Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, “2025 sonu itibarıyla 86 milyon 92 bine ulaşan nüfusumuzun yıllık artış hızı binde 5 seviyesinde gerçekleşti. Toplam doğurganlık hızımız 2025 yılında 1,42 çocuğa gerileyerek Cumhuriyet tarihinin kayda geçen en düşük seviyesine indi. Doğurganlık hızı 1,50’nin altında kalan il sayısı 2017’de 4 iken 2025’te 59’a çıktı” dedi.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde düzenlenen ‘Nüfus Politikaları Kurulu’na başkanlık etti. Toplantı öncesi konuşan Yılmaz, “Sayın Cumhurbaşkanımızın imzasıyla oluşturulan Kurulumuzun çalışmaları ve aldığı kararlar, 1,5 yıllık sürede somut politika ve uygulamalara dönüşürken, aile ve nüfus meselesi, devletimizin bütün kurumlarının ortak gündemi hâline geldi.
Bu toplantımızda güncel gelişmeleri ve bugüne kadar attığımız adımları değerlendirip, öncelikleri ve alınacak tedbirleri birlikte belirliyoruz. Toplantımızın tematik odağında ‘Nüfus Politikaları Bağlamında Erişilebilir Çocuk Bakım Hizmetleri ve İş-Aile Yaşam Dengesi’ konusunu ele alıyoruz” diye konuştu.
Yarım asırdır dünyanın gündemini meşgul eden nüfus patlaması kaygısının yerini, bugün nüfusun kendini yenileyememesinin aldığını belirten Yılmaz, “Birleşmiş Milletler verilerine göre, dünya genelindeki ülke ve bölgelerin yarısından fazlasında doğurganlık, nüfusun yenilenme düzeyinin altında seyrediyor. Sayın Cumhurbaşkanımızın yıllardır ısrarla dikkat çektiği bu mesele, bugün pek çok ülkenin karşı karşıya olduğu, uzun vadeli ve kapsamlı politikalar gerektiren küresel bir sorun haline gelmiştir.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun son verileri, küresel ölçekte yaşanan bu eğilimin ülkemizdeki seyrini de açık biçimde ortaya koyuyor. 2025 sonu itibarıyla 86 milyon 92 bine ulaşan nüfusumuzun yıllık artış hızı binde 5 seviyesinde gerçekleşti. Toplam doğurganlık hızımız 2025 yılında 1,42 çocuğa gerileyerek Cumhuriyet tarihinin kayda geçen en düşük seviyesine indi. Doğurganlık hızı 1,50’nin altında kalan il sayısı 2017’de 4 iken 2025’te 59’a çıktı.
3 çocuk ve üzerinde doğurganlığa sahip tek ilimizin Şanlıurfa olması, 76 ilimizde ise doğurganlık hızının 2,1’in altında seyretmesi düşüşün ülke genelinde ulaştığı boyutu ortaya koyuyor. Bu değişim hane yapımıza da yansıyor, tek çocuklu hane sayısı artıyor, 2 veya daha fazla çocuk bulunan hanelerin sayısı ise azalıyor. TÜİK çalışmalarında mevcut düşüş eğiliminin devam etmesi halinde yüzde 24,8 olan çocuk nüfus oranımızın, 2100 yılında yüzde 9,9’a kadar gerileyeceği öngörülüyor” ifadelerini kullandı.
Aile ve iş yaşamının daha uyumlu hâle getirilmesini destekliyoruz
Yılmaz, ortanca yaşın 34,9’a yükseldiğini, yaşlı nüfus oranının yüzde 10 ve üzerinde olduğu il sayısının da 62’ye ulaştığını ifade ederek, şöyle konuştu:
“Bu eğilimin yönünü değiştirmek, doğurganlıktaki düşüşün sebeplerini doğru tespit etmekten ve doğru politika araçlarını birlikte kullanmaktan geçiyor. Nakit desteklerini en yüksek düzeye çıkaran ülkelerde dahi kalıcı bir dönüş sağlanamaması, ekonomik desteklerin tek başına yeterli olmadığını gösteriyor. Çünkü aile kurma ve çocuk sahibi olma kararı, ekonomiden konuta, çalışma hayatından eğitime, sağlıktan kültürel iklime kadar pek çok etkenin birlikte belirlediği bir karardır.
Bu anlayışla, Sayın Cumhurbaşkanımızın 2026-2035 dönemini Aile ve Nüfus On Yılı ilan etmesiyle, nüfus politikalarımızda uzun vadeli ve bütüncül bir dönemin çerçevesini çizdik. Çocuk sahibi olmayı teşvik eden politikalar kadar, ailelerin çocuklarını güvenle büyütebilecekleri ve ebeveynlerin çalışma hayatından kopmadan yaşamlarını sürdürebilecekleri bir ekosistem oluşturmak da temel önceliğimizdir. 7 alandan oluşan Nüfus Eylem Planımız kapsamında oldukça kısa bir sürede 13 önemli faaliyeti uygulamaya koyduk. Analık iznini doğum öncesi 8 hafta ve doğum sonrası 16 hafta olmak üzere toplam 24 haftaya çıkardık. Çoğul gebeliklerde ise bu süreyi 26 haftaya yükselttik.
Babalarımıza verilen mazeret iznini ise tüm sektörlerde 10 güne yükselttik. Ebeveynlerin çalışma hayatından kopmadan çocuklarının bakım sorumluluklarını yerine getirebilmelerine imkan sağlayan kısmi süreli çalışma uygulamalarını hayata geçirdik. Doğum veya evlat edinme sonrasında anne ve babalarımıza, çocuk ilköğretime başlayana kadar haftalık 20 saat yarım zamanlı çalışma imkanı getirdik. Aynı şekilde, çalışma hayatının değişen ihtiyaçlarına cevap veren yeni ve uzaktan çalışma modellerinin yaygınlaştırılması yönündeki çalışmalarımızla da aile ve iş yaşamının daha uyumlu hale getirilmesini destekliyoruz.”
Aile Eğitim Programı ile 1 milyon 205 bin vatandaşımıza ulaştık
Tek seferlik doğum yardımı ödeme tutarını 5 bin TL’ye yükselttiklerini söyleyen Yılmaz, “İkinci çocuklarımız için 5 yaşını dolduruncaya kadar aylık 1500 TL, üçüncü ve sonraki çocuklarımız için aylık 5 bin TL düzenli ödeme uygulamasını hayata geçirdik. Deprem bölgesinde pilot uygulamanın ardından ülke geneline yaygınlaştırdığımız Aile ve Gençlik Fonu kapsamında, 2026 yılı itibarıyla 81 ilimizde, 18-25 yaş aralığındaki gençlerimize 250 bin TL, 26-29 yaş aralığındaki gençlerimize 200 bin TL faizsiz kredi desteği sunuyoruz.
Bugüne kadar 250 bine yakın gencimize evlilik öncesi eğitim verdik, 186 bine yakınına kredi ödemesi gerçekleştirdik, 16 bin 874 çiftimizin 17 bin 144 çocuğu dünyaya geldi. Yüzyılın Konut Projesi olarak adlandırdığımız 500 bin konutluk proje kapsamında 18-30 yaş arası gençlerimize yüzde 20, 3 ve daha fazla çocuk sahibi ailelerimize yüzde 10 kontenjan ayırdık. Özel öğretim kurumlarının eğitim ücretlerindeki yıllık artışa üst sınır getirerek ailelerimizin eğitim yükünü azaltmayı hedefledik.
Aile Eğitim Programımız kapsamında 2026 yılında 1 milyon 205 bin vatandaşımıza ulaştık. Evlenecek gençlerimize sunulan destekleri, evlilik öncesi ve sonrası eğitim ile danışmanlık hizmetlerinden yararlanma taahhüdüne bağladık. Öğretim programlarımızda ailenin ve neslin devamının önemine ilişkin içerikleri güçlendiriyor, gençlerimizin eğitimden istihdama geçişini hızlandıran programları yaygınlaştırıyoruz. Sağlık alanında normal doğumu teşvik eden bir seferberlik başlattık, çocuk sahibi olmayı kolaylaştıran çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Çocuk bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması amacıyla kamuda kreşleri Tasarruf Tedbirleri Genelgesi kapsamının dışına çıkardık” dedi.
Kadınların iş gücüne katılım oranını yüzde 40,1’e yükseltmeyi hedefliyoruz
Kamu kurumlarında çocuk bakımevi açılması için aranan asgari çocuk sayısını 50’den 30’a indirdiklerini belirten Yılmaz, “Personelin ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde 7 gün 24 saat esasına göre hizmet verebilecek çocuk bakımevlerinin açılmasının önünü açtık. Bakımevlerimizin fiziki mekan standartlarını deprem güvenliği ölçütleriyle uyumlu hale getirdik, çocukların yaş gruplandırması ve personel görevlendirmeleri de çocukların psikolojik ve gelişimsel ihtiyaçlarını gözeterek yeniden düzenledik.
150 bağımsız bölümün üzerindeki konut projelerinde 0-66 aylık çocuklarımız için gündüz bakımevi alanı ayrılmasını zorunlu kıldık. 10 yaş altı çocuğu bulunan hanelerimizin yüzde 83,6’sının hane dışından bakım hizmeti almadığı ülkemizde, erişilebilir çocuk bakımını yaygınlaştırmak önümüzdeki dönemin önemli çalışma alanlarından biri olacak. Özellikle kadınların aile hayatı ile çalışma hayatı arasında bir tercih yapmak zorunda kalmadığı, anne ve babaların bakım sorumluluğunu daha dengeli paylaşabildiği bir yapıyı güçlendirmeyi hedefliyoruz.
2025-2028 Ulusal İstihdam Stratejimizde, kadınların iş gücü piyasasına katılım ve istihdam oranlarının artırılması ve çalışma hayatında kadın-erkek fırsat eşitliğinin güçlendirilmesi temel politika alanlarımızdan biri olarak belirledik. Bu doğrultuda 2028 yılı için kadınların iş gücüne katılım oranını yüzde 40,1’e yükseltmeyi hedefliyoruz. Ancak bu hedefi yalnızca kadınları iş gücü piyasasına kazandırmak şeklinde değerlendirmiyoruz. Kadınların çalışma hayatına katılımını sürdürülebilir hale getirecek koşulları da birlikte oluşturuyoruz. Çocuklarımızın sağlıklı ve güvenli bir ortamda yetişmesi için attığımız adımları dijital mecraları da kapsayacak şekilde sürdürüyoruz” açıklamasında bulundu.
Güçlü nesiller, milletimizin en büyük zenginliği
1 Mayıs’ta Resmi Gazete’de yayımlanan düzenlemeyle sosyal ağ sağlayıcılarının 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunmasının yasaklandığını, yaş doğrulamasının zorunlu hale getirildiğini anımsatan Yılmaz, “Oyun platformu, oyun dağıtıcısı ve oyun geliştiricisi kavramları mevzuatımıza girdi, oyunların yaşa uygun derecelendirilmesi ve ebeveyn onay mekanizmalarının kurulması zorunlu tutuldu. Yükümlülüğünü yerine getirmeyen platformlara idari para cezası ile bant genişliğinin daraltılması yaptırımları getirildi.
Aile yapısının ve değerlerinin korunması, güçlendirilmesi, sosyal refahının artırılması ve demografik değişimlerin aile yapısı üzerindeki etkilerini ölçmek ile bu alanlarda araştırmalar yapmak üzere Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığımız bünyesinde Aile Enstitüsünü kurduk. Aile Enstitüsünü bütüncül ve eş güdüme dayalı bir anlayışla kamu kurumları, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları ile iş birlikleri geliştirmek üzere yapılandırdık. Veriye dayalı tespit ve karar alma yaklaşımını da son derece önemsiyoruz. TÜİK koordinasyonunda hazırladığımız yeni Resmi İstatistik Programımızı da aile ve nüfus öncelikleri doğrultusunda gözden geçiriyor, ölçtüğümüz göstergeleri bu çerçevede yeniliyoruz.
Küresel ölçekte, bilhassa medya ve sosyal medya üzerinden doğurganlığı azaltmaya ve cinsiyetsizleştirmeye yönelik kampanyalar yürütülmektedir. Biz ise kendi medeniyetimizin ve değerlerimizin bize çizdiği istikamette; çocuğu bereket, aileyi huzur ve güven kaynağı, güçlü nesilleri milletimizin en büyük zenginliği olarak görüyoruz. Bu anlayışı aşındırmaya çalışan bir dilin, aile ve nüfus politikalarımıza yön vermesine müsaade edemeyiz. Hem merkezi hem de yerel düzeyde kamu kurum ve kuruluşlarımızın aileyi koruyucu ve nüfusu artırıcı yaklaşımla hareket etmesini, bu hususun yatay bir öncelik alanı olarak diğer politika alanlarında da gözetilmesini önemsiyoruz. Bu alanda kavramlarımıza sahip çıkmak ve farkındalığı artırmak için mayıs ayının son haftasını Milli Aile Haftası olarak ilan ettik” diye konuştu.
Devletimizin bütün imkânlarını seferber etmeye devam edeceğiz
Aile ve nüfus politikalarında ortaya koyulan iradeyi uluslararası alana da taşıdıklarını vurgulayan Yılmaz, “Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığımızın aktif çalışmalarıyla Türkiye’yi bu alandaki girişimlerin takipçisi olmaktan çıkarıp öncülerinden biri haline getiriyoruz. Türk Devletleri Teşkilatının çalışma alanlarına sosyal politika başlığını dahil ettik, ilk kez ülkemizde gerçekleştirilen Sosyal Politikalar Bakanlar Toplantısı’nda ailenin korunmasına ilişkin bir bildiri imzalandı.
Ekonomik İşbirliği Teşkilatının öncelikleri arasına aile ve nüfus gündemini yerleştirdik. Bu adımların en önemlilerinden biri ise ülkemiz öncülüğünde 57 üyeli İslam İşbirliği Teşkilatı nezdinde Aile ve Nüfus On Yılı ilan edilmesine ilişkin önerimizin uzmanlar düzeyinde kabul edilmesidir. Ortaya koyduğumuz vizyonun karşılık bulduğunu, dost ve kardeş ülkelerin 2026 yılını Aile Yılı ilan etmesinde de görüyoruz. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığımız ev sahipliğinde 26-27 Ekim tarihlerinde İstanbul’da düzenleyeceğimiz Uluslararası Aile ve Nüfus Konferansı ile bu birikimi uluslararası akademik zemine taşıyacağız.
Nüfus meselesinde atacağımız her adımı, güçlü aile yapımızı koruma ve milletimizin geleceğini güvence altına alma sorumluluğuyla ele alıyoruz. Sayın Cumhurbaşkanımızın ‘varoluşsal bir mesele’ olarak nitelendirdiği bu alanda, devletimizin bütün imkanlarını seferber etmeye, akademi dünyamız, yerel yönetimlerimiz, sivil toplumumuz, iş dünyamız, medyamız ve milletimizle birlikte kararlılıkla çalışmaya devam edeceğiz” değerlendirmesini bulundu.
