Bu yazımda sizlere Türk generallerin belli dönem elinde tuttuğu ve resmi yazışmalarda adını Türklerin devleti olarak belirten Memlük Devletinden bahsedeceğim.
Yönetimi çağdaş devletlerinin dışında olan bu devlette sırasıyla darbe yapan generaller ülkeyi yönetmekte idi. Köle olarak getirilen Kıpçak Türkleri arasından sonradan askerliğe ve komutanlığa yükselen; Baybars, Aybeg, Kutuz ve daha niceleri.
Devlet yönetim şekli olarak tek hanedana bağlı olarak yönetilmeyen Memlük Sultanlığı, 1250 senesinde İzzeddin Aybeg tarafından kurulmuş ve Bahri Hanedanlığı yönetimi başlamıştır. Yirmi beş (geneli Türk asıllı) sultan tarafından 1390 senesine kadar Bahri Hanedanlığı tarafından yönetilen devlet, Burci Hanedanlığı tarafından yönetilmeye başlanmıştır ki Burciler ise Çerkez asıllıdır.
Yani belli güruhlar tarafından sanılanın aksine Memlük Devleti tamamıyla bir Arap devleti değildi. Yönetim kadrosu tamamıyla başka milletlerden olan devletler tarafından yönetilmekte idi. Bunun bir emsali de beş asır önce Emevi Devleti tarafından çıkılan Endülüs fethi ile, yönetim kadrosunda Araplar, yönetilenler ise İspanyollar idi.
Siz değerli okurlarıma üç asır belli bir alanda hüküm sürmüş, İslam’ın mihmandarlığını yapmış, belli savaşlarda önemli işlere imza atmış Memlük Devletini bir yazıda anlatmak biraz eksik kaçacaktır o yüzden sizlere Memlüklere altın çağını yaşatmış Baybars’ı, Yenilmez denilen Moğolları yendikleri Ayn Calut Muharebesini ve Elbistan Muharebesini anlatacağım.
Sultan (I.)Baybars: 1233 senesinde Karadeniz’in kuzeyinde doğmuş, kimi kaynaklara göre 14 kimi kaynaklara göre 15 yaşında istilacı Moğollar tarafından esir edilip Şam’da köle pazarında satılmıştır. Gençlik yıllarında sivri zekası ve çevikliği ile bilinen Baybars; onu sahiplenen Salih Eyyub tarafından askeri kışlaya verilmiş ve zekası ve çevikliğini kullanarak emirliğe kadar ilerlemiştir. Selahaddin Eyyubi sonrası Kudüs’ü tekrar egemenliği altına almak isteyen Haçlılar ile irili ufaklı bir çok savaşa girmiş ancak ona ün verecek ve devletine altın çağlarını yaşatacak savaşları Moğollar ile yapmıştır.
Ayn Calut Muharebesi: Moğolların Suriye’yi istilası sonrasında Halife Mustasım Billah asılmış, Eyyubi Devleti itaat ettirilmişti. Komutan Hülagü Memlük Devleti’nin de kendisine itaat etmesini istiyordu ve bundan dolayı tehditler dolu mesajlar yollayıp Memlük Devleti’nin kendisine tabii olmasını istedi. Küçük yaşta tahtta olan Mansur Ali’nin bu işin içinden çıkamayacağını düşünen Bahri Hanedanlığı ileri gelenleri tahta Seyfeddin Kutuz’u çıkarmış, Kutuz ise Memlük Devleti’nin asla itaat etmeyeceğini bildirerek ordusunu toplamıştır.
Ancak bu bildiriden hemen bir yıl önce Hülagü iç karışıklıklardan dolayı ordusunun büyük bir bölümü ile Karakurum’a dönmek zorunda kalmış, Suriye komutanlığı ise Ketboğa Noyan’a bırakılmış. İtaat etmediğini bildiren Kutuz 20.000 kişilik ordusu ile Filistin’e yürümüş ve iki ordu Ramazan ayının 25. günü 658 Hicri( 3 Eylül 1260) tarihinde Ayn Calut bölgesinde karşılaşmış. Birkaç satır önce kendisini anlattığım Baybars ki kendisi savaşta Kutuz’un ordusunun öncü birlik komutanıdır.
Coğrafyayı iyi bildiğinden dolayı kendisinden büyük olan Moğol ordusunu vur kaç taktiği ile azaltıp kendisini takip ettirmiş ve Memlük ordusunun büyük kısmının saklandığı mevkiye çekmeyi başarmıştır. Böylece çembere alınan Moğol ordusunun Memlük ordusu tarafından büyük bölümü yok edilmiştir. Savaşı Memlük Devleti kesin olarak kazanmıştır. Aynı zamanda Kutuz ile Baybars arasında Halep ıktası için tartışma çıkmış Baybars Sultan Kutuz’u bu tartışmadan sonra öldürmüştür ve Memlük Devletinin yeni Sultanı olmuştur.
Elbistan Muharebesi: Ayn Calut Muharebesinde Abbasilerin yardımına giden Memlük Devleti aynı sahneyi neredeyse on yedi yıl sonra Anadolu’da yaşamaktaydı. Selçuklu Devleti İlhanlılar tarafından tamamen istila edilmiş Selçuklu Sultanları esir edilmiş ve tahtlarında Moğol komutanlar oturmaktaydı. Önce İzzeddin Keykavus İlhanlılara baş kaldırıp Memlüklerden yardım talep etmiş ancak kısa süre içerisinde imha edilmişti sonra ise Niğde emiri Hatıroğlu Şerafeddin 1276 yılında İlhanlılara karşı isyan etmiş ve yine Memlük Devletinden yardım istemiştir ancak isyan kısa sürede bastırılmıştır.
İki kez Selçukluların yardım talebi iletilen Sultan Baybars artık 1277 yılında Anadolu’ya Moğollar üzerine sefere çıkmıştır. Elbistan’da Tudavu Noyan ve Toku Noyan ile karşılaşan Memlük Devleti İlhanlı devletinin ordusunu Elbistan’da yenmiş ve önce Kayseri’ye sonra Sivas’a girmiştir ancak Selçuklu yöneticilerinin Memlük askerlerine ve Baybars’a yardımcı olmaması üzerine Anadolu’da pek kalamayacağını anlayan Baybars Şam’a geri dönmüş ve İlhanlı Devletinin yeni ordusunu beklemiştir. aynı yıl 1 temmuzda Şam’da vefat etmiştir.
Sürç-i Lisan Ettiysem Affola. Bir dahaki okumalarda görüşmek dileğiyle.
