Van’da geçmiş dönemlerde hemen her evin bahçesini, hatta bazı mezarlıkları süsleyen leylaklar, bahçeli ev kültürünün yerini apartman yaşamına bırakmasıyla giderek azalmaya başladı.
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (Yyü) Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Şevket Alp, kentin tarihi bahçelerinde ve eski yerleşim alanlarında yetişen leylakları kayıt altına almak amacıyla proje başlattıklarını söyleyerek, "Yalnızca Van’ın leylaklarını değil, Van’ın kültürünü, emeğini, geçmişten gelen sevgisini ve bitkisel hafızasını da kayıt altına almış olacağız" dedi.
Doğal yayılış alanı ağırlıklı olarak Balkanlar ve çevresiyle ilişkilendirilen, ancak uzun yıllardır farklı coğrafyalarda süs bitkisi olarak yetiştirilen leylaklar, Van’da özellikle nisan sonu ve mayıs aylarında açan mor, eflatun ve beyaz çiçekleriyle kente renk katıyor. Kış soğuklarına dayanıklı yapısı ve yüksek rakımlı karasal iklim koşullarına uyum gösterebilme potansiyeliyle dikkat çeken leylaklar, geçmişte ev bahçelerinin yanı sıra mezarlıklarda da önemli yer tutuyordu. Ancak son yıllarda hızla artan yapılaşma ve apartman kültürü nedeniyle leylakların sayıları da azalmaya başladı. Yyü Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Şevket Alp, Van’ın tarihi bahçelerinde yetişen leylakları kayıt altına almak amacıyla bir proje başlattıklarını söyledi.
Bahçe Kültürü
Van’ın geçmişte bahçeleriyle öne çıkan şehirlerden biri olduğunu belirten Prof. Dr. Şevket Alp, tarihi kaynaklarda Van bahçelerinden sıkça söz edildiğini söyledi. Van bahçelerinin önemli simgelerinden birinin leylak olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Alp, leylakların Van’ın doğal florasına ait bir tür olarak değil, yüzyıllar içinde bahçe kültürüne yerleşmiş ve şehir kimliğinin parçası haline gelmiş kültür kökenli süs bitkisi olarak değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti. Son yıllarda kentte yaşanan yapılaşma nedeniyle eski bahçe kültürünün büyük ölçüde kaybolmaya başladığını belirten Prof. Dr. Alp, "Apartmanlaşmayla birlikte Van’ın geleneksel bahçeleri de kayboluyor. Biz de bu tarihi bahçelerdeki bitki mirasını korumak amacıyla bir proje başlattık. Önceliği leylaklara verdik. Çünkü leylak, Van’ın hem baharını hem de geçmiş bahçe kültürünü hatırlatan çok özel bir bitki" diye konuştu.
Amacımız Geçmişin Birikimini Kaybetmemek
Araştırmalar sırasında Van’ın farklı bölgelerinde saha çalışmaları yürüttüklerini ve değişik özellikler gösteren leylak bireylerini kayıt altına aldıklarını belirten Prof. Dr. Alp, özellikle eski köyler, mezarlıklar ve tarihi bahçelerde incelemeler yaptıklarını anlattı. Yalnızca bahçelerde ve eski yerleşim alanlarında değil, mezarlıklarda da çok sayıda eski leylak ağacına rastladıklarını anlatan Prof. Dr. Alp, bu durumun son derece anlamlı olduğunu belirterek, şöyle konuştu:
"Bu proje sırasında yalnızca bahçelerde değil, mezarlıklarda da çok değerli leylak örnekleriyle karşılaştık. Bu bizim için çok anlamlıydı. Çünkü leylak, Van’ın geleneksel bahçe kültüründe yalnızca bir süs bitkisi değildir. Aynı zamanda hatıranın, sevginin, emeğin ve vefanın da bir parçasıdır. Özellikle bazı mezarlarda, hayattayken evinde leylak yetiştiren kadınların kabirlerine leylak dikildiğini gördük. Böylece leylak, yalnızca bir bitki olmaktan çıkıp bir hatıraya, geçmişe ve insani bir değere dönüşmüş. Bu durum, projemizi daha da anlamlı hale getirdi. Amacımız, geçmişin birikimini kaybetmemek. Mümkün olursa bu leylakları çoğaltarak yeniden Van’ın bahçelerine, parklarına ve kamusal yeşil alanlarına kazandırmak istiyoruz."
Daha önce Van lalesi ve Van nergisi üzerine de çalışmalar yürüttüklerini ifade eden Prof. Dr. Alp, leylakların da kokusu ve renkleriyle baharın önemli simgelerinden olduğunu söyledi. Projenin şu aşamada üniversite bünyesinde yürütüldüğünü, bilimsel araştırma destek programına başvurduklarını belirten Prof. Dr. Alp, "Büyükşehir Belediyesi ile de görüşmelerimiz sürüyor. İlerleyen süreçte projeyi daha da büyüterek Van'ın ortak kültürel mirasına katkı sağlayan kalıcı bir çalışmaya dönüştürmek istiyoruz" dedi.
