Bu şehirde manavdan iki kilo patates alırken bile kendinizi bakanlık koridorunda sanabilirsiniz. Çünkü Ankara’da kravat sadece gömleğin yakasına takılmaz, insanın diline de düğümlenir.
Geçen gün Cebeci taraflarında, altında gri eşofman, ayağında terlikle fırından ekmek almaya inmiş bir abi gördüm. Görünüşe bakarsanız Pazar kahvaltısına yetişmeye çalışan sıradan bir vatandaş. Fakat ağzını açtığı an ortamdaki bütün hava değişti. Fırıncıya dönüp aynen şu cümleyi kurdu:
“Ustam, mümkünse şu arka sıradaki pişkin ekmeklerden iki adet tefrik edebilir miyiz? Zahmet olmazsa.”
Fırıncı hiç bozuntuya vermedi, küreği kenara bırakıp hafifçe başını eğdi: “Tabii beyefendi, hemen arz edeyim.”
Başka bir şehirde şu diyalog yaşansa gizli kamera şakası sanıp etrafta mikrofon ararsınız. Ama burası Ankara. Bu şehrin havasında yetmiş yıllık evrak kokusu, rüzgârında Resmî Gazete hışırtısı var. Burada insan emekli olup kravatı dolaba kaldırsa bile, o cümle sonlarına eklenen “istirham ederim”, “müsaadenizle”, “konuyu tetkik ettim” kalıpları yakasını bırakmıyor.
Ankara’da nezaket bile kendi içinde gizli bir tehlike barometresi taşır. Dışarıdan gelen biri bunu bilmediği için çok fena yanılır. Mesela İstanbul’da ya da Adana’da biri size kızdığında ses tonu anında yükselir, mevzuyu hemen anlarsınız. Ankara’da ise tam tersidir; bir Ankaralı size ne kadar kibar, ne kadar kitap gibi konuşmaya başladıysa, bilin ki fırtına kopmak üzeredir.
Şehrin bu yazılı olmayan öfke skalası şaşmaz bir düzenle işler:
Birinci aşamada hafif bir tebessümle “Kardeşim şuraya park etmesek?” denir. Bu henüz dostane bir uyarıdır. Karşı taraf oralı olmazsa ikinci aşamaya geçilir ve hitap şekli değişir: “Sayın abim, istirham ediyorum, aracımın çıkışını kapatmışsınız.” Eğer sürücü hâlâ telefonuna bakıyorsa, üçüncü aşamada iş artık idari yargı boyutuna taşınır: “Bakınız beyefendi, şu an hem trafik nizamını hem de komşuluk hukukunu ihlal ediyorsunuz.”
İşte bu cümleden sonra karşı taraftan hâlâ bir hareket gelmezse, o yetmiş yıllık devlet terbiyesi bir anda buharlaşır, görünmez kravat çözülür ve özbeöz Ankara fabrika ayarlarına dönülür: “La bebe sen kimin yerini kapatıyon?!”
Bu resmiyet sadece tartışmalarda değil, mahalle kahvehanelerindeki sıradan sohbetlerde de kendini gösterir. Bahçelievler’de ya da Kurtuluş’ta bir çay ocağına oturun, yan masadaki üç emeklinin hafta sonu oynanan derbi maçını yorumlayışına kulak kabartın. Hiçbiri “Bence hakem penaltıyı yedi” demez. Onun yerine çay kaşığını bardağın kenarına meclis başkanı tokmağı gibi iki kere vurup söze girerler: “Şimdi meseleyi iki ana başlıkta mütalaa etmek lazım. Birincisi orta sahanın mukavemeti, ikincisi ise hakemin takdir yetkisini yanlış kullanması…”
Çaycı bile bu atmosfere ayak uydurmuştur. Masaya yeni demlenmiş çayları bırakırken “Afiyet olsun” demek yerine, sanki masaya çok gizli bir evrak teslim ediyormuş gibi “Buyurun abim, taze geldi, bilginize sunulur” edasıyla bardağı önünüze koyar.
İşin en tatlı yanı, bu ciddiyetin altından her zaman sıcacık bir mizahın çıkmasıdır. Dışarıdan bakanların “Ankara çok soğuk, çok resmi şehir” deyip yanıldığı nokta tam da burasıdır. O resmiyet aslında bir duvar değil, Ankaralının kendine has zarafetidir. Yolda adres sorduğunuz bir amcanın size “Şu istikametten düz ilerleyin, müteakiben ilk sağa sapın” dedikten hemen sonra yüzüne yayılan o babacan gülümsemeyle “Kaybolursan ara bebe, gelip alırım” demesi başka hiçbir şehirde bulunmaz.
Kısacası Ankara’da ciddiyet bir üniforma değil, bir üsluptur. Sabahın ayazında simitçiden “Bir adet susamlı simit istirham edeyim gardaş” diye alışveriş yapılan bu şehirde, hem dilin zarafeti korunur hem de gönlün samimiyeti hiç eksilmez.












