Son günlerde basında sık sık vergi artışlarını görüyoruz. Öncelikle şunu söyleyeyim: Doğrudan vergileri destekleyen birisiyim.
Yani gelir vergisi başta olmak üzere doğrudan alınan vergilerde düzgün oranlar yakalanırsa hem kamu maliyesi için hem de toplumsal adalet için olumlu bir durum oluşur. Ancak ülkemizde çoğu meslek grubu gelirini doğru beyan etmediği için devlet doğrudan vergileri arttırmak yerine dolaylı vergileri yani tüketimden vs. kaynaklı vergileri (ötv, kdv gibi) arttırır. Çünkü yalan gelir beyan etse de tüketimi hakkında o kadar yalan söylemez (aslında söyler ama bu konuyu çok fazla uzatmayacağım).
Haliyle KDV (katma değer vergisi) başta olmak üzere çeşitli vergilerde artışa gidildi. Peki tüketime dayalı vergilerde artışa gidilmesi enflasyonu düşürmez mi, çünkü tüketilen mallar daha pahalı hale geliyor (kısa vadede enflasyon oluşur) ancak orta ve uzun vadede talep azaldığı için enflasyon azalır?
Bu önermenin kısmen doğruluğu var. Eğer enflasyon talep kaynaklı ise dolaylı vergilerde yapılan artış enflasyonu düşürebilir. Burada kamu harcamaları vs. de devreye giriyor o yüzden bu azalma sınırlı olur. Çünkü vergiler arttıkça kamu harcamaları da artar- devlet durduk yere vergi toplamıyorsa- ki sürekli bütçe açığı verdiğimizi düşünürsek durduk yere vergi toplanmadığını anlarız. Bu vergi artışlarının bütçe açığını kapatarak için yapıldığı da aslında açık bir şekilde ortada. İlter Ünlükaplan ve İbrahim Arısoy’un Sosyo Ekonomi dergisindeki Katma Değer Vergisi, Enflasyon Oranı ve Kamu Harcamaları arasındaki İlişkilerin Dinamik analizi başlıklı makalesi de kdv gelirlerinin kamu harcamaları ile pozitif bir ilişkide olduğunu belirtiyor ve bu her iki unsurun da enflasyonu arttırdığını saptamış. Haliyle bu iş talebi azaltalım enflasyon düşsün gibi kolay bir formüle sahip değil.
Bir diğer tarafta ise maliyet enflasyonu vardır. Vergi artışları sadece hanehalklarını değil üreticileri de etkiler ve vergilerdeki artışlar üretici masraflarını arttırır. Dolayısıyla vergiyi arttırdığınız zaman enflasyon talep değil maliyet kaynaklı ise vergiyi arttırmak enflasyonu iyice arttırır.
Türkiye’de şu an her iki türlü enflasyona da sahibiz (esasında enflasyonun farklı kaynakları da var “süper karlar” gibi ama bunları şimdilik göz ardı edeceğim.). Dolayısıyla vergilerdeki bu artışın uzun vadede enflasyona etkisi ne olacak göreceğiz (burada dolardaki artış da enflasyonu arttıracağı için tam olarak etkisini belirlemek zor olacak ama.).
Kısacası vergi artışlarından kaynaklı oluşabilecek sorunlar en az onun sağladığı faydalar kadar çok olabilir.
