20 Kasım 2026, Cuma
  • Giriş
Haberton
Sonuç Yok
Tüm Sonuçları Göster
Yazı Gönder
  • Öne Çıkanlar
  • Özel Haber
  • Gündem
  • Politika
  • Dış Haberler
  • İş Dünyası
  • Kültür & Sanat
  • Sağlık
  • Yaşam
  • Yerel
  • Spor
  • Yazarlarımız
Sonuç Yok
Tüm Sonuçları Göster
  • Öne Çıkanlar
  • Özel Haber
  • Gündem
  • Politika
  • Dış Haberler
  • İş Dünyası
  • Kültür & Sanat
  • Sağlık
  • Yaşam
  • Yerel
  • Spor
  • Yazarlarımız
Sonuç Yok
Tüm Sonuçları Göster
Haberton
Sonuç Yok
Tüm Sonuçları Göster

Ana Sayfa - Yazarlar - Türk Edebiyatında bilinen ilk Türk yazar

Türk Edebiyatında bilinen ilk Türk yazar

Aşk Yazarı Mustafa Çifci - Aşk Yazarı Mustafa Çifci
25 Haziran 2026
- Yazarlar
Okuma Süresi:8 dakikalık okuma
A A
0
Türk Edebiyatında bilinen ilk Türk yazar
Facebook'da PaylaşX'de PaylaşLinkedin'de PaylaşWhatsapp'da Paylaş

Türk Edebiyatının ilk yazılı eseri Göktürk (Köktürk, Orhun) Kitabeleridir.

Orhun Âbideleri olarak da bilinen bu kitabelerdir, bunlar;

Bilge Tonyukuk (724-726),

Kül Tigin (732)

Bilge Kağan (735) adına yazılıp dikilmiştir.

Bunlar aynı zamanda ilk nutuk, söylevlerdir. 

Türk adı ilk defa bu kitabelerde geçmiştir. 

İlk Türk destanı ise Alp Er Tunga Destanı’dır. İslamiyet öncesi döneme ait Türk dili ile yazıldığı bilinen en eski metinler, 8. yüzyıldan kalma Orhun Irmağı vadisinde bulunan Kül Tigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk kitabeleridir.

*

Türk tarihinin ilk yazarı olarak bilinen isim; Yolluğ Tigin

II. Köktürk Devleti’nde kağanlık yapmıştır. Bilge Kağan’ın oğlu olan Yolluğ Tigin, Türk adının ve dilinin yüzyıllar boyunca yaşaması için ünlü Orhun Yazıtları’nı kaleme almıştır. Yazıtlarda bu abidelerin sonsuzluğa kadar kalması temennisi ile “Bengü Taşlar” denmiştir.

Bilge Kağan Anıtı’ndaki: “Ben Yollug Tigin olarak, Bilge Kağan için yazılan bu bitiği (yazıyı) kendim yazdım. Bunu yaparken, bunca anıtı, süslemeyi, süsü; Kağan’ın yeğeni Yollıg Tigin olarak tam bir ay, dört günde oturup yazdım, süsledim.”

Köl Tigin Anıtı’ndaki not ise şöyledir: “Bunca yazı yazmayı Köl Tiğin’in yeğeni Yollıg Tigin olarak yazdım. Yirmi gün oturup bu taşa, bu anıta hep Yollıg Tigin olarak yazdım. Değerli oğullarınızdan, kızlarınızdan çok daha iyi bakarsınız (diye).

Köl Tigin’in altını, gümüşü, hazineleri ve varlığıyla; fakir durumdaki Türk’ün karnını nasıl doyurduğunu; beyim Tigin için ben Yollıg Tigin olarak taşa yazdım.[

Eserleri,

  • Kül Tigin (732) ve Bilge Kağan (735) adına dikilen Bengü taşları bizzat kendisi yazmıştır. Yazıtlarda taşları nasıl yontturduğunu ve duygularını kendi cümleleriyle ifade etmiştir.
  • Taştaki İmzası: Yazıtlarda metinleri kağanın emriyle yazdığını belirtir ve “Ben Yolluğ Tigin…” diyerek ilk imzalı Türk edebi metinlerini oluşturur.
  • Edebi Değer: Eserlerinde kullandığı etkileyici hitabet dili ve derin tarihi/siyasi bilinç, Türkçenin ilk edebi şaheserleri olarak kabul edilmesini sağlar.

Başlıca Üç Büyük Kitabe

  1. Tonyukuk Anıtı (716): Vezir Tonyukuk tarafından dikilmiştir. Kendisinin ağzından devletin kuruluşunu ve savaşları anlatır.
  2. Kül Tigin Anıtı (732): Bilge Kağan tarafından kardeşi Kül Tigin adına dikilmiştir. Kül Tigin’in kahramanlıkları ve devletin kuruluşu anlatılır.
  3. Bilge Kağan Anıtı (735): Bilge Kağan’ın ölümünden sonra oğlu tarafından dikilmiştir. Bilge Kağan’ın halkına öğütlerini ve devlet yönetimindeki tecrübelerini içerir. Metinleri Bilge Kağan’ın yeğeni Yolluğ Tigin yazmıştır

Yazıtlar, 1889 yılında Moğolistan’da Orhun Vadisi’nde bulunmuşlardır. Bu yazıtlar II. Göktürk Kağanlığı’na aittir. Yazılış tarihleri MS. 8. yüzyılın başlarına dayanmaktadır.

1893 yılında Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Thomsen tarafından, Rus Türkolog Vasili Radlof’un da yardımıyla çözülmüş ve aynı yılın 15 Aralık günü Danimarka Kraliyet Bilimler Akademisi’nde bilim dünyasına açıklanmıştır.

Yaşamı

Yollıg Tigin’in doğum tarihi belirsizdir. Yollıg, Köl Tigin’in yeğeni, Bilge Kağan’ın oğludur. 

734’te Bilge Kağan’nın Buyruk Çor tarafından zehirlenerek öldürülmesinden sonra Ay Kağan (Yi-Jan) adıyla Göktürk tahtına çıkmıştır. Yeni Tang Sülalesi Tarihi’ne göre 742’deki ani ölümüne kadar ülkeyi yönetmiş, Çin’e üç kez elçi göndermiştir. Hükümdarlık yıllarında, babasının başlattığı “Çin ile barış hâlinde ancak kültürel ve ekonomik bağlamda bağımsız yaşayabilme” üzerine kurulu merkeziyetçi siyaseti devam ettirmiş, boyların devlete bağlılığını artırmaya çalışmıştır. O ölünce yerine kardeşi Tengri Kağan geçmiştir.

*

Bilge Tonyukuk Kimdir?

Adı bilinen ilk Türk yazar, tarihçi ve devlet adamı olarak kabul edilir.

II. Göktürk Devleti’nin kuruluşunda ve devamlılığında rol oynayan, Türk tarihinin bilinen ilk veziri, başkomutanı ve yazarıdır. “Türklerin Bismarck’ı” olarak da bilinen Tonyukuk, dört farklı Göktürk kağanına danışmanlık yapmış ve Türk milli benliğinin korunması için stratejiler geliştirmiştir.

Köktürkler döneminde vezirlik yapan Tonyukuk, 720-725 yılları arasında kendi adına diktiği Tonyukuk Yazıtları‘nda Çin esaretini, bağımsızlık mücadelesini ve devletin kuruluşunu kaleme almıştır. Bu eser, aynı zamanda olayları akıcı bir şekilde anlatmasıyla Türk edebiyatındaki ilk anıtsal tarih ve anı örneği sayılır.

Bilge Tonyukuk’un hayatı ve Türk tarihindeki önemi şu temel özelliklerle öne çıkar:

İlteriş Kutluğ Kağan (devletin kurucusu), Kapgan Kağan, İnel Kağan ve Bilge Kağan dönemlerinde yaklaşık 50 yıl boyunca baş vezirlik ve başkomutanlık yapmıştır.

Tonyukuk, Göktürk Devleti’nin kurucusu İlteriş Kutluğ Han, Kapağan Han, Böğü Han ve Bilge Kağan gibi dört Türk hükümdarına baş vezirlik yapmış, bazı savaşlara baş kumandan sıfatıyla katılarak bu savaşların kazanılmasında büyük vazife görmüş, meclis başkanlıklarını yürütmüştür.

*

Tonyukuk İyi bir stratejist ve taktik ustası olmasından ötürü, batılı Türkologlar onun için “Türkler’in Bismarc’ı” ifadesini kullanır.

Bilge Tonyukuk, kendi ismiyle edebileşen kitabesini ölümünden az önce, hatırat tarzında yazarak,M.S. 720-725 yılları arasında dikmiştir.

“Tanrı korusun, bu Türk milletinin içinde silahlı düşman dolaştırmadım, damgalı at koşturtmadım. İlteriş Kağan kazanmasaydı, onun ardından ben kazanmasaydım il yine, millet yine yok olacaktı. O kazandığı için, ardından ben kazandığım için il yine il oldu, millet yine millet oldu. Ben artık yaşlandım, kocadım. Herhangi bir yerdeki kağan sahibi bir millete benim gibisi olsa ne sıkıntıları olabilir? Türk Bilge Kağan ilinde yazdırdım. Ben Bilge Tonyukuk.”

*

Türk tarihinin ve edebiyatının bilinen ilk yazarı Yollug Tigin‘dir

  • Yollug Tigin: Bilge Kağan’ın oğlu ve Göktürk prensidir. Aynı zamanda Orhon Yazıtları olarak bilinen Kül Tigin ve Bilge Kağan anıtlarının üzerindeki yazıları taşlara kazıyan, metinleri kaleme alan yazıcı/ediptir.
  • Bilge Tonyukuk: Göktürk Devleti’nin baş veziri, komutanı ve en önemli devlet adamlarından biridir. Kendisi devletin kuruluşunda ve yönetiminde kritik rol oynamış, aynı zamanda kendi adına dikilen ve ilk yazılı kaynaklarımızdan sayılan Tonyukuk Yazıtı’nın da yazarıdır.
  •  

Özetle; Tonyukuk devleti yöneten ve anıtını kendisi diken baş vezir, Yollug Tigin ise Bilge Kağan’ın yazıtlarını kaleme alan şehzadedir.

Tarihin akışında Türklerle anılan ana kavramlar nelerdir?

  • Kaşgarlı Mahmut’a göre → “Olgunluk Çağı”
  • Uygur metinlerinde → “Güç-Kuvvet”
  • Çin kaynaklarında → “Miğfer”
  • İran kaynaklarında → “Güzel İnsan”
  • Ziya Gökalp’e göre → “Töre sahibi”
  • Alman Türkolog Müller’e göre → “Töreli-Kanun-Nizam sahibi” demektir.
  • “Türk” kelimesi yazılı olarak ilk kez Çin kaynaklarında yer almıştır.
  • “Türk” kelimesini siyasî bir isim olarak ilk kez Göktürk Devleti kullanmıştır.
  • İtalyan Seyyah Marco Polo, Orta Asya için “Büyük Türkiye”, Anadolu için “Küçük Türkiye”

Destek Kaynaklar:

https://tr.wikipedia.org/wiki/Orhun_Yaz%C4%B1tlar%C4%B1

https://tr.wikipedia.org/wiki/Yoll%C4%B1g_Tigin

PaylaşTweetPaylaşGönder
Önceki Haber

5 futbolcu ile görüştük ancak henüz biten bir transfer yok

Sonraki Haber

Altay’dan ayrılan Emre, Eskişehir yolcusu

Aşk Yazarı Mustafa Çifci

Aşk Yazarı Mustafa Çifci

Aşk Yazarı Mustafa Çifci Türk Yazar, Şair, Sosyolog Yazdığı kitaplar ve sözleriyle aşk edebiyatına önemli katkılar sunan, aşkın en seçkin, en çok okunan yazarlarından birisidir. T.C. Türk Patent Enstitüsü tarafından “Aşk Yazarı Mustafa Çifci” marka patenti tescil edilmiştir. Yayınlanmış 21 adet kitabı vardır.

İlgili Haberler

Siyaset ve yönetim: Demokrasiden Kakistokrasiye yönetim biçimleri
Yazarlar

Siyaset ve yönetim: Demokrasiden Kakistokrasiye yönetim biçimleri

20 Kasım 2026
Algoritmalar Ankara ayazına çarpınca: "La bizi takip etseler ne olacak gardaş?"
Yazarlar

Algoritmalar Ankara ayazına çarpınca: “La bizi takip etseler ne olacak gardaş?”

20 Kasım 2026
Ankara'nın Merkez Bankası: "Sen git, benim adımı ver" Borsası
Yazarlar

Ankara’nın Merkez Bankası: “Sen git, benim adımı ver” Borsası

19 Kasım 2026
Gazetecilik ciddiyet, eğitim ve mesleki donanım gerektirir
Yazarlar

Gazetecilik ciddiyet, eğitim ve mesleki donanım gerektirir

19 Kasım 2026
Yazarlar

“Bebe semaveri kap, Mogan’a çıkıyoz!”

18 Kasım 2026
Yazarlar

Gönül aynasının imtihanı: İnsan, inanç ve niyet

17 Kasım 2026
Sonraki Haber
Altay'dan ayrılan Emre, Eskişehir yolcusu

Altay'dan ayrılan Emre, Eskişehir yolcusu

En Güncel Haberler

Otomobiller çarpıştı; 5 yaralı
Yerel Haberler

Otomobiller çarpıştı; 5 yaralı

20 Kasım 2026
Tabancayla oynarken kendini vurdu
Yerel Haberler

Tabancayla oynarken kendini vurdu

20 Kasım 2026
44 yıldır pul biriktiriyor
Haberler

44 yıldır pul biriktiriyor

20 Kasım 2026

Günün Popüler Haberleri

  • Tümü
  • Sağlık Haberleri
  • Kültür ve Sanat
Yaşam

‘Kışlık sebzede erken hasat, verim ve kalite kaybına neden oluyor’

20 Kasım 2026
Yaşam

Öğrenciler, beyaz eşyanın geleceği için sürdürülebilir çözümler geliştirdi

20 Kasım 2026
Yaşam

Arkeolojik kazı alanlarında ‘kaçak kazı’ uyarısı

20 Kasım 2026
Yaşam

Bilfen liselerinden NASA Space Apps Challenge 2026’da Ankara birinciliği

20 Kasım 2026
Önceki Sonraki
Haberton

Haberton

Sizin için tonla haber!

Türkiye'de tarafsız bir medya, vatandaşın haber alma hakkı çerçevesinde gerçek haberleri takip edebileceğiniz, tonlarca habere ulaşın!

Son Dakika

Samsung, COP31’de gençlerin yapay zekayla geleceğin çözümlerini üretme potansiyelini anlattı

Samsung, COP31’de gençlerin yapay zekayla geleceğin çözümlerini üretme potansiyelini anlattı

- Haberton
20 Kasım 2026

Samsung Electronics, Antalya’da düzenlenen COP31 kapsamında, gençleri yapay zeka alanında geleceğin becerileriyle donatarak iklim ve sürdürülebilirlik sorunlarına çözüm üretmelerini sağlayan...

Bir kirpinin peşinden gidince keşfedildi! İçinde göl bulunan gizemli mağara

Kuruyup öldüğü sanılıyor, suyla yeniden açılıyor! Diriliş bitkisinin inanılmaz sırrı

Kaybettiği uzuvları yeniden oluşturabiliyor! Aksolotlün bilim insanlarını şaşırtan yeteneği

Türkiye’de bir göl neden pembeye dönüyor? Tuz Gölü’nün şaşırtan sırrı

Güncel Haber

Otomobil ile çarpışan motosikletteki 2 kişi ağır yaralandı

20 Kasım 2026
'Kışlık sebzede erken hasat, verim ve kalite kaybına neden oluyor'

‘Kışlık sebzede erken hasat, verim ve kalite kaybına neden oluyor’

20 Kasım 2026
  • Hakkımızda
  • Yayın İlkeleri
  • İletişim
  • Kullanım Şartları ve Gizlilik Politikası
  • Güvenlik Politikası

© 2026 Haberton

Tekrar Hoş Geldiniz!

Aşağıda hesabınıza giriş yapın

Şifrenizi mi unuttunuz?

Şifrenizi alın

Şifrenizi sıfırlamak için kullanıcı adınızı veya e-posta adresinizi girin lütfen.

Giriş Yap

Yeni Çalma Listesi Ekle

Sonuç Yok
Tüm Sonuçları Göster
  • Öne Çıkanlar
  • Özel Haber
  • Gündem
  • Politika
  • Dış Haberler
  • İş Dünyası
  • Kültür & Sanat
  • Sağlık
  • Yaşam
  • Yerel
  • Spor
  • Yazarlarımız

© 2026 Haberton