Merkez Bankası’nın önemi… Ekonomik sistem pek çok farklı paydaştan oluşur. Bunlardan birisi de kurumlardır.
Kurumların ekonomideki önemi özellikle son dönemlerde iktisatçılar tarafından daha çok vurgulanmaya başlamıştır. Bu kurumlardan birisi de merkez bankasıdır.
Merkez Bankaları, basitçe özetlemek gerekirse ekonominin kaptanıdır. Yaklaşan tehlikelere karşı finansal kurum ve kuruluşları uyarır, onları korumak için önlemler getirir. Belirlediği para politikası ile piyasayı olası krizlerden korumaya çalışır. Para biriminin değerini ayarlar, fiyat istikrarını sağlamak için uğraşır. Esasında merkez bankalarının görevlerini ve önemini anlatmak için yazılmış bir sürü makale var ama kısaca merkez bankalarının başlıca görevleri budur.
FED örneği üzerinden gidelim. FED, pandemi sürecinde çokça para basmıştı (para arzını arttırmıştı.). Piyasada bir para bolluğu olunca bu para farklı yerlere gitti. İnsanlar bu paranın bir kısmını yatırıma çevirdi (hisse senedi, altın, gayrimenkul vb. menkul kıymetler) bir kısmı da sermaye olarak kullanıldı ve yeni firmalar kuruldu. Kalanı ise tüketime gitti (ev eşyası, gıda vb.).
Dışarıdan bakıldığında “Ne güzel, para basarak biz sürekli büyüyebiliriz.” diyebilirsiniz. Doğru para basılarak büyüme sağlanır ama her şeyin bir maliyeti var. Para basmanın maliyeti de enflasyondur (İstisnalar hariç). Çünkü para basarak paranızın değerini düşürürsünüz. Değeri düşük olduğu için de almak istediğiniz ürünü daha çok para vererek alabilecek duruma gelirsiniz.
İşte FED’in pandemi sürecinde bastığı paralar başta büyümeyi sağladı ancak ekonomide uyguladığınız birkaç politika dışında çoğu politika uzun veya orta vadede sonuçlarını gösterir.
Pandemiden sonraki süreçte de dolar çoğu para birimine karşı büyük bir değer kaybı yaşadı. Bu değer kaybını önlemek için de FED para politikasını değiştirip daha sıkı bir para politikasına (piyasada dolanan para arzını azaltmayı hedefleyen politika) geçti. Bu politika doğrultusunda faiz arttırımları başta olmak üzere farklı farklı yöntemler kullanmaya başladı.
Son aylarda ABD enflasyonu düşmeye başladı. Ancak, ABD borsalarında da düşüşler başladı ve büyüme hızı yavaşladı. Görüldüğü üzere merkez bankasının verdiği kararlar bütün piyasaları etkiler.
Burada henüz FED’in kararı doğrudur veya yanlıştır diyemeyiz ancak söyleyebileceğimiz bir şey varsa FED’in bu kararları çeşitli verilere ve geleceğe dönük beklentilere dayanarak verdiğidir. Yani FED, piyasaları olası tehlikelerden korumak için bu tür politikalar uygulamıştır ve ekonomi gemisin kaptanlığını yapmıştır.
Kısacası, merkez bankaları belirledikleri politikalar ile ekonomiye yön verirler.
