Tarım ve Orman Bakanlığı ile Türk Böbrek Vakfı iş birliğinde İstanbul’da düzenlenen basın toplantısında, yeni eğitim-öğretim yılında hayata geçirilmesi planlanan ‘Okul Gıdası Logosu’ uygulaması değerlendirildi.
14 Eylül itibarıyla hayata geçirilmesi planlanan ‘Okul Gıdası Logosu’ uygulamasıyla birlikte, çocukların sağlıklı beslenme alışkanlıklarını olumsuz etkileyebilecek bazı ürünlerin okul kantinlerindeki satışı sınırlandırıldı. Bu kapsamda ilk etapta 675 ürün ‘Okul Gıdası Logosu’ almaya hak kazandı.
Tarım ve Orman Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı iş birliğiyle hazırlanan, Türk Böbrek Vakfı’nın desteklediği ‘Okul Gıdası Logosu’ uygulamasında sona gelindi. Konuyla ilgili basın toplantısı düzenlendi. Uygulama, öğrencilerin okul ortamında daha sağlıklı gıdalara ulaşmasını amaçlıyor. Yeni eğitim-öğretim yılında okul kantinleri, kafeterya ve büfelerde satışa sunulacak ambalajlı gıdaların, Sağlık Bakanlığı’nın belirlediği şeker, yağ ve tuz oranları gibi besin kriterlerine uygunluğunu gösterecek logo dönemi başlıyor.
İlk olarak 2019 yılında protokolle gündeme gelen ancak çeşitli nedenlerle ertelenen uygulamanın, yapılan hazırlıkların ardından yeni eğitim-öğretim yılıyla birlikte devreye girmesi bekleniyor. Bu kapsamda ilk etapta 675 ürün “Okul Gıdası Logosu” almaya hak kazandı. Türkiye genelinde milyonlarca öğrenciyi yakından ilgilendiren bu yeni dönemle birlikte, okul kantinlerindeki ambalajlı gıda satışlarında standartlar yeniden belirlenecek.
Kaplan: “En iyi denetleyici tüketicidir”
Basın toplantısında konuşan Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü Gıda Kodeks ve Yem Mevzuatı Daire Başkanı Selim Kaplan, “Güvenilir Gıda uygulamasını tanıtmak istiyorum. Bakanlığımızın bir mottosu var. Sayın Bakanımız İbrahim Yumaklı da her zaman söylüyor: ‘En iyi denetleyici tüketicidir.’ Tüketicilerimizin gıda denetimlerine daha etkin bir şekilde katılmasını sağlamak üzere geliştirdiğimiz bir uygulama. Mobil mağazalardan rahatlıkla indirilebiliyor. ‘Güvenilir Gıda’ ismiyle, ‘Denetim Elimde’ mottosuyla da kısaca ifade edebiliriz. Uygulamayı gösterelim, eğer çekme imkânımız varsa. Bu uygulamaya tıkladığınız zaman karşınıza bir ekran açılıyor ve altta menüler bulunuyor. Peki, bu menüler ne işe yarıyor? ‘Çek Gönder’, ‘İşletme Denetim Sorgulama’, ‘Gıda Kamuoyu Duyuruları’, ‘Gıdada Doğru Bilgi’, ‘Takviye Edici Gıda’ ve ‘Faydalı Linkler’ bölümleri var. Öncelikle ‘Çek Gönder’ uygulamasına tıkladığınız zaman sisteme e-Devlet şifrenizle giriş yapmanız gerekiyor. E-Devlet şifrenizle giriş yaptığınız zaman sistem sizi tanımlıyor. ‘Çek Gönder’ uygulamasıyla bir gıda işletmesine gittiğinizde o işletmeyle ilgili bir şikâyette bulunmak isteyebilirsiniz. Tükettiğiniz gıdayla ilgili ya da bir markette satın aldığınız gıdayla ilgili bir şikâyet oluşturmak istiyorsanız anında ‘Çek Gönder’ uygulaması üzerinden başvurunuzu yapabiliyorsunuz. Sistem burada otomatik olarak sizin konumunuzu da algılıyor. ‘Yeni Bir Başvuru Oluştur’ butonuna tıklıyorsunuz ve ‘Uygunsuzluk Bildirimi’ seçeneğini seçiyorsunuz. Örneğin, gıda ya da gıda işletmesinin hijyeniyle ilgili bir bildirimde bulunmak istiyorsanız gerekli alanları dolduruyorsunuz.” dedi.
Güvenli gıda uygulaması tüketici dostu bir uygulama
Selim Kaplan, “Burada gıda işletmesinin adresini doğrudan harita üzerinden seçebiliyor ve konumunuzu otomatik olarak algılatabiliyorsunuz. Daha sonra uygunsuzluğa ilişkin bir fotoğraf çekmek istiyorsanız fotoğraf çekip sisteme yüklüyorsunuz. Sonrasında başvurunuzun ön izlemesini yapıyorsunuz. Herhangi bir sıkıntı yoksa ‘Gönder’ diyorsunuz. Başvurunuz anında Alo Gıda 174 hattımıza iletiliyor. Orada operatörlerimiz var. Bu hat 7 gün 24 saat açık ve başvurular 7 gün 24 saat takip ediliyor. Şikayetinizi Gıda İletişim üzerinden anında iletebiliyorsunuz. Burada oluşturduğumuz tüm şikâyetlerle ilgili muhakkak size geri dönüş sağlanıyor. Uygulamanın diğer bir bölümü ise ‘İşletme Denetim Sorgulama.’ Özellikle toplu tüketim ve satış yerlerinde karekod uygulamasını zorunlu hale getirdik. Bu karekodun gıda işletmelerinde görünür bir yerde asılması zorunlu. Uygulamada ‘İşletme Denetim Sorgulama’ bölümüne giriyorsunuz ve işletmede asılı bulunan karekodu okutuyorsunuz. Okuttuğunuz anda işletmeye ilişkin adı, adresi, Bakanlığımızdan almış olduğu kayıt veya onay numarası ve işletmenin en son denetim tarihini görebiliyorsunuz. Tabii artık bu menüler geliştiriliyor. Önümüzdeki süreçte bu menünün altında farklı alanları da açacağız inşallah. Tüketici dostu bir uygulama. Tüketicilerimizin bu uygulamayı cep telefonlarına indirip aktif olarak kullanmasını istiyoruz” diye konuştu.
“Yıllık 1 milyon 400 bine yakın denetim yapıyoruz”
Kaplan, “Biz 8 bin 300 denetimciyle yıllık 1 milyon 400 bine yakın denetim yapıyoruz. Ancak tüketicilerimizin de denetimlere etkin bir şekilde bu sistem vasıtasıyla katılmasını önemsiyoruz. Diğer bir alan “Gıda Kamuoyu Duyuruları.” Biliyorsunuz, Bakanlığımız gıda güvenilirliği denetimleri yapıyor, numuneler alıyor ve analizler gerçekleştiriyor. Eğer taklit veya tağşişe konu olabilecek bir ürün varsa bunu kamuoyu duyurusu olarak web sayfamızda paylaşıyoruz. Aynı zamanda Güvenilir Gıda, Tarım ve Orman Bakanlığı sayfamız üzerinden de bu duyurulara ulaşılabiliyor. Uygulama üzerinden de rahatlıkla kamuoyu duyurularını görebiliyorsunuz. Diğer bir alan “Gıdada Doğru Bilgi.” Tüketicilerimizin çok merak ettiği konular var. Örneğin gıda etiketi okumasına ilişkin içerikler burada yer alıyor. Yine Güvenilir Gıda, Tarım ve Orman Bakanlığı sayfamızda bu alan bulunuyor. Uygulama üzerinden de o alana yönlendirme yapılıyor. Buraya tıkladığınız zaman gıdaya ilişkin aklınıza takılan, merak ettiğiniz sorularla ilgili paylaşımlara ulaşabiliyorsunuz.” ifadelerini kullandı.
“Tam buğday unlu ekmek tüketimini yaygınlaştırmak istiyoruz”
Kaplan, “Bunun yanında uygulamamızın altında ‘Takviye Edici Gıdalar’ bölümü var. Biliyorsunuz, takviye edici gıdalar Bakanlığımızdan onay almadan piyasaya arz edilemiyor. Satın aldığınız bir takviye edici gıdanın Bakanlığımızdan onaylı olup olmadığını yine bu sistem üzerinden görebiliyorsunuz. O yüzden tekrar vurgulamak istiyorum: Tüketicilerimiz lütfen bu uygulamayı cep telefonlarına indirsinler ve aktif olarak kullansınlar. Bu önemli bir uygulama ama tek başına yeterli ve dengeli beslenme konusunda tüm sorunları ortadan kaldıracak bir uygulama değil. Aslında beslenme alışkanlığı aileden başlıyor. Ebeveynlerin önce bilinçli olması, ardından çocukların bilinçlenmesi gerekiyor. Sonra tabii ki okul çağında çocuklarımızın okullarda beslenmesi de önemli. Bu konuya ilişkin mevzuat düzenlemelerimiz, biraz önce söylediğimiz gibi denetimlerimiz ve çalışmalarımız yoğun olarak sürüyor. Bunun yanında çeşitli kampanyalarımız da var. Örneğin şu an ‘Tam Buğday Unu Ekmek’ kampanyamız var. Şunu istiyoruz: Beyaz ekmek yerine tam buğday unlu ekmek tüketimini yaygınlaştırmak istiyoruz. Peki, niçin bunu istiyoruz? Tam buğday unlu ekmek, beyaz ekmeğe göre çok daha fazla lif içeriyor; aynı zamanda daha fazla vitamin ve mineral içeriyor. Doğal olarak bağırsak floranızı destekliyor. Aynı zamanda diyabet ya da obezite gibi ileride oluşabilecek hastalıkların önlenmesine de katkı sağlıyor” dedi.
Kaplan, sözlerini şöyle tamamladı:
“Bu kampanyayı Konya ilimizde pilot olarak başlattık. Daha sonra Çorum ve Erzurum illerimizi de dahil ettik. Çok yakın zamanda inşallah tüm Türkiye genelinde bu kampanyayı yaygınlaştırmayı düşünüyoruz. Buradan sizin vesilenizle tüm tüketicilerimize söylemiş olalım: Eğer herhangi bir hastalık ya da kısıtları yoksa, hekiminin farklı bir önerisi bulunmuyorsa, beyaz ekmek yerine mümkün olduğu kadar tam buğday ekmeği, hatta tam buğday ekmeğinde de mümkünse ekşi mayalı tam buğday ekmeğini tercih etmelerini öneriyoruz.
Bu alanda da söylediğimiz gibi mevzuat, denetim ve diğer çalışmalar bir yandan devam ediyor. Birlikte çalışmalar ve kampanyalarımız da sürüyor. Tarım ve Orman Bakanlığı olarak, yine Sağlık Bakanlığımızın da katkılarıyla çalışmalarımıza devam ediyoruz.”
Erk: “Çocukluk çağında obezitede dünyada üçüncü, Avrupa’da birinciyiz”
Türk Böbrek Vakfı Başkanı Timur Erk ise, “Türkiye nüfusunun önemli bir bölümü gençlerden oluşuyor. Ne yazık ki çocukluk çağında obezitede dünyada üçüncü, Avrupa’da ise birinci sıradayız. Sağlıklı nesiller yetiştirmek ana hedefimiz olmalı. Bu nedenle altı sene evvel üç bakan bir araya geldi. Sağlık Bakanı, Tarım, Gıda ve Orman Bakanı ve Milli Eğitim Bakanı bir deklarasyona imza attılar. Bundan sonra kantinlerde sadece sağlıklı okul gıdaları satılacak. Yani bazı ürünler yasaklanacak ve ciddi denetim yapılacak. Araya pandemi girdi, şu oldu, bu oldu; muhtelif nedenlerle uygulama ötelendi. Şimdi artık öyle bir konuma geldik ki 675 okul gıdası kriterlerini karşılayan ürün var. Kifayetli bir rakam. Dolayısıyla artık uygulamaya bir an evvel geçilmeli. Çünkü artık olgunlaştı. Artık ürün de var, her şey var. Senelerdir peşinde olduğumuz konunun uygulamaya geçirilmesini diliyoruz. Tabii ki gerekli denetimlerin de yapılmasını istiyoruz. Gazlı içecekler, cipsler; mümkün olduğu kadar karbonhidratı çok yüksek, cafcaflı, süslü püslü çikolata ve türevleri yasaklanacak. Daha ziyade ayran, süt ve benzeri ürünler olabilecek. Buradan annelere de mutlaka bir şey söylemek istiyorum. Her çocuk okul kantininden alışveriş yapamayabilir. Sağlıklı beslenme ürünlerini annenin bir çantaya koyup öğrenciye vermesinde çok ama çok büyük fayda var.” dedi.
Önerilen besinler
Türk Böbrek Vakfı Diyetisyeni Gökçen Efe Aydın ise okul kantinlerinde öğrencilerin ulaşabileceği sağlıklı seçeneklere dikkat çekti. Gökçen Efe Aydın’ın ‘Okul Gıdası Logosu’ kapsamında önerdiği besinler arasında; Mevsimine uygun taze meyveler, çiğ tüketilebilen mevsim sebzeleri, en fazla 30 gramlık kuru meyve porsiyonları, en fazla 30 gramlık tuzsuz kuruyemişler, en fazla 250 ml taze sıkılmış meyve ve sebze suyu, süt, yoğurt, ayran ve peynir çeşitleri, tam buğday ekmeği, yumurta, içme suyu, doğal mineralli su, şekersiz sakızlar’ yer alıyor.
Enerji içeceği, gazlı içecekler, cips ve çikolata kantinde yok
Uygulamayla birlikte çocukların sağlıklı beslenme alışkanlıklarını olumsuz etkileyebilecek ürünlerin okul ortamındaki erişiminin sınırlandırılması hedefleniyor. Bu kapsamda; Enerji içecekleri, gazlı ve kolalı içecekler, aromalı içecekler, kızartmalar, cipsler, çikolata ve şekerlemeler, kremalı veya çikolata dolgulu kek ve bisküviler, hamurlu ve şerbetli tatlılar, çiğ köfte ile tatlandırıcı içeren yiyecek ve içecekler okul gıdası kapsamında değerlendirilmiyor. Diyetisyen Aydın ayrıca, tuz oranı düşük olsa bile tuzlu krakerlerin okul kantinlerinde bulunmaması gereken ürünler arasında değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Okul kantinlerindeki düzenlemelerin yanı sıra çocukların evden okula götürdüğü beslenme çantası da sağlıklı beslenmenin önemli bir parçası.
Öğrencilerin okula gitmeden önce kahvaltı yapmasının önemine dikkat çekilirken, özellikle ilkokul çağındaki çocukların evden sağlıklı beslenme çantası götürmesinin desteklenmesi öneriliyor. Gökçen Efe Aydın, kuru meyve, tuzsuz kuruyemiş ve süt, tam buğday ekmeğiyle hazırlanmış peynirli sandviç ve ayran, ev yapımı köfte ve ayran, taze meyve, süt ve kuruyemiş gibi seçeneklerin çocukların beslenme çantasında yer alabileceğini ifade etti.
Türk Böbrek Vakfı, okul gıdası uygulamasını yalnızca çocukların bugün ne yediği üzerinden değil, gelecekte karşılaşabilecekleri kronik hastalıkların önlenmesi açısından değerlendiriyor. Çocukluk çağında kazanılan beslenme alışkanlıklarının yaşam boyu devam edebildiğine dikkat çekilirken; daha az tuz ve şeker tüketimi, yeterli su içme, dengeli beslenme ve hareketli yaşam alışkanlığının erken yaşlarda kazandırılmasının koruyucu sağlık açısından önemli olduğu belirtildi.
‘Okul Gıdası Logosu’ ile birlikte Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından geliştirilen ‘Güvenilir Gıda’ mobil uygulaması ve paketli gıdaların ön yüz etiketlerine ilişkin yeni düzenlemelerin de tüketicilerin daha bilinçli seçim yapmasına katkı sağlaması hedefleniyor. Yeni eğitim-öğretim döneminde uygulamaya geçmesi planlanan sistem, milyonlarca öğrencinin her gün kullandığı okul kantinlerini sağlıklı beslenme açısından yeniden gündeme taşırken, çocukların sağlığının korunmasında aile, okul, kamu kurumları ve üreticilerin ortak sorumluluğunu da öne çıkarıyor.
