Türkiye’de tarımsal üretimi tehdit eden dolu, don, kuraklık, sel ve fırtına gibi doğal afetlere karşı çiftçilerin en önemli güvencelerinden biri devlet destekli tarım sigortaları oluyor. Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM), sigorta türüne ve poliçe kapsamına göre ürünlerde meydana gelen zararları karşılıyor.
Üstelik devlet, bazı sigorta primlerinin yüzde 70’ini üstleniyor. Peki, TARSİM hangi zararları karşılıyor? Dolu, zirai don ve kuraklık sigortası neleri kapsıyor? Hasar ödemeleri nasıl yapılıyor? İşte 2026 yılı uygulamalarına göre merak edilenler…
İklim değişikliği, düzensiz yağışlar, aşırı sıcaklıklar ve beklenmedik hava olayları Türkiye’de tarımsal üretimin karşı karşıya bulunduğu riskleri artırıyor. Özellikle ilkbahar aylarında yaşanan zirai don, yaz dönemindeki kuraklık ve hasat öncesi etkili olan dolu yağışları üreticilerin gelirlerinde ciddi kayıplara yol açabiliyor.
Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) tarafından yürütülen devlet destekli tarım sigortaları, çiftçilerin doğal afetlerden kaynaklanan ekonomik kayıplarını azaltmayı amaçlıyor.
Ancak her doğal afetin her sigorta poliçesinde otomatik olarak karşılanmaması nedeniyle üreticilerin teminat kapsamını dikkatle incelemesi gerekiyor.
TARSİM NEDİR, NE İŞE YARAR?
TARSİM, 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu kapsamında oluşturulan ve devlet destekli tarım sigortalarının uygulanmasını sağlayan sistemdir.
Bu sistem aracılığıyla bitkisel ürünler, seralar, tarım hayvanları ve farklı tarımsal faaliyetler belirli risklere karşı sigortalanabiliyor.
Devlet, üreticilerin sigorta yaptırmasını teşvik etmek amacıyla poliçe primlerinin belirli bir bölümünü karşılıyor.
Böylece çiftçiler, doğal afetler nedeniyle oluşabilecek maddi zararların tamamını kendi imkânlarıyla karşılamak zorunda kalmadan, poliçelerinin kapsamı doğrultusunda tazminat alabiliyor.
TARSİM HANGİ DOĞAL AFET ZARARLARINI KARŞILIYOR?
Devlet destekli bitkisel ürün sigortasında dolu paketi kapsamında çeşitli doğal afetlerin ürünlerde doğrudan neden olduğu miktar kayıpları güvence altına alınıyor.
Bu kapsamda dolu, fırtına, hortum, yangın, deprem, heyelan, taşıt çarpması, sel ve su baskını zararları sigortalanabiliyor.
Ayrıca belirli koşullarda yabani hayvanların tarım ürünlerinde oluşturduğu zararlar ve bazı ürünlerde kuş zararı da teminat kapsamında bulunuyor.
Ancak zararların karşılanabilmesi için poliçenin yürürlükte olması, riskin teminat kapsamında bulunması ve genel şartlarda belirtilen koşulların sağlanması gerekiyor.
Sigorta kapsamı ürünün türüne, yetiştirildiği bölgeye ve seçilen ek teminatlara göre değişebiliyor.
DOLU SİGORTASI HANGİ ZARARLARI KARŞILIYOR?
Dolu yağışları, özellikle meyve ve sebze üretiminde önemli ekonomik kayıplara neden olabiliyor.
TARSİM Bitkisel Ürün Sigortası kapsamında dolunun sigortalı ürünlerde oluşturduğu miktar kaybı güvence altına alınıyor.
Yaş meyve, yaş sebze ve kesme çiçeklerde dolunun neden olduğu kalite kaybı da teminat kapsamında değerlendiriliyor.
Örneğin bir meyve bahçesinde dolu nedeniyle ürünlerin zarar görmesi veya pazarlanabilir miktarın azalması durumunda, poliçe şartları çerçevesinde hasar tespiti yapılarak tazminat hesaplanabiliyor.
Bununla birlikte sigortanın karşılayacağı tutar, belirlenen sigorta bedeline, zarar oranına, muafiyet ve müşterek sigorta hükümlerine bağlı olarak değişebiliyor.
ZİRAİ DON SİGORTASI HANGİ ÜRÜNLERİ KAPSIYOR?
Zirai don, özellikle meyve ağaçlarının çiçeklenme ve meyve oluşum dönemlerinde üreticiler açısından önemli risk oluşturuyor.
TARSİM kapsamında don zararları, ürün grubuna göre farklı teminatlarla sigortalanabiliyor.
Yaş meyveler, yağgülü ve enginarda donun neden olduğu miktar kaybı, isteğe bağlı ek prim ödenerek teminat kapsamına alınabiliyor.
Kayısı, elma, armut, ayva, şeftali, nektarin, erik, kiraz ve vişne gibi meyveler için belirli koşullarda kış donu teminatı da sunuluyor.
Ayrıca şeker pancarı, çerezlik kabak, domates, biber, patlıcan, kavun, karpuz ve patates gibi ürünlerde fide ve yapraklanma döneminde yeniden ekim veya dikim gerektiren don zararları ek teminat kapsamında değerlendirilebiliyor.
Meyve ve bağ fidanlarında meydana gelen belirli don zararları ise dolu paketi kapsamında güvence altına alınabiliyor.
Ancak don teminatının başladığı dönem ve ürünün gelişim aşaması önem taşıyor. Teminatın başlamasından önce meydana gelen zararlar, ilgili kış donu teminatı gibi özel bir güvence bulunmadıkça karşılanmayabiliyor.
Bu nedenle üreticilerin poliçelerindeki don teminatını ve başlangıç koşullarını kontrol etmesi gerekiyor.
KURAKLIK SİGORTASI HANGİ ÜRÜNLERİ KAPSIYOR?
Kuraklık nedeniyle yaşanan verim kayıpları, TARSİM’in Köy Bazlı Verim Sigortası kapsamında belirli ürünlerde güvence altına alınıyor.
Bu sigorta türü, Tarım ve Orman Bakanlığının ilgili kayıt sistemlerinde yer alan kuru tarım alanlarında yetiştirilen belirli ürünleri kapsıyor.
Kuraklık sigortasından yararlanabilecek ürünler arasında buğday, arpa, çavdar, yulaf, tritikale, nohut, kırmızı mercimek, yeşil mercimek ve yağlık ayçiçeği bulunuyor.
Bu ürünlerin sertifikalı tohumluk üretimleri de kapsam dahilinde yer alıyor.
Köy Bazlı Verim Sigortası yalnızca kuraklığı değil, don, sıcak rüzgâr, sıcak hava dalgası, aşırı nem ve aşırı yağış gibi dolu paketi dışındaki risklerden kaynaklanan verim kayıplarını da kapsıyor.
KURAKLIKTA HER ÇİFTÇİYE TAZMİNAT ÖDENİYOR MU?
Kuraklık sigortasında tazminat hesaplama yöntemi, dolu ve bazı diğer hasar türlerinden farklı işliyor.
Köy Bazlı Verim Sigortası’nda esas alınan ölçüt, yalnızca tek bir çiftçinin tarlasında meydana gelen zarar değil, köy genelinde gerçekleşen ortalama verim oluyor.
Sigorta kapsamında ilgili köy için bir eşik verim değeri belirleniyor.
Hasat dönemi sonunda köyün gerçekleşen ortalama verimi bu eşik değerin altında kalırsa, aynı köyde ilgili ürün için sigortası bulunan üreticiler tazminat almaya hak kazanıyor.
Buna karşılık bir üreticinin kendi tarlasında ciddi verim düşüşü yaşanmasına rağmen köyün ortalama verimi belirlenen eşik değerin üzerinde kalırsa, Köy Bazlı Verim Sigortası kapsamında tazminat ödenmeyebiliyor.
Bu nedenle kuraklık sigortasında bireysel zarar ile köy genelindeki verim kaybı arasındaki fark büyük önem taşıyor.
TARSİM SİGORTA PRİMİNİN YÜZDE KAÇINI DEVLET ÖDÜYOR?
Devlet destekli tarım sigortalarında prim desteği, sigorta türüne ve teminatın niteliğine göre değişiyor.
TARSİM’in uygulamalarına göre Bitkisel Ürün Sigortası’ndaki dolu paketi priminin yüzde 50’si devlet tarafından karşılanıyor.
Meyve ürünlerinde ek olarak alınan don ve kış donu teminatları ile belirli diğer don teminatlarında ise primin yüzde 70’i devlet tarafından ödeniyor.
Köy Bazlı Verim Sigortası’nda da primin yüzde 70’i devlet desteği kapsamında bulunuyor.
Bu oranlar, çiftçinin kendi payına düşen primi ve poliçede belirlenen koşulları ortadan kaldırmıyor.
TARSİM SİGORTASI NASIL YAPILIR?
Devlet destekli tarım sigortasından yararlanmak isteyen çiftçilerin öncelikle ilgili yılın arazi ve ürün bilgilerini Tarım ve Orman Bakanlığının belirlediği kayıt sistemlerinde güncellemesi gerekiyor.
Bu işlemlerin ardından TARSİM sistemine dahil sigorta şirketlerine veya yetkili acentelere başvurularak poliçe düzenlenebiliyor.
Başvuru sırasında ürünün türü, yetiştirildiği alan, üretim bilgileri ve sigorta kapsamında seçilecek teminatlar değerlendiriliyor.
Düzenlenen poliçede sigorta bedeli, teminatlar, muafiyetler, primler ve sigortanın geçerli olduğu dönem belirtiliyor.
Üreticilerin poliçeyi onaylamadan önce özellikle dolu, don ve kuraklık risklerinin hangilerinin güvence altına alındığını kontrol etmesi gerekiyor.
DOLU VE DON ZARARINDA HASAR BAŞVURUSU KAÇ GÜN İÇİNDE YAPILMALI?
TARSİM’in Bitkisel Ürün Sigortası uygulamasında sigortalı üreticilerin hasar ihbarı için belirli sürelere uyması gerekiyor.
Don hasarlarında, riskin gerçekleştiği tarihten itibaren en geç 10 gün içinde başvuruda bulunulması gerekiyor.
Diğer hasarlarda ise genel hasar ihbar süresi 15 gün olarak uygulanıyor.
Başvurular Alo TARSİM 172 çağrı merkezi, mobil uygulama, çevrim içi poliçe sorgulama ve hasar ihbarı sistemi veya sigorta acenteleri üzerinden yapılabiliyor.
Köy Bazlı Verim Sigortası’nda ise üreticinin kuraklık için bireysel hasar ihbarında bulunma yükümlülüğü bulunmuyor.
TARSİM HASAR ÖDEMELERİ NE ZAMAN YAPILIYOR?
Bitkisel Ürün Sigortası’nda hasar meydana geldikten sonra TARSİM tarafından görevlendirilen eksperler inceleme yapıyor.
Ekspertiz sonucunda zarar oranı ve poliçe hükümleri değerlendirilerek ödenebilecek tazminat belirleniyor.
Hasar dosyasının tamamlanmasının ardından kesinleşen tazminat tutarı, en geç 30 gün içinde sigortalının banka hesabına yatırılıyor.
Ancak bitkisel ürünlerde tazminat kural olarak hasat tarihinden önce ödenmiyor. Ürünün tamamen zarar görmesi veya yeniden ekim ve dikimin gerekli olması gibi durumlarda özel ödeme hükümleri uygulanabiliyor.
Köy Bazlı Verim Sigortası’nda ise gerçekleşen köy verim ortalamasının ilanından itibaren en geç 30 gün içinde hesaplanan tazminat ödeniyor.
TARSİM HER TARIMSAL ZARARI KARŞILAR MI?
TARSİM poliçesi yaptırılması, tarımsal üretimde yaşanabilecek bütün kayıpların otomatik olarak karşılanacağı anlamına gelmiyor.
Özellikle poliçede yer almayan riskler, teminatın başlamasından önce meydana gelen zararlar ve genel şartlarda güvence dışında bırakılan durumlar tazminat kapsamı dışında kalabiliyor.
Ayrıca hatalı ürün beyanları, güncel olmayan kayıtlar veya poliçenin şartlarına uyulmaması da hasar değerlendirmesini etkileyebiliyor.
Hastalık ve zararlılar gibi risklerin karşılanıp karşılanmadığı da tercih edilen sigorta ürününün özel şartlarına bağlı oluyor.
Bu nedenle üreticilerin hangi zararların güvence altında olduğunu yalnızca sigortanın genel adına bakarak değil, poliçenin ayrıntılarını inceleyerek öğrenmesi gerekiyor.
ÇİFTÇİLERİN SİGORTA YAPTIRMADAN ÖNCE DİKKAT ETMESİ GEREKENLER
Tarım sigortası yaptırırken ürünün türü, bulunduğu bölgenin iklim koşulları ve üretim dönemindeki riskler birlikte değerlendirilmeli.
Özellikle ilkbahar donlarının sık görüldüğü bölgelerde meyve üreticilerinin don teminatına, kuraklık riski bulunan kuru tarım alanlarında ise Köy Bazlı Verim Sigortası koşullarına dikkat etmesi önem taşıyor.
Dolu yağışlarının üretimde büyük kayıplara neden olabildiği bölgelerde de dolu teminatının kapsamı ve sigorta bedeli incelenmeli.
TARSİM’de asıl belirleyici olan, zararın meydana gelmiş olması değil, söz konusu zararın poliçede güvence altına alınan bir riskten kaynaklanması ve sigorta şartlarını karşılaması.
Bu nedenle üreticilerin tarımsal faaliyetlerine uygun sigorta türünü seçmesi, hasar bildirim sürelerini takip etmesi ve kayıtlarını güncel tutması ekonomik kayıpların azaltılması açısından önem taşıyor.
