Günümüzde gelişmiş ülkeler ve diğer ülkeler kıyaslanırken kullanılan verilerden birisi de insani gelişme endeksidir. Peki insani gelişme endeksi nedir?
İnsani gelişme endeksi, toplumun refahını ölçen bir unsurdur. Bu endeksin hesaplanmasında doğumdan sonra beklenen yaşam ömrü, 25 yaş ve üstü yetişkinler için ortalama eğitim yılı miktarı, okula başlama çağındaki çocuklar için beklenen eğitim yılı miktarı ve kişi başına düşen gayri safi milli gelir verileri kullanılır.
Beklenen yaşam ömrü, kişinin doğduktan sonra muhtemelen kaç yaşında öleceğine yönelik bir tahmin içerir. Örneğin, Japonya için bu 84.62, Türkiye için 77.93, Mısır için 72.15’tir. Eğitim miktarı bu kişinin kaç yıl okulda bulunduğunu ve eğitim aldığını belirler. Kişi başı gayri safi milli gelir de o bölgedeki insanların ortalama gelirini ölçmekte kullanılır.
Bu değişkenlerin niçin önemli olduğuna bakacak olursak: yaşam süresi beklentisi zaten yaşamın uzunluğunu belirliyor. Sağlıklı ve uzun bir yaşam refahın en önemli göstergelerindendir.
Eğitim kısmına gelirsek, Şevket Pamuk’un “Türkiye’nin 200 Yıllık İktisadi Tarihi” isimli kitabında verdiği veriler ışığında eğitim düzeyi ile ekonomik gelişmişlik arasında doğru bir orantı var. Eğitim düzeyindeki artış ülkelerin gelirlerini arttırıyor. Bunun sebeplerini başka bir yazıda inceleriz.
Kişi başına düşen gayri safi milli gelir de yine refah için önemli bir gösterge. Ancak burada önemli olan unsur bu rakamın nasıl dağıldığıdır. Eğer ki gelir büyük ölçüde belli bir zümrede toplanıyorsa bu gelişme sınırlı olur. Zaten diğer değişkenlere bakma sebebimiz de budur. Sadece gayri safi milli gelire bakarsak genele yönelik bir kanıya varamayabiliriz. Burada istatistiki dağılışları verip kafa karıştırmak istemiyorum ama 2021 yılı sonundaki WEF’in (Dünya Ekonomik Formunun) verilerine göre en zengin %10’luk kesim gelirin %52’sine sahipken en fakir %50’lik kesim sadece %8.5’ine sahip. Gelir eşitsizliği konusu başlı başına bir konu o yüzden bunu da başka bir yazıya bırakıyorum.
Kısacası, refahı hesaplamakta kullandığımız verilerden birisi İGE yani insani gelişme endeksidir.
