Tekno atıklar ve geri dönüşümü… Teknolojinin her geçen gün gelişmesiyle hayatlarımız da bu doğrultuda şekilleniyor ve değişiyor.
Özellikle ekonomik sirkülasyonun büyük kısmının teknolojiyle sağlandığı bu dönemde her elektronik ürünün sürekli bir üst modeli piyasaya sürülüyor. İnsanlar da hiç yabancılık çekmeden bu yeni ürünü sahiplenip hayatlarına adapte ediyor.
Elektronik ürünler derken sadece cep telefonu, tablet, televizyon gibi ürünlerden değil evde mutfakta kullanılan birçok üründen de bahsediyoruz. Yeni nesil akıllı süpürgeler, mutfakta çalışmayı kolaylaştıran küçük elektronik mutfak aletleri, bilgisayarlar, televizyonlar, dekoderler, telefonlar, tabletler vs. birçok elektronik ürünü günlük hayatta kullanıyoruz.
Peki, üst modeli çıkınca eskiyen (!) bu elektronik aletler nereye gidiyor? İşte bu ürünler için yeni bir telaffuz ortaya çıktı ki bunlara ‘tekno atık’ diyoruz. Tüm dünya artık evsel atıklarını geri dönüştürmenin yanında, elektronik atıklarını da geri dönüştürüyor. Çünkü bu atıklar, çevreye zarar vermekle kalmıyor bir yandan da ülke ekonomisine inanılmaz zararlar veriyor.
Tüm dünyada ve ülkemizde son yıllarda geri dönüşüme inanılmaz bir önem atfedildi ve bu yönde gerek ulusal gerek yerel çapta projeler başlatıldı. Bizim çöp diye attığımız birçok madde aslında yeniden kazanabilen ve geri dönüşüm endüstrisinin hammaddelerini oluşturan materyallerdir. Örneğin, bir cips paketi, pet şişe, kapak, kâğıt hatta kızartma için kullandığımız bitkisel yağların artığı bile yakıt olarak geri dönüşüme kazandırılabiliyor. Yani kısaca anlatmam gerekirse tükettiğimiz her madde geri dönüşümle yeniden farklı alanlarda kullanılabiliyor ki buna elektronik ürünler de dahildir.
Tekno Atık nedir?
Elektronik atık veya tekno atık ülkemiz için çok yeni bir kavram. Birkaç yıldır kullanılıyor ama son 2-3 yıldır gündeme girdi. Tekno atık içerisinde devre içeren herhangi bir materyal veya ürün olabilir. Bu ürünler geniş yelpazeye ayrılabilir çünkü bir el fenerinin içerisinde de devre vardır, bir cep telefonu veya televizyonda da vardır. Yani aklınıza gelebilecek elektronik ürünlerin büyük çoğunluğu tekno atık kavramının içerisine girmektedir.
Bunların içindeki parçaların bir kısmı geri dönüşüm için getirildiğinde elden geçirilip kullanılabilecek durumda olan devreler, yeni cihazlarda kullanılmak üzere ayrılıyor. Bunun dışında, devrelerde kullanılan bazı değerli metaller oluyor, bunlar eritilip elektronik hammadde olarak kullanılıyor. Dolayısıyla bu da hem çevreye hem de ekonomiye ciddi yararlar sağlıyor.
Peki bu tekno atıkların çevreye zararı nedir? Bazı elektronik atıklar zehir içerebiliyor, mesela bilgisayar monitörlerinin içindeki tüpler belli zehirler içerebiliyor. Bunun dışında bu atıklar doğada da ciddi bir kirliliğe yol açıyor çünkü bunların yok olması yüzlerce hatta binlerce senelik süreçleri gerektiriyor.
Bu anlamda düşünürsek bu elektronik ürünlerin geri dönüşüme kazanılması doğa için de büyük bir kazanımdır. Ayrıca ekonomi anlamında düşünürsek yine bu ürünler geri dönüştürülerek birçok malzemenin ithalatının azalmasını sağlayarak ülke ekonomisine de katkı sağlar.
Tekno atıkların geri dönüştürülmesi konusunda ilk olarak Almanya’da Exitcom isminde bir firma çalışmalar yapmış ve tekno atıklar toplayarak geri dönüşüme kazandırmış. Türkiye’de de bu anlamda bazı çalışmalar başlamış ancak henüz yeterli seviyede olduğunu düşünmüyorum.
Madem gelecekte hayatın her alanında elektronik ürünlerin kullanımı artarak devam edecek, bu ürünlerin geri dönüşümü için de çalışmaların artırılması gerekmektedir. Burada en azından bildiğimi paylaşmak, teknolojik ürünlerin de geri dönüşüme kazandırılabileceğini ve bunun doğaya, ekonomiye ciddi kazançlar sağladığını belirtmek istedim. İnşallah önümüzdeki yıllarda bu geri dönüşüm konusunda çok daha ciddi çalışmalar yapıldığını görürüz.
Sağlıcakla…
