20 Şubat 2022 tarihinde Rusya’nın, Ukrayna’yı işgali ile başlayan savaş, günümüz itibarı ile devam ediyor.
Güncel verilere göre en az 46 bin kişi hayatını kaybederken 565 Milyar dolar mal kaybının yaşandığı net bir şekilde kayıtlara geçti. Gerek Rusya’ya uygulanan ambargolar gerek ise Ukrayna’nın maruz kaldığı yıkımın olumsuz etkileri dünya geneline yansımaya başladı.
Her iki ülkenin ticaretinin sekteye uğraması dünyada ihracat alternatiflerini ortaya çıkardı.
Ülke bazlı incelendiğinde tüm dünya ülkelerinin alternatiflere yönelmesinin kök nedeni Rusya’ya uygulanan ambargolar ile ilişkilendirilebilirken, ne yazık ki Ukrayna ticaretine bakıldığında bu neden ülkenin maruz kaldığı yıkım ile yakından ilgili.
Dünya ihracat sıralamasında 2020 yılı itibari ile 52. sırada yer alan Ukrayna’nın en çok ihraç ettiği ürünler mısır, ham ayçiçek yağları, buğday ve demir cevherleri.
Ülkenin ihracat gerçekleştirdiği ülkelerin sıralamasına bakıldığında ise birinci sırada Çin ve sonrasında Polonya, Rusya, Türkiye ve Almanya bulunuyor.
Rusya ise 13 ülke ile 10 milyar doların üzerinde ihracat gerçekleştiriyor. Ülkenin en çok ihraç ettiği ürünler petrol ve mineral yakıtlar. Bu ürünlerin ihracatı konusunda elinde önemli bir koz bulunduran Rusya, Avrupa Birliği’nin petrol ihtiyacının %25’ini, doğalgaz ihtiyacının %39’unu ve kömür ihtiyacının %42sini tek başına karşılıyor. İhracat ağında yer alan ilk 5 ülkeye bakacak olursak, bunlar sırayla Çin, Hollanda, Almanya, Türkiye ve Belarus.
Yukarıdaki verilerde görülebildiği gibi, iki ülkenin dünya ticaretindeki önemi yadsınamayacak düzeyde ayrıca iki ülkenin de yakın ticari ilişkilere sahip olduğu ortak ülkeler bulunuyor. Savaş ile birlikte iki aktör ile gerçekleştirilen ticaretin sekteye uğramasının dünyaya etkisi fiyat artışı olarak yansıdı ve önemli ihracat açıklarını da beraberinde getirdi.
Emtia fiyatları hızla yükselişe geçti. Brent petrol fiyatları varil başına 139 dolara kadar çıktı ve son 14 yılın en yüksek seviyesine ulaştı.
Buğday fiyatları %5 artış göstererek yine son 14 yılın en yüksek seviyesini gördü.
BM Gıda ve Tarım Örgütü’nün yayınladığı rapora göre Ukrayna’da kışlık hububat, Mısır ve ayçiçek yetiştirmek için kullanılan tarlaların %20 ila %30’u 2022-2023 sezonunda ekilemeyecek ve hasat edilemeyecek. Buradan hareketle bir gıda krizi tehdidiyle karşı karşıya olduğumuzu söylemek oldukça mümkün.
Sonuç olarak; dünya ticareti, tüm ticaret operasyonlarında ciddi fiyat artışlarıyla karşılıyor ve karşılaşmaya devam edecek.
İhracat alternatiflerinin ortaya çıkması bu pahalılığı tamamen ortadan kaldırabilir mi bilinmez fakat yavaşlatma imkanına sahip olabilir.
Bu senaryoya göre emtia ihtiyacında ülkeler, sıvılaştırılmış gaz (LNG) için ABD’ye ve diğer gazlar için Cezayir’e yönelim gösterebilir. Rusya Emtia ihtiyacının karşılanmasında oldukça önemli bir aktör ve alternatiflerin tek başına kaim olması ihtimali güç olabilir.
Gıda ihtiyacının karşılanmasında ise Ukrayna 14.165.170 ton ayçiçeği üretimi ile dünyanın en büyük ayçiçeği üreticisi konumunda. Rusya ise 12.755.725 tonluk üretim ile ikinci sırada yer alıyor.
Küresel Mısır üretimine bakıldığında, Ukrayna dünya ihracatında %13 oranında bir paya sahip ve bu alanda önemli bir aktör.
Savaş sebebiyle Ukrayna’da mısır üretiminin azalması ile diğer önemli mısır üreticileri olan ABD, Brezilya, Meksika ve Kanada’da üretimin artması beklenebilir.
Uzun vadede Rusya ve Ukrayna’yı ikame edebilecek ihracat alternatiflerinin ortaya çıkması öngörülebilir fakat günümüz konjonktürüne bakıldığında bu iki önemli aktörün küresel ticarette pasif hale gelmesinin tüm dünyada fiyat artışlarına neden olduğunu ve önemli bir ihracat açığı yarattığını söyleyebiliriz.
