Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (VAN YYÜ) Mühendislik Fakültesi, çığ risklerine karşı yapay zeka destekli erken uyarı sistemi geliştirmek için çalışma başlattı.
2020 yılında çığda 42 kişinin yaşamını yitirdiği Van-Bahçesaray kara yolunda riskli bölgelere sensör, kamera, radar ve benzeri elektronik sistemler yerleştirilerek tehlike önceden tespit edilecek. Yyü Mühendislik Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Remzi Tuntaş, “Biz bu afetleri engelleyemeyiz ancak afetlerin oluşturacağı felaketleri engelleyebiliriz” dedi.
Van-Bahçesaray kara yolunda 4-5 Şubat 2020’de peş peşe meydana gelen çığ felaketlerinde 42 kişi hayatını kaybetti, 84 kişi yaralandı. Bunun ardından bölgede güvenlik önlemleri artırılırken, çığ riskinin yüksek olduğu kış aylarında kara yolu tedbir amacıyla trafiğe kapatılmaya başlandı. Özellikle yoğun kar yağışı, buzlanma ve olumsuz hava koşullarının etkili olduğu dönemlerde ulaşımın uzun süre aksaması, bölge halkının yaşamını da olumsuz etkiliyor.
Van Yyü Mühendislik Fakültesi, bölgede çığ riskini önceden belirleyebilecek yapay zeka destekli sistem için harekete geçti. Proje kapsamında, elektrik-elektronik, jeoloji ve çevre mühendisliği başta olmak üzere ilgili bölümlerinden akademisyenlerin katılımıyla komisyon oluşturuldu. Çalışmanın 3 aşamadan oluştuğunu belirten Van Yyü Mühendislik Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Remzi Tuntaş, ilk aşamada riskli bölgelere sensör, kamera ve radar gibi elektronik sistemlerin yerleştirileceğini, ikinci aşamada toplanan verilerin yapay zeka destekli yazılımlarla analiz edilerek risk seviyesinin belirleneceğini, üçüncü aşamada ise ilgili kurumlarla koordinasyon sağlanacağını söyledi.
42 vatandaşamızı kaybettik
2020 yılında yaşanan felaketin bölgede derin izler bıraktığını belirten Prof. Dr. Tuntaş, “6,5 yıl önce bölgemizde hepimizi derinden etkileyen ve hafızalarımızda derin izler bırakan bir çığ felaketi yaşadık. 4-5 Şubat 2020’de Van-Bahçesaray kara yolu üzerinde peş peşe meydana gelen çığ felaketlerinde maalesef 42 vatandaşımızı kaybettik. Bu elim vaka sadece hayatını kaybeden vatandaşlarımızın ailelerini değil, tüm Van’ı, bölge halkını ve ülkemizi derinden etkiledi. Hayatını kaybeden 42 vatandaşımızı rahmet ve minnetle anıyorum. Ailelerine başsağlığı ve sabır diliyorum” diye konuştu.
‘Sorumluluk aldık’
Facianın ardından geçen yıllarda da aynı bölgede çığ riskinin devam ettiğini ve ulaşımın zaman zaman aksadığını söyleyen Prof. Dr. Remzi Tuntaş, “Üniversite olarak bölgenin böylesine önemli sorunlarından birine bilimsel çözümler üretmek, bölge halkına katkıda bulunmak ve vatandaşlarımızın hayatını kolaylaştırmak adına sorumluluk aldık. Üniversitemizin akademik bilgi birikiminden, bilimsel araştırma kapasitesinden, nitelikli akademik personelinden ve laboratuvar altyapısından yararlanarak bu çalışmayı başlattık” ifadelerini kullandı.
3 aşamalı sistem kurulacak
Projenin 3 temel aşamadan oluştuğunu anlatan Prof. Dr. Tuntaş, şöyle konuştu:
“Öncelikle riskli bölgeleri tespit ettik. Bununla ilgili fizibilite çalışmalarımızı tamamladık. Belirlediğimiz riskli bölgelere sensörler, kameralar, radarlar ve benzeri elektronik donanımlar yerleştireceğiz. Böylece bölgedeki hareketliliği ve çevresel değişimleri sürekli takip ederek sağlıklı veriler toplayacağız. Toplanan verileri yapay zeka destekli yazılımlarla analiz edeceğiz. Geliştireceğimiz algoritmalar ve görüntü işleme sistemleriyle bu verileri anlamlı hale getireceğiz. Böylece bölgedeki değişimleri analiz ederek çığ riskinin hangi seviyeye ne zaman ulaşabileceğini tespit etmeye çalışacağız.”
Amacımız riskleri en aza indirmek
Prof. Dr. Remzi Tuntaş, “Risk eşik değerlerini önceden tespit ettikten sonra erken uyarı sistemi devreye girecek. Başta Karayolları, AFAD, kaymakamlıklar, valilikler ve belediyeler olmak üzere ilgili kurumlar anında bilgilendirilecek. Böylece oluşabilecek bir afet daha büyük tehlikelere dönüşmeden müdahale edilebilecek. Gerektiğinde trafik akışı durdurulacak, bölge halkı ve o güzergahtaki araçlar güvenli alanlara yönlendirilecek. Amacımız, oluşabilecek riskleri mümkün olduğunca en aza indirmek ve insan hayatını korumak” dedi.
Felaketlerin önüne geçebiliriz
Prof. Dr. Remzi Tuntaş, “Hepimizin bildiği gibi bilim insanları da bunu teyit edecektir, deprem, çığ ve heyelan gibi doğal afetleri engellemek mümkün değil. Biz insanlar olarak bu afetleri engelleyemeyiz. Fakat afetlerin oluşturacağı felaketleri engelleyebiliriz. Bunu yapabiliriz. Dolayısıyla odaklanmamız gereken nokta, afet meydana gelmeden önce gerekli tedbirleri almaktır” diye konuştu.
Kış boyunca iklimsel, fiziksel ve çevresel değişimlerin sensörlerle takip edileceğini belirten Prof. Dr. Tuntaş, “Özellikle kış süresince bölgedeki hareketliliği, bu hareketliliğin hangi noktalara ulaşacağını ve çığ riskinin hangi seviyeye çıkabileceğini belirlemeye çalışacağız. Risk eşiğini tespit ettiğimiz anda ilgili kurumları harekete geçireceğiz. Böylece erken uyarı ve koordinasyon sistemi sayesinde gerekli tedbirler zamanında alınabilecek” ifadelerini kullandı.
Yolu kapalı tutmak yerine riskli zamanlar belirlenecek
Projenin önemli hedeflerinden birinin de aylarca ulaşım imkanlarından mahrum kalınmasının önüne geçmek olduğunu belirten Prof. Dr. Tuntaş, şöyle konuştu:
“İlgili kurumlardan aldığımız bildirimler ve geri dönüşler bize şunu gösteriyor, kış boyunca bölgede çığ riski katlanarak devam ediyor. Sürekli kar üstüne kar yağıyor, buzlanmalar yaşanıyor, yağmurlar etkili oluyor. Böyle bir ortamda hiçbir kurum amiri veya yetkili kişi doğal olarak o bölgede trafiği açma sorumluluğunu almak istemiyor. Bu da bölge halkıyla kurumları karşı karşıya getiriyor. Vatandaşlarımız haklı olarak sosyal yaşamlarından ve konforlarından feragat etmek zorunda kalıyor. Aylarca trafiğe kapalı bir bölgede yaşamak zorunda kalıyorlar. Bir nevi izole bir yaşam oluşuyor. Biz bu durumun önüne geçmek istiyoruz. Yanlış anlaşılmasın, bizim çalışmamızın amacı o bölgede çığ olmasını engellemek değil. Çığ her an olabilir, bunu engelleyemeyiz. Biz sadece çığın oluşabileceği zamanı önceden doğru şekilde tespit etmek ve o süre içerisinde gerekli tedbirleri almak istiyoruz. Kış boyunca yolu aylarca trafiğe kapalı bırakmak yerine, tehlikenin gerçekten maksimum seviyeye ulaştığı ve risk eşiğine geldiği zamanlarda müdahale edilmesini hedefliyoruz. Projemizin temel amacı budur.”
Başka bölgelerde de uygulanacak
Prof. Dr. Tuntaş, “Bu coğrafyada aynı fiziksel koşullara ve hava şartlarına sahip çok sayıda bölgemiz var. Eğer bu projeyi başarıyla tamamlarsak, diğer bölgelerimize de uygulayacağız. İnanıyorum ki bu çalışma, bölgemizin birçok sorununun çözümüne katkı sağlayacak. En önemli hedefimiz insan hayatını korumak ve vatandaşlarımızın yaşamını kolaylaştırmak” dedi.
