Milli İstihbarat Akademisi (MİA) tarafından 'Ankara Zirvesi, NATO 3.0 Tartışmaları ve Türkiye' başlıklı rapor hazırlandı.
MİA'dan yapılan açıklamaya göre, raporda uluslararası güvenlik ortamında yaşanan dönüşüm çerçevesinde NATO’nun karşı karşıya bulunduğu yeni sınamalar ile Ankara Zirvesi’nin ittifakın geleceği açısından taşıdığı stratejik önem ele alındı. Raporda, NATO’nun yeni güvenlik paradigmasına nasıl uyum sağlayacağı, NATO 3.0 tartışmalarının hangi başlıklar etrafında şekillendiği ve Türkiye’nin bu süreçte üstlenebileceği rol kapsamlı biçimde değerlendirildi.
Milli İstihbarat Akademisi Başkanı Prof. Dr. Talha Köse, raporun ön sözünde uluslararası güvenlik ortamının giderek öngörülebilirlikten uzaklaştığını, Rusya-Ukrayna Savaşı ile ABD/İsrail-İran Savaşı'nın güvenliğin artık yalnızca askeri kapasiteyle üretilemeyeceğini açık biçimde ortaya koyduğunu ifade etti. NATO’nun da bu dönüşümün merkezinde yer aldığını belirten Köse, Ankara Zirvesi’nin NATO’nun yeni güvenlik çağında nasıl bir ittifak olmak istediğini gösterecek stratejik bir platform niteliği taşıdığını vurguladı. Köse ayrıca NATO 3.0’ın başarısının, stratejik özerklik arayışlarının kolektif caydırıcılığı ve dayanıklılığı güçlendiren bir unsur olarak yönetilebilmesine bağlı olduğunu ifade etti.
Uluslararası Güvenlikte Çok Boyutlu Dönüşüm
Raporda, uluslararası güvenlik paradigmasının Soğuk Savaş sonrasının görece öngörülebilir yapısından uzaklaşarak çok eksenli, hibrit ve yüksek belirsizlik içeren yeni bir rekabet ortamına evrildiği ifade edildi. Büyük güç rekabetinin sertleşmesi, Çin’in teknolojik ve ekonomik yükselişi ile Rusya-Ukrayna ve ABD/İsrail-İran Savaşı’nın ortaya çıkardığı askeri ve jeopolitik kırılmaların güvenlik anlayışını köklü biçimde değiştirdiği belirtildi. Bu dönüşümün en önemli sonucunun ise güvenliğin artık yalnızca askeri kapasite ve sınır savunması üzerinden tanımlanamaz hale gelmesi olduğu vurgulandı.
Raporda, yeni güvenlik ortamında tehditlerin coğrafya, konu ve aktör bakımından çeşitlendiği; askeri, ekonomik, teknolojik, toplumsal ve bilişsel boyutların birbirinden ayrışmayan bütünleşik bir güvenlik mimarisine dönüştüğü kaydedildi. Bu çerçevede hibrit tehditlerin güç rekabetinin kalıcı araçları haline geldiği belirtilirken; siber saldırılar, dezenformasyon, enerji baskısı ve kritik altyapılara yönelik sabotajların stratejik sonuçlar ürettiği ifade edildi. Bu gelişmeler doğrultusunda bilişsel güvenlik ile toplumsal dayanıklılığın ulusal ve kolektif güvenliğin ayrılmaz unsurları haline geldiği vurgulandı.
Değişen Tehdit Algısı Ve Stratejik Öncelikler
Raporda NATO’nun tarihsel gelişimi; Soğuk Savaş döneminin kolektif savunma anlayışı, kriz yönetimi ve alan dışı operasyonların öne çıktığı NATO 2.0 dönemi ile bugün tartışmaların odağında yer alan NATO 3.0 çerçevesinde ele alındı. Bu dönemlendirmenin NATO’nun resmi sınıflandırmasını değil, değişen tehdit algısı ve stratejik öncelikleri anlamlandırmaya yönelik analitik bir çerçeveyi ifade ettiği belirtildi. Raporda, NATO’nun tarihsel başarısının temel kurucu ilkelerini korurken değişen güvenlik koşullarına yeni kavramlar ve mekanizmalar üretebilme kabiliyetinden kaynaklandığı ifade edildi.
NATO 3.0 döneminde kolektif savunma anlayışının yeniden merkezi bir konuma geldiği belirtilirken, güvenlik mimarisinin yalnızca kara, hava ve deniz alanlarıyla sınırlı olmadığı kaydedildi. Siber alan, uzay, elektromanyetik spektrum ve bilişsel alanın da modern güvenlik mimarisinin ayrılmaz parçaları haline geldiği ifade edilirken, kolektif caydırıcılık ile dayanıklılığın savunma sanayisinden siber güvenliğe, hava ve füze savunmasından kritik altyapıya, yapay zekadan toplumsal direnç kapasitesine kadar uzanan bütünleşik bir anlayışla değerlendirildiği vurgulandı.
Stratejik Özerklik, NATO 3.0 Tartışmalarının Merkezinde
Raporda, NATO içindeki külfet paylaşımı tartışmasının artık yalnızca savunma bütçeleri üzerinden yürütülmediği ifade edildi. Tartışmanın; hangi müttefikin hangi tehdide karşı hangi kabiliyeti geliştireceği, bu kapasiteyi ne ölçüde sürdürülebilir kılacağı ve kriz anlarında hangi sorumluluğu üstleneceği sorularına dönüştüğü kaydedildi. Bu çerçevede 'külfet paylaşımı' ile 'külfet kaydırma' yaklaşımlarının NATO 3.0 bağlamında öne çıktığı; ABD'nin stratejik önceliklerini Asya-Pasifik'e yöneltmesiyle birlikte Avrupa güvenliğinde yeni bir sorumluluk dağılımının kaçınılmaz hale geldiği belirtildi. Raporda, stratejik özerkliğin NATO 3.0 tartışmasının merkezine yerleştiği vurgulandı.
Müttefiklerin savunma sanayisi, teknoloji, enerji ve kritik altyapı alanlarında geliştirecekleri ulusal kapasitelerin, ortak planlama ve birlikte çalışabilirlik ilkeleriyle uyumlu olduğu ölçüde ittifakın dayanıklılığını güçlendireceği ifade edildi. NATO 3.0'ın başarısının ise stratejik özerklik ile ittifak bağlılığını birbirine karşıt eğilimler olarak görmek yerine, doğru yönetildiğinde birbirini tamamlayan unsurlar olarak ele alabilmesine bağlı olduğu kaydedildi.
Türkiye, NATO 3.0 İçin Kritik Müttefik
Raporda, Türkiye'nin NATO 3.0'ın ihtiyaç duyduğu müttefik profilinin güçlü ve istisnai bir örneği olduğu ifade edildi. Kendi güvenliğini üretebilen, kritik teknolojilerde yetkinlik geliştiren, hibrit tehditlerle mücadele edebilen ve stratejik özerkliğini ittifak kapasitesine dönüştürebilen Türkiye'nin, güvenilir müttefiklikten stratejik katma değer üreten aktörlüğe doğru evrildiği belirtildi. Bu dönüşümün Türkiye'yi, NATO'nun dönüşüm kapasitesini fiilen test eden ve güçlendiren aktörlerden biri haline getirdiği vurgulandı. Türkiye'nin NATO içindeki rolünü farklılaştıran en önemli unsurun doğu ve güney kanatlarının güvenlik gündemlerini eş zamanlı okuyabilmesi olduğu ifade edildi.
Karadeniz güvenliği, Rusya-Ukrayna dengesi ve Montrö rejimi üzerinden doğu kanadına; Suriye, Irak, Libya, Doğu Akdeniz, Körfez ve Orta Doğu kaynaklı riskler üzerinden ise güney kanadına aynı anda katkı sunduğu belirtilen Türkiye'nin, NATO'nun 360 derece güvenlik anlayışının uygulamadaki somut karşılığını ürettiği kaydedildi.
Türkiye’nin Savunma Ve İstihbarat Kapasitesi
Raporda, Türkiye'nin savunma sanayisi kapasitesinin NATO'nun üretim ve sürdürülebilirlik gündemiyle doğrudan örtüştüğü belirtildi. İnsansız hava araçları, mühimmat, elektronik harp, radar, deniz ve kara sistemleri, komuta-kontrol ile yapay zeka destekli karar mekanizmaları alanlarında geliştirilen kapasitenin, milli güvenliği güçlendirirken İttifakın toplam caydırıcılığına da katkı sunma potansiyeli taşıdığı ifade edildi. Savunma sanayisinde 'üç boyutlu derinlik' olarak tanımlanan nitelik, nicelik ve sürdürülebilirlik bütünlüğü açısından Türkiye'nin NATO içinde kritik bir örnek oluşturduğu kaydedildi. Türkiye'nin operasyonel tecrübesi, hibrit ve asimetrik tehditlerle mücadelede sahip olduğu saha birikimi ve çok boyutlu diplomatik kapasitesinin yeni güvenlik ortamında önemli stratejik avantaj sağladığı belirtildi.
Raporda ayrıca istihbarat paylaşımı ve istihbarat diplomasisinin müttefikler arası güvenin ve kriz yönetiminin belirleyici araçlarından biri haline geldiği ifade edilirken, Milli İstihbarat Teşkilatı'nın son yıllarda güçlenen operasyonel kabiliyetinin Türkiye'nin NATO'ya sunduğu istihbarat katkısını daha da derinleştirdiği vurgulandı.
Ankara Zirvesi NATO İçin Kritik Eşik
Raporda, Ankara Zirvesi'nin yalnızca güncel güvenlik krizlerinin değerlendirileceği bir toplantı olmadığı, NATO'nun yeni güvenlik paradigmasına nasıl bir kurumsal ve stratejik karşılık vereceğini ortaya koyacak kritik bir dönemeç niteliği taşıdığı ifade edildi. Savunma harcamaları, üretim kapasitesi, ABD-Avrupa iş bölümü, doğu ve güney kanatlarının güvenlik öncelikleri, yapay zeka, siber güvenlik, uzay güvenliği ve yeni nesil teknolojilerin NATO 3.0 tartışmalarının temel gündem başlıklarını oluşturduğu kaydedildi. Raporda, savunma harcamalarına ilişkin tartışmaların Lahey Zirvesi'nde kabul edilen Gsyh'nin yüzde 5'i hedefiyle yeni bir boyut kazandığı belirtilirken, asıl meselenin ayrılan kaynakların hangi stratejik öncelikler doğrultusunda kullanılacağı olduğu ifade edildi.
Rusya-Ukrayna Savaşı'nın savunma sanayisi üretim kapasitesi, mühimmat, hava savunması ve lojistik alanlarında ortaya çıkardığı ihtiyaçlara dikkat çekilerek, NATO'nun temel sınamasının daha fazla kaynak ayırmaktan ziyade bu kaynakları etkin kabiliyete dönüştürebilen bir ittifak olup olamayacağı vurgulandı. Bu çerçevede savunma sanayisinde 'üç boyutlu derinlik' yaklaşımının öneminin gün geçtikçe arttığı kaydedildi.
Raporda ayrıca yeni güvenlik ortamında caydırıcılık ve dayanıklılık anlayışının da dönüşüm geçirdiği belirtilerek, enerji altyapıları, iletişim ağları, finansal sistemler, kamuoyu ve toplumsal psikolojinin de güvenliğin temel unsurları haline geldiği ifade edildi. Bu doğrultuda 'topyekün dayanıklılık' yaklaşımının kurucu bir güvenlik kavramı olarak içselleştirilmesinin NATO'nun yeni dönemde kalıcı stratejik etki üretebilmesi açısından belirleyici olacağı değerlendirildi.
Raporda, Türkiye açısından Ankara Zirvesi'nin anlamının ev sahipliğinin ötesine geçtiği ifade edildi. Türkiye'nin NATO'nun yeni güvenlik anlayışının kavramsal ve stratejik çerçevesinin şekillenmesine katkı sunabilecek önemli aktörlerden biri olduğu belirtilirken; 360 derece güvenlik yaklaşımının NATO planlama süreçlerine daha güçlü biçimde yansıtılması, savunma sanayisi iş birliğinin kurumsallaştırılması ve terörizmle mücadelede müttefik dayanışmasının güçlendirilmesinin öncelikli başlıklar arasında yer aldığı kaydedildi.
Raporda, hibrit tehditler ve dayanıklılık gündeminin derinleştirilmesinin de önem taşıdığı belirtilerek, Türkiye'nin dezenformasyon, siber tehditler, kritik altyapı güvenliği, düzensiz göçün araçsallaştırılması ve bilişsel tehditler gibi alanlarda sahip olduğu tecrübe ile NATO'nun dayanıklılık kapasitesine güçlü katkı sunabilecek bir birikime sahip olduğu ifade edildi. Sonuç olarak raporda, Ankara Zirvesi'nin kalıcı anlamının müttefikler arasında bu başlıklarda üretilecek uyumla belirleneceği vurgulandı. NATO'nun savunma harcamalarını kapasite üretimiyle ilişkilendirebildiği, ABD-Avrupa iş bölümünü caydırıcılık boşluğu oluşturmadan yeniden tanımlayabildiği, doğu ve güney kanatları arasında daha dengeli bir güvenlik anlayışı kurabildiği ve dayanıklılığı kolektif savunmanın merkezine taşıyabildiği ölçüde yeni dönemde etkili ve güvenilir bir ittifak olarak varlığını sürdürebileceği değerlendirildi.
