Uzun zaman önce bir kahvehanede, pencerenin önünde oturan yaşlı bir adam görmüştüm.
Önünde demli soğumuş bir çay, elinde tespih, yüzünde hiçbir şeyin bozamayacağı bir alaycı gülümseme. O gün dünyanın bir yerinde bir savaş başlamış, bir şehir yıkılmış, bir hükümet düşmüştü. Adam bunların hiçbirini bilmiyordu, umursamıyordu bilmek de istemiyordu. Biri televizyonun sesini açtığında ise elini sallayarak: “Kapat şunu evladım, kafam kaldırmıyor benim bildiğim bana yeter.”
O günkü aklımla ona biraz imrendiğimi saklamayacağım. İnsan bazen o gülümsemeye imreniyor. Ama yıllar geçtikçe, o küçük,basit cümlenin içinde ne kadar büyük bir kapının kapandığını anladım.
“Benim bildiğim bana yeter.”
Cehaletin en dürüst en muazzam tarifi budur bence. Bilmemek hepimizin hâlidir, herkes her şeyi bilmez. Cahil ise bilmeyi ısrarla tüm benliğiyle reddedendir. Kapıyı kapatan hatta kilitleyen, perdeyi çeken, “ben gerekeni biliyorum, fazlasına ihtiyacım yok” diyendir. Bilgisizlik önemli ama giderilebilen bir eksikliktir, cehalet ise bir tercihdir. Eksiklik insanı bir şekilde dürter ve yola çıkarır, tercihler ise olduğu yere çiviler.
Ve bu tercih, kabul edelim, insanı çoğu konuda rahat ettirir. Acıyı küçültür. Dünya odanın duvarları kadar daralınca dertler de o duvarlara sığacak kadar ufalır. Hayaller ufalır, korkular ufalır. İnsan kendi bildiği bahçede, kendi bildiği ağacın gölgesinde, başka bahçelerden habersiz yaşayıp gider. Uzak bir yerde ağlayan bir çocuğun sesini duymayan, o sesin ağırlığını da taşımaz.
Bilen ise bambaşka bir kaderin içine düşer. Her yeni bilgi, insanın üstüne tam oturmuş bir elbiseyi daraltır. Bir sabah uyanırsınız ve dün rahatça içinde dolaştığınız düşüncelerin size dar geldiğini fark edersiniz. Tırtılın kozasını düşünün. İçeride neler olup bittiğini kimse görmez ama orada bir beden çözülüyor, başka bir şeye dönüşmek için önce kendini kaybediyordur. Bilmek de böyledir. Her öğrenişte biraz çözülür, biraz dağılır, sonra başka bir hâlde yeniden toplanırsınız. Bu sıkıntı hiç bitmez. Bir kozadan çıkar, bir başkasına girersiniz. Kelebek, kozanın içinde geçirdiği o karanlık günleri hatırlar mı bilmem. Ama kanatlarının tam o karanlıkta örüldüğünü çok iyi biliyorum.
Şimdi asıl bakmamız gereken: biz bu çözülmeden kaçmayı, hiç kozaya girmemeyi, adına “mutluluk” diyerek çoğu zaman yüceltmişiz. Bilgiyi reddetmenin verdiği o tatlı uyuşukluğu huzur sanmışız. Huzuru cehaletin koynunda aramaya başlamışız. Garip bir yanılgı bu. Anesteziyi şifa zannetmek gibi.
Oysa anestezi acıyı dindirmez, sadece hissettirmez. Neşter yine keser, yara yine açılır; siz yalnızca orada değilsinizdir. Uyuşukluk da böyle bir yokluktur. Hayat olup biter, siz olup bitenin yanında bulunmazsınız. Geriye gülümseyen bir yüz kalır, içi boşaltılmış bir ev gibi.
Yeniden kelimelere ve anlamlarına dönelim, çünkü kelimeler çoğu zaman bizden daha çok şey hatırlar.
“Huzur” kelimesi Arapçada hadara kökünden gelir. Aynı kökten bir kelime daha türetiriz, her gün ağzımızda dolaşan ama ne taşıdığını pek düşünmediğimiz bir kelime: “hazır.” İkisi kardeştir, aynı evde doğmuşlardır. Birinin huzurunda bulunmak, onun karşısında hazır olmak demektir. Eskiler “huzur-ı kalb” derdi; kalbin hazır bulunması, dağılmamış olması. Namazda da huzur aranır, sohbette de. Hepsinde istenen aynı şeydir: orada ol, kaçma, gözünü kaçırma.
Demek ki huzur, gözünü açık tutanın hakkıdır. Huzurlu olmak isteyen, önce hazır olmalıdır.
Peki neye hazır olmalıdır?
Bu dünyanın gerçekte ne olduğuna. Yaşamaya, ölmeye. Değişmeye, dönüşmeye. Kaybetmeye. Kapıyı çalan beklenmedik misafire, gece yarısı gelen telefona, bir sabah aynada gördüğünüz o yabancı yüze. Hayatın size soracağı ve cevabını önceden bilemeyeceğiniz bütün sorulara.
Hazır olan asla korkmaz demiyorum. Korkar elbette, üzülür de, sarsılır da. Ama helva gibi hemen dağılmaz,yıkılmaz. Çünkü o kapının bir gün çalınacağını biliyordu. Biliyordu ve bilmekten kaçmamıştı.
Cahil ise sadece uyuşmuştur. Bir süre o uyuşuklukla gülümseyerek yaşar. Güzel bir gülümsemedir bu, kimse onu elinden almak istemez. Ama hayat, kimseden izin almadan içeri giren bir misafirdir. Bir gün hiç hazır olmadığı bir şey gelir: bir hastalık, bir ayrılık, bir ölüm, bir yıkım. Ona ilk kez dokunan şey bilgi olmaz, felaket olur. İşte o an, yıllarca konfor diye sığındığı cehalet, en büyük cehennemin kapısına dönüşür. Elinde ne bir kelime vardır, ne bir fikir, ne de başına gelenin adını koyabilecek bir dil. Karanlık bir odada uyanmış gibidir; duvarları bilmez, kapıyı bilmez, kendi elini bile seçemez.
O kahvehanedeki yaşlı adamı hayatımda bir daha görmedim. Adama ne olduğunu bilmiyorum. Belki o gülümsemeyle göçtü bu dünyadan, belki de bir gün o pencereden bakarken dünyanın bütün ağırlığı birden üstüne çöktü. Bilmiyorum. Ama ikincisinden korkuyorum, onun adına da, kendi adıma da.
Umarım hiçbirimiz o kapıdan içeri düşmeyiz.
Algılarını her an açık tutan, her gün yeni bir şey öğrenmeye niyetli, kendi kozasını kırmaktan çekinmeyen bir insanın hayatı kolay geçmez. Acısı boldur. Uykusuz geceleri, dar gelen elbiseleri, yolda bıraktığı inançları vardır. Ama o insan, hayatın huzurunda durmayı öğrenmiştir. Gelene kapıyı açar, gideni uğurlar, başına geleni adıyla çağırır. Hazırdır.
Huzur dediğimiz şey galiba budur: acının tam ortasında bile ayakta kalabilecek kadar hazır olmak. Bunları bilmek ve unutmadan yaşamak lazım hayatı.












