca olan hikayeler romanlar oyunlar dinleyenler için bir gerçek değildir ama farklı yönden bakmayı gösterir oksimoron gel zaman git zaman, develer tellal iken pireler berber iken eşek mühürdar, katır silahtar iken; ben babamın beşiğini tıngır mıngır sallar iken diye devam eder. Bu başlangıcı duyduğumuzda muazzam bir fantastik hikaye geleceği biliriz. Kişide Hayret uyandırma, İlgi çekme, çarpıcı, etkileyici bir iz bırakmak için kullanılır.
Oyunu Robert Dubac yazmış ve uzunca seneler kendisi oynamış. Tatbikat Sahnesi’nde ise Zeki Enes Akkan‘ın uyarlamasını Erdal Beçikçioğlu yönetmiş. XX ve XY kromozom dizisi iki farklı cinsiyet iki farklı bakış açısı bundan daha doğal bir oksimoron örneği olabilir mi?
Emre Karayel’in canlandırdığı Semih, kız arkadaşı Burcu‘dan yeni ayrılmış ve terk edilmiş bir karakter. Semih için ilişki henüz kapanmış değil. Burcunun kendisini bi zaman sonra arayacağını ve ilişkilerinde sıkıntılara çözüm bulmasını istiyor hem kendisinden hem de orda bulunan seyircilerden Bu durumda bir çok konuya değiniyor kadın ve erkek arasındaki farklardan hem biyolojik hem düşünsel olarak arzularından böyle bir yolculukta sonuç olarak kadın ve erkek arasındaki genellemeler yapılıyor.
Oksimoron kimi zaman tezat,paradoks ironi v.b. şekilde kullanılır.
PARADOKS NEDİR?
Uyumsuzluğun uyumu Oksimoron ve çelişkiler üzerine kurulu Paradoks… OKSİMORON(İKİRCİKLEM)NEDİR?
Paradoks, aslında birbirleriyle mantık çerçevesinde yaşanan bir olayın sezgisel olarak çelişkili olmasıdır. Bir kaç örnekle açıklamak gerekirse en bilinen örneği Tavuk mu yumurtadan çıkar yumurta mı tavuktan çıkar. Düşüncesel olarak irdelendiğinde bir tavuk yumurtadan çıkar ve büyüme gerçekleşir.
YALAN PARADOKSU
Giritli bir filozof olan Epimenides ölümsüz bir ifadede bulunarak ‘Tüm Giritliler yalancıdır.’ demiştir. Zaman zaman Yalancı paradoksu veya Giritli paradoksu olarak da anılmıştır.
Paradoks şuradan kaynaklanmaktadır:
1-) Eğer ‘tüm Giritliler yalancıdır’ önermesini doğru kabul edersek, kendisi de Giritli olan Epimenides’in yalancı olması gerekir. Eğer Epimenides yalancıysa, tüm söyledikleri gibi, ‘tüm Giritliler yalancıdır’ önermesinin de yanlış olması gerekir. Önermenin hem doğru hem yanlış olduğu sonucu çıkar.
2-) Eğer ‘tüm Giritliler yalancıdır’ önermesi yanlış kabul edersek, kendisi de Giritli olan Epimenides’in doğru söylüyor olması gerekir. Şu halde, ‘tüm Giritliler yalancıdır’ önermesi doğru olmalıdır. Yine çelişkili bir sonuç çıkar.
3-) Bir önerme hem doğru hem yanlış olamaz.
KRAL PARADOKSU (Yalan Yarışması)
Kral ülkenin yalancıları arasında bir yarışma açtı. ‘İşte bu yalan!’ diyebileceği bir yalan uydurana bir küp altın vadetti. Yalancılar akın akın saraya gelip yalanlarını söylediler, fakat yalanlar ne kadar akıl almaz olursa olsun kral hep ‘Olabilir, niye olmasın…’ gibi cevaplar veriyordu. Böylece hem eğleniyor, hem de bir küp altından olmuyordu.
Derken kahramanımız elinde boş bir küple huzura çıktı ve konuştu: Rahmetli dedeniz bir savaşa çıkacaktı, ancak o günlerde hazinede yeterli para yoktu. Dedeniz dedemden bu küple bir küp altın borç aldı ve ‘Bu borcumu torunum torununa ödeyecek.’ diye söz verdi. Şimdi, dedenizin borcunu bana ödemeniz için buraya geldim.
Kral, ‘İşte bu kuyruklu bir yalan!’ deyince adam, ‘O halde ödülümü alayım,’ dedi.
Kral, ‘Imm şeyy doğru da olabilir’ deyince adam, ‘O halde borcunuzu ödeyin’ dedi.
Oksimoron içinde paradoks yaratabilir ama oksimoron bir dil sanatıdır bir sıfat tezatlığı da oksimoron olabilir paradoks ise bir mantık içinde genel bir tutarsızlıktır. Olay gerçek olmasa dahi eleştirel bir durum yaratabilir.
Mantık ve dil arasındaki ilişki bizi zaman zaman sezgisel olarak yanıltabilir. Bu nedenle iki kat dikkatli incelemeniz gerekebilir.
