Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (Yyü) Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Faruk Alaeddinoğlu, Hakkari’nin 4 bin 135 rakımlı Cilo Dağları’ndaki 20 bin yıllık buzulların, küresel ısınma nedeniyle her geçen yıl eriyerek alan kaybettiğini, bu yıl düşen yağışın alan kaybına etki etmeyeceğini söyledi.
Prof. Dr. Alaeddinoğlu, “Kar yağışı bölgenin su bilançosu açısından çok ciddi katkı sunan, pozitif anlamda olumlu etkileyecek bir süreci destekler. Ancak, Cilo Dağları’ndaki buzulların, ömrünü uzatmaya, ya da olumlu etkilemeye bir katkısı olmaz. Buzulların korunması için de özel bir yasa çıkarılmalı ve buzulların daha fazla alan kaybetmemesi için de üzeri örtü ile kaplanmalı” dedi.
Hakkari’deki 4 bin 135 rakımlı Cilo Dağları’nda, buzulların küresel ısınma nedeniyle her geçen yıl eriyerek alan kaybediyor. Cumhurbaşkanlığı kararı ile 2020 yılında ‘milli park’ ilan edilen Cilo Sat Dağları’ndaki buzul ve etrafındaki göller her yıl yurt içi ve yurt dışından gelen binlerce turisti ağırlıyor. Van Yyü Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Faruk Alaeddinoğlu, buzulların alan kaybı yaşadığını, son yıllardaki Cilo buzulları başta olmak üzere dünyadaki diğer buzulların hızla eridiğini, bu durumun da endişe verici olduğunu anlattı.
‘Örtüyle Kaplanmalı’
Prof. Dr. Alaeddinoğlu, doğal miras olan buzulların korunması için örtüyle kaplanması gerektiğini belirterek, “Bu yıl Van Gölü Havzası, Doğu Anadolu bölgesinin tamamı, kısmen Güneydoğu Anadolu, Türkiye’nin farklı bölgeleri çok ciddi bir yağış aldı. Cilo buzulları da dahil olmak üzere, bu bölgedeki dağlar çok ciddi bir kar yağışı aldı. Bu kar yağışı bölgenin su bilançosu açısından çok ciddi katkı sunan, pozitif anlamda olumlu etkileyecek bir süreci destekler. Ancak, Cilo Dağları’ndaki buzulların ömrünü uzatmaya, ya da olumlu etkilemeye bir katkısı olmaz. Çünkü, yağan karın büyük kısmı yaz aylarında eriyecek. O mevcut yapının üzerine ekstradan bir kar örtüsü gelmeyecek, onu olumlu anlamda etkilemeyecek. Dolayısıyla, Cilo dahil olmak üzere o buzulların tamamı maalesef önümüzdeki aylarda başlayacak olan, o sıcak hava dalgası ile birlikte var olan karı erittiği gibi, geçmişte gelen o buzulların, kalıcı kar örtüsünün büyük ölçüde erime sürecine girmesine neden olacak. Bu yıl yağan yağış, Van Gölü Havzası’nın su ihtiyacı açısından pozitif anlamda katkı sundu. Ama bu durum buzullara yansımayacak. Temmuz, ağustos ayı ile birlikte kalıcı buzullar yavaş yavaş erimeye başlayacak. Oradaki erimeyi durdurmamız mümkün değil. İklim değişikliği, ya da sıcaklık her yerde aynı değil. Örneğin Van Gölü kıyısında farklıdır, dağlardaki farklıdır, kuzey kutbuna gidersiniz daha farklıdır. Antalya, ya da Güneydoğu’da daha alçak sahalarda ortalama sıcaklıktaki artışlar 1-2 derecedir. Ama Cilo ya da diğer dağlarda bu sıcaklık 6-7 dereceye çıkıyor. Bunun önüne geçmemiz mümkün değil” dedi.
Buzullar Her Geçen Yıl Alan Kaybediyor
‘Milli park’ ilan edilen Cilo Dağları’ndaki buzulların korunabilmesi için gerekli yasaların çıkarılması gerektiğine dikkat çeken Prof. Dr. Alaeddinoğlu, “Bu yılki Cilo buzulların ne kadar alan kaybettiği ile ilgili güncel uydu görüntüleriyle tespit etmemiz mümkün. Ama şu an net bir rakam yok. Buzulların alan kaybetme süreci devam edecek. O buzullarla ilgili kısmi önlem almazsak, yani buzulların erimesini önleyecek ekstradan tedbirler almazsak, yani sadece doğanın kendi akışına bırakırsak sıcaklıktaki artış oradaki buzulların erimesini zamanla daha da hızlandıracak. Sıcak hava dalgası sayılarının çok arttığını görüyoruz. Dünyanın farklı ülkelerinde buzullarla ilgili önlemler var. Öğreğin o kalıcı buzulların örtü şeklinde kapatılması. Yani en azından bu buzulların erimesini yavaşlatır. O buzullar birer doğal miras. Dünyanın da ilgisini çekiyor. Başta turizm olmak üzere özel ilgi duyan insanlar var. Bu insanların sayısı her geçen gün artıyor. Biz bu buzulları korursak, hem kendi ülkemizde yaşayan insanların oranın görmesine fırsat sunmuş olacağız hem de dünyanın farklı ülkelerinden gelen insanların burada ağırlanarak o buzulları uzaktan görmelerini sağlayabiliriz. Yani gelen insanların o buzulların üzerinde gezip tahrip etmek değil, uzaktan görmek ve fotoğraflamak şekliyle fırsat sunmuş oluruz” diye konuştu.
Buzullar İçin Özel Yasa Çıkarılmalı
Buzulların üzerinde gezilmemesi uyarısında bulunan Alaeddinoğlu, “Buzullar, bu sıcaklıktaki artışla birlikte yüzeyi eriyor. İçten de erime var. Buzulların üzerinde insanların gezilmesi iki türlü çok tehlikeli. Birincisi buzul ömrünü kısaltıyor, yani insanlar orayı tahrip ediyor ve gevşetilerek erime sürecini hızlandırıyor. İkinci neden ise buzulun altında erime ile birlikte çatlamalar oluşmuş. İnsanlar onun üzerinde gezerek belki hayatlarını tehlikeye atıyorlar. O bölgede insanların buzullar üzerinde gezilmesi kesinlikle yasaklanması gerekir. Buna asla izin verilmemesi lazım. Bu buzullar birer miras, çok özel bir alan. Buranın korunması için özel yaptırımlar, kararlar alınmalı. Bu buzullar dünyanın her yerinde yok ve istediğimiz anda ulaşamazsınız. Bu konuda hakikaten belirli yasalar, yaptırımlar almak kaydıyla o buzulların korumamız gerektiğini, hem özel yasalar çıkararak hem de buzulun belirli bölgelerinin üzerini kapatarak korumalıyız. Belki yok oluşunun önüne geçemeyebiliriz, ama en azından süreci uzatabiliriz. Buzullar her yıl daha fazla alan kaybediyor. Muhtemelen 2026 yılının sonuna geldiğimizde, insanlar son yüzyılın en sıcak yılı, bu yıl diyecek. Değişen şu olacak; bu yıl Van Gölü ve Doğu Anadolu Havzası çok yağış aldı. Bu çok iyi bir şey bu bölge için. Ama Türkiye’nin, ya da dünyanın her bölgesi aynı yağışı almadı. Dolayasıyla sıcaklık hava artışları devam edecek. Bu tehdit devam edecek. Bununla ilgili tedbirler alınmalı, özel yasa çıkarılmalı” dedi.
