Takmamak mı, yoksa duyguyu yaşamak mı? Günümüz insanının en sık sorduğu sorulardan biri bu.
“Boş ver”, “kafana takma”, “umursama” gibi cümleler adeta modern çağın mottosu haline geldi. Ancak bir psikolog olarak şunu net şekilde söylemek gerekir: Takmamak her zaman çözüm değildir. Hatta çoğu zaman, kısa vadede rahatlatıcı gibi görünse de uzun vadede daha büyük duygusal yüklerin birikmesine neden olabilir.
Öncelikle “takmamak” dediğimiz şeyin ne olduğuna bakalım. Takmamak genellikle bir savunma mekanizmasıdır. Kişi canını acıtan, kaygı yaratan ya da kontrol edemediği bir durumla karşılaştığında zihni kendini korumak için “önemsememe” yolunu seçer. Bu, bazı durumlarda sağlıklı bir sınır koyma davranışı olabilir. Örneğin, başkalarının sürekli eleştirilerine maruz kalan birinin bu eleştirileri içselleştirmemesi ve “takmaması” ruh sağlığını koruyucu bir işlev görür. Ancak burada ince bir çizgi vardır: Sağlıklı sınır koymak ile duygudan kaçınmak aynı şey değildir.
Duygudan kaçınmak, çoğu zaman “takmamak” gibi görünür. Kişi üzülmemek için düşünmemeye, hissetmemeye çalışır. Ancak bastırılan her duygu, ortadan kaybolmaz; sadece yer değiştirir. Zamanla beden belirtileri (baş ağrısı, mide problemleri), ani öfke patlamaları ya da sebepsiz huzursuzluklar olarak geri dönebilir. Çünkü insan zihni çözülmemiş duyguları saklamakta değil, işlemekte iyidir.
Peki alternatif ne? Her şeyi derin derin düşünmek, her duyguyu yoğun şekilde yaşamak mı? Elbette hayır. Sağlıklı olan, duyguyu fark etmek, anlamlandırmak ve düzenleyebilmektir. Yani mesele “takmak ya da takmamak” ikileminden ziyade, “nasıl işlemek” sorusudur.
Bir olay yaşadığınızda kendinize şu soruları sormayı deneyin: “Bu durum bende ne hissettirdi?”, “Bu duygu bana ne anlatıyor?”, “Bu gerçekten benimle ilgili mi, yoksa karşı tarafın yansıması mı?” Bu sorular, duyguyu bastırmak yerine onunla temas kurmanıza yardımcı olur. Çünkü duygular, düşman değil; rehberdir. Öfke çoğu zaman sınır ihlalini, üzüntü kaybı, kaygı ise belirsizlik ihtiyacını işaret eder.
Sağlıklı bir psikolojik yapı, duyguları yok saymakla değil, onları taşıyabilmekle gelişir. Duyguyu yaşamak demek, onun içinde kaybolmak anlamına gelmez. Aksine, duygunun gelip geçici olduğunu bilerek onu gözlemleyebilmektir. Bu noktada “duygu düzenleme” becerisi devreye girer. Nefes egzersizleri, yazı yazmak, biriyle konuşmak ya da fiziksel aktivite gibi yöntemler duygunun yoğunluğunu azaltmada oldukça etkilidir.
Takmamak ise çoğu zaman bu süreci bypass etmektir. Kısa vadede kolaydır, çünkü yüzleşme gerektirmez. Ama uzun vadede kişinin kendisiyle bağını zayıflatır. Sürekli “umursamıyorum” diyen birinin bir süre sonra neye üzüldüğünü, neye sevindiğini bile ayırt edemediğini görürüz. Bu da duygusal donukluk dediğimiz duruma yol açabilir.
Öte yandan her şeyi fazlasıyla takmak da sağlıklı değildir. Sürekli düşünmek, analiz etmek ve zihinde tekrar etmek kişiyi yorar ve kaygıyı artırır. Bu noktada denge önemlidir. Bazı şeyleri gerçekten bırakabilmek gerekir. Ancak bu bırakış, bastırarak değil, anlayarak ve kabullenerek olmalıdır. “Bu durum beni üzdü ama şu an elimden gelen bu kadar” diyebilmek, gerçek bir bırakıştır.
Sonuç olarak, sağlıklı olan ne tamamen takmak ne de tamamen umursamamaktır. Sağlıklı olan, duygularla temas kurabilmek, onları anlamlandırmak ve gerektiğinde bırakabilmektir. İnsan zihni bir makine değil; hissetmek onun doğasında var. Bu yüzden “hiç düşünmemek” ya da “hiç hissetmemek” gerçekçi hedefler değildir.
Kendinize şu izni verin: Hissetmeye hakkım var. Ama bu duyguların beni yönetmesine izin vermek zorunda değilim. İşte psikolojik esneklik tam olarak burada başlar. Duyguyu bastırmadan, ona teslim olmadan… Ortada, dengede kalabilmekte.
Unutmayın, takmamak bazen korur; ama hissetmek iyileştirir.
