Osmanlı devri tarihçileri arasında tartışma en önemli tartışma konusu Osmanlı’da kardeş katli olaylarını anlatmaya çalışacağım.
Öncelikle neden bir Osmanoğlu tahta çıktığı zaman tahtın diğer adaylarını etkisiz hale getirmek için boğdurmaktadır bunun nedenini düşünmek gerek. Bir görüş bunun insanlık suçu olduğunu hatta islam inancının böyle bir şeye izin vermediğini belirtmiş, bir diğer görüş ise devletin bölünemez bir bütün olduğunu ve bölünmesini tehlikeye düşürecek her durumun bertaraf edilmesi gerektiğini savunur. Örnek olarak ise Selçuklu Devleti’ndeki taht ailenin ortak malıdır anlayışının devletin idaresinin zorluğunu ve sonunu getirdiğini belirtmektedir.
Her iki görüşün kendi açısından haklı yönleri bulunmakta. Ancak benim amacım bu iki görüşten birine taraf olmak değil bu iki görüşe neden olan olaylardan birkaç tanesine değinmek. Bu olaylardan ilki Sultan Yıldırım Bayezid ile Yakup Çelebi arasında geçen olaydır.
1389 I. Kosova Muharebesi’nden sonra bildiğiniz üzere Murad Hüdavendigar sırp tarafından hançerlenip şehit edilmiş ve Osmanlı Devleti tahtı boş kalmıştır. O esnada orada olan iki şehzade Bayezid ile Yakup olmuş Bayezid savaş alanında kalırken Yakup bozulan düşmanın kaçmasından dolayı peşlerine düşmüştür. Durumu fırsat bilen Bayezid tahta çıkmış babasının ağzından kardeşine mektup yazarak geri dönmesini sağlamıştır. Yakup Çelebi’nin babasının ölümünden haberi yoktur. Çadıra giren Yakup Çelebi aniden yakalanarak boğulur. Fatih Sultan Mehmet tahta çıktıktan sonra kardeş katilini yasallaştırma adımlarını atmış ve kardeş katli artık yasal olmuştur.
İkinci olay ise Yavuz Sultan selim ile Kardeşi Şehzade Korkut arasına geçer. Şehzade öncelikle kardeşi Yavuz’un sultanlığını tanır ancak sonraları babasına isyan eden kardeşine isyan eder. Bununla birlikte Yavuz Sultan Selim önce şehzadenin 7 oğlunu boğdurur sonra 1513 yılında Şehzade Korkut’u boğdurur.
Bu olaylardan en bilineni III. Mehmed’in 19 şehzadeyi boğdurması olayıdır. 1595 yılında tahta çıkar çıkmaz çoğu bebek olan kardeşlerini boğdurtmuş halkın neredeyse tamamının kinini ve nefretini almıştır.
Bu üzücü olaylardan sonra tahta Sultan I. Ahmet çıkmış ve ekber-erşet sistemi yani aklı başında olan en yaşlı hanedan üyesi tahta çıkar sistemini getirmiş, böylece kardeş katli işlemi son bulmuştur.
Peki bu insanlar taht için kardeşini öldüren insanlar mı? Yoksa devletinin geleceği, birliği, beraberliği ve yükselişi için istemeye istemeye kendi kanından canından olanın kanına giren insanlar mı bilinmez. Ancak bilinen şu ki Osmanlı ekber-erşet sisteminden sonra gerilemesi hızlanmış, deneyimsiz padişahların tahta çıkmasından dolayı toprak kayıpları olmuş, padişahın otoritesini vezirlerin otoritesi gölgelemeye başlamış devletin sonunu getirmiştir. Çünkü bu sistem şehzadeleri saray içinde hapis hayatına sürüklemiş, sancaktarlık şansı vermemiş, devlet yönetimi göstermemiştir.
Sürç-i Lisan Ettiysem Affola. Bir dahaki okumalarda görüşmek dileğiyle.
