Yapay zekâ teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte insanlığın daha az çalışacağı ve rutin işlerin otomasyona devredilerek haftalık mesai sürelerinin düşeceği yönündeki beklentiler, sektörün merkezinde tam tersi bir tabloya dönüştü.
OpenAI, Anthropic, Meta ve Google çalışanlarından edinilen bilgilere göre, yapay zekâ yarışında öne geçmek isteyen dev şirketlerde çalışma saatleri haftada 70 ile 90 saat aralığına kadar tırmandı. Dört günlük çalışma haftası vaatlerinin rafa kalktığı sektörde, artan üretkenlik çalışanlara boş zaman kazandırmak yerine daha fazla iş yükü ve kitlesel işten çıkarmalar getirdi.
Geçtiğimiz yıllarda Google’daki mühendislik yöneticileri yapay zekânın 2025 yılına kadar 4 günlük çalışma haftasını mümkün kılacağını öngörmüş, OpenAI da şirketlere maaş kesintisi yapmadan haftalık mesaiyi 4 güne indirmelerini önermişti. Ancak BBC’ye açıklamalarda bulunan eski bir OpenAI çalışanı, kurum içi gerçeklerin bu tavsiyelerle taban tabana zıt olduğunu aktardı. Şirket bünyesinde 4 günlük modelin hiçbir zaman uygulanmadığını belirten çalışan; kesintisiz hafta sonu mesailerinden, acil kriz toplantılarından ve anlık işten çıkarmalarla sonuçlanan sert performans değerlendirmelerinden bahsetti. OpenAI’da haftalık mesaisinin en az 70 saat olduğunu ifade eden eski çalışan, sektördeki yoğun rekabet ortamının sürdürülebilir bir dengeyi imkânsız kıldığını vurguladı.
“Sprint” dönemlerinde haftalık mesai 90 saati aşıyor
Teknoloji dünyasında yeni bir ürün veya özelliğin lansmanı öncesinde uygulanan ve “sprint” adı verilen yoğun çalışma dönemleri, yapay zekâ pazarındaki sert rekabet sebebiyle geçici bir süreç olmaktan çıkıp haftalarca süren standart bir çalışma rejimine dönüştü. OpenAI ve Anthropic çalışanlarının bildirdiğine göre, bu kritik ürün geliştirme etaplarında haftalık çalışma süreleri 90 saati geride bırakıyor.
Elde edilen mesai süreleri, yasal mevzuatlarla karşılaştırıldığında sektörün ne derece olağanüstü bir tempoda çalıştığını açıkça gösteriyor:
- Amerika Birleşik Devletleri: 16 yaş üstü çalışanlar için haftalık mesaide herhangi bir yasal üst sınır bulunmuyor.
- Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık: Fazla mesailer dâhil, haftalık çalışma süresi en fazla 48 saatle sınırlandırılıyor.
- Türkiye: 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca yasal haftalık çalışma süresi 45 saat olarak uygulanıyor.
Yapay zekânın kazandırdığı zaman yine iş yüküne dönüşüyor
Yapay zekâ araçlarının sağladığı zaman tasarrufunun neden boş zamana dönüşmediği ise bilimsel araştırmalarla açıklanıyor. Kaliforniya Üniversitesi Berkeley tarafından yüzlerce teknoloji çalışanının 8 ay boyunca izlendiği çalışmada, yapay zekâ kullanan personelin daha hızlı hareket ettiği ancak boş kalmak yerine çok daha geniş kapsamlı görevler üstlenerek çalışma saatlerini günün geneline yaydığı tespit edildi.
MIT araştırmacısı Neil Thompson da yapay zekânın yarattığı zaman tasarrufunun; bu sistemlerin iş süreçlerine entegre edilmesi, çıkan sonuçların doğrulanması ve yeni araçların yönetilmesi gibi ek sorumluluklarla tekrar iş yüküne dönüştüğünü vurguluyor.
Daha az çalışanla daha fazla iş: İş kayıpları dikkat
Yapay zekânın verimlilik artışı, istihdam piyasasında da kırılmalara yol açıyor. Meta CEO’si Mark Zuckerberg, yapay zekâ araçları sayesinde çok daha az sayıda çalışanın geçmişte mümkün olmayan hacimdeki işleri üretebildiğini belirterek Meta bünyesindeki personelin yaklaşık onda birinin işine son verdiklerini açıkladı. Anthropic CEO’su Dario Amodei de benzer bir uyarıda bulunarak, yapay zekâ araçlarının yetenekleri arttıkça sektör genelinde çok daha geniş çaplı iş kayıplarının yaşanabileceğini ifade etti. Ortaya çıkan tablo, yapay zekânın çalışma hayatına rahatlama getirmek yerine, yüksek üretim hedefleri ve daha az personelle daha çok iş yapma baskısını beraberinde getirdiğini kanıtlıyor.
