Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Mühendislik Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Çetin Yeşilova, Van’ın Başkale ilçesindeki Pamukkale travertenlerine benzer teraslı yapısıyla dikkat çeken Dereiçi travertenlerinin, su kaynaklarının azalması nedeniyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu söyledi.
Aktif traverten alanlarının her geçen yıl azaldığını belirten Doç. Dr. Çetin Yeşilova, bölgenin yalnızca koruma altına alınmasının yeterli olmadığını, travertenlerin yapılacak çalışmalarla yeniden canlandırılması gerektiğini ifade etti.
Barındırdığı tarihi ve doğal güzelliklerle turistleri ağırlayan Van’da gizli kalmış doğa harikalarından biri de Başkale’ye 35 kilometre uzaklıktaki Dereiçi Mahallesi’nde bulunan travertenler. Denizli’nin Pamukkale ilçesindeki doğal oluşumlara benzerliğiyle dikkat çeken fakat onlar kadar geniş bir alana dağılmayan Başkale’deki travertenler, güvenlik nedeniyle yıllarca kaderine terk edildi. Çok fazla bilinmese de yaz aylarında travertenleri görmek ve burada fotoğraf çektirmek isteyen turistler bölgeye geliyor ancak travertenler, suyunun zamanla yer değiştirmesi ve azalması sebebiyle kısmen kurumaya başladı.
Van Yyü Mühendislik Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Çetin Yeşilova, üniversitenin Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü tarafından desteklenen yüksek lisans tez projesi kapsamında Dereiçi travertenlerinde incelemelerde bulundu. Travertenlerin önemli bir bölümünün su kaynaklarının azalması nedeniyle pasif duruma geçtiğini ifade eden Doç. Dr. Yeşilova, “Kaynak alandaki suyun azalması, azalan suyla birlikte çatlakların tıkanması ve bazı noktalarda suyun çıkışının engellenmesi. Su çıkamadığı için yeni traverten oluşumları gerçekleşmiyor. Bunun sonucunda aşınma süreçleri başlıyor. Gördüğümüz gibi travertenler ufalanıyor, parçalanıyor ve ayrışıyor” dedi.
Karstik Boşluklar Tespit Edilmeli
Bölgedeki bir diğer önemli sorunun karstik boşluklar olduğunu belirten Doç. Dr. Yeşilova, bu boşlukların zamanla çökmelere ve traverten çevresinde dolin benzeri yapıların oluşmasına neden olduğunu belirterek, “Bunları da belirlememiz lazım. Bu tehlikelerin belirlenmesi amacıyla yüksek lisans tez projesi başlattık. Öncelikli hedefimiz, bölgedeki karstik boşlukları sismik çalışmalarla tespit edip, tehlike olan bölümlerini kapatıp insan erişimine kapatılmasını amaçlıyoruz. Bu alanların risk taşıdığını bilimsel verilerle ortaya koyacağız” diye konuştu.
Travertenler Yeniden Canlandırılmalı
Karstik boşlukların belirlenmesinin ardından su kaynaklarının özelliklerinin araştırılması gerektiğini vurgulayan Doç. Dr. Yeşilova, “Suyun kalitesi, kalsiyum karbonat çökelme indisleri ve diğer problemleri çözdükten sonra bir sondaj yapılıp suyun yüzeye çıkarılması ve bu suyun travertenlere üzerine verildikten sonra travertenlerin yeniden eski canlılığına kazandırılması gerekiyor. Bunları yaparken insan etkileşimini minimumda tutmak gerekiyor. Çünkü traverten dediğimiz olgu yıllarca, onlarca yılda çok az kalınlıkta çökelen birimler. Bunların üzerine insanları çıkardığınız zaman 10 yılda çökelen birimi bir ayak darbesiyle yok edebilmektedir. Bu yüzden buraların üzerinde insan etkileşimiyle sınırlandırılması gerekiyor” dedi.
Sadece Koruma Altına Almak Yeterli Değil
Doç. Dr. Yeşilova, “Burası koruma altına alındı. Ancak burayı koruma altına almak tek başına bir anlam ifade etmiyor. Gördüğünüz üzere her taraf kurudu, her taraf artık aşınma süreçleri başladı. Burayı yeniden canlandırmadığımız sürece belli bir zaman aralığında yok olacaktır. Geçmiş yıllarda da buraya geldim. Her geçen yıl aktif traverten teraslarının azaldığını görüyorum. Bunun temel nedeni ise kaynak suyunun azalması” dedi.
