Bu yazıda iktisattaki en önemli olan şeylerin başında gelen talebi etkileyen faktörlere değineceğim.
Öncelikle iktisatta bir ön kabulümüz vardır: Kaynaklar kısıtlı ve bu kısıtlı kaynaklara talep sınırsızdır. O yüzden bu kaynağı talebe dağıtmanın bir yolunu bulmak gerekir. Bu yollardan birisi de piyasa sistemidir. Yani en yüksek fiyatı veren ürünü satın alır. Ancak insanların vereceği fiyatı etkileyen pek çok unsur vardır.
- İkame mallar: A markasının deterjanı 50 TL ve B markasının deterjanı 30 TL ise ve bu iki marka arasında büyük bir kalite farkı yoksa bireyler B markasını tercih eder. Bu da A markasına olan talebi azaltır.
- Tercihler: Bir sigara tiryakisi ve arada sırada sigara içen birisinin sigaraya vereceği maksimum fiyat farklıdır. Tiryaki 40 TL verebilecekken diğer kişi 30 TL’den fazla vermez. Bu da talebi etkiler.
- Beklentiler: Bu beklentiler çok çeşitli olabilir. Örneğin enflasyon beklentileri. Bu Japonya’nın bir süredir yaşadığı bir sorun (belki ileride daha derinlemesine bu konuya değinirim.). Japonya’da uzun yıllardır (birkaç yıl hariç) enflasyon %1’in altında. İnsanlar enflasyon düşük olduğu için ve ileride de bu enflasyonun artmayacağını düşündüğü için yapacakları alımları erteliyor. Bu durum da talebi azaltıyor. Buradaki sorun azalan taleple beraber üretimin de düşmesi. Çünkü üretilen mallar istendiği kadar satılmıyor, işletmeler istedikleri getirileri bulamıyor.
- Gelir: Bu unsur da farklı etkiler yapabilir. Örneğin ulaşımda taksi ve otobüs kullanımı. Gelir arttıkça insanlar konfordan dolayı taksiyi tercih eder ve otobüse olan talep azalır. Tam tersi durumda da otobüse olan talep artarken taksiye olan talep azalır.
- Tamamlayıcı mallar: Buradaki örnek de benzin ve benzinli arabadır. Benzin fiyatları arttıkça benzinli arabalara olan talep azalır.
- Pazarın Büyüklüğü: Sağlık hizmetlerine olan talep İstanbul ve Yozgat’ta birbirinden farklıdır. Bunun önemli bir sebebi İstanbul’daki pazarın Yozgat’tan daha büyük olmasıdır.
Bitirmeden önce şunu ekleyeyim ki buradaki maddeler her zaman gerçekleşmez. Mesela arabaların yatırım aracı olarak görüldüğü bir toplumda benzin fiyatları arabalara olan talebi olumsuz etkilemeyebilir.
