Türkiye’nin dünyaca tanınan doğal güzelliklerinden biri olan Van kedileri, bembeyaz ipeksi tüyleri ve birbirinden farklı renklerdeki gözleriyle dikkat çekiyor. Bir gözü mavi, diğer gözü kehribar renginde olabilen bu kedilerin sıra dışı görünümünün arkasında genetik özellikler yatıyor.
Bilim dünyasında “heterokromi” olarak adlandırılan bu durum, gözlerdeki pigment dağılımının farklılaşmasıyla ortaya çıkıyor. Peki, Van kedilerinin gözleri neden iki farklı renkte, bütün Van kedileri böyle mi doğuyor ve bu özellik görme ya da işitme sorunlarına neden oluyor mu? İşte bilimsel araştırmalarla ortaya çıkan ilginç gerçekler…
Doğu Anadolu’nun en dikkat çekici hayvanlarından biri olan Van kedisi, Türkiye’nin uluslararası alanda tanınan yerel kedi ırkları arasında bulunuyor.
Özellikle beyaz tüyleri, kabarık kuyruğu ve dikkat çekici göz renkleriyle tanınan bu kediler, Van’ın kültürel ve doğal simgelerinden biri kabul ediliyor.
Ancak Van kedilerini diğer kedilerden ayıran en ilgi çekici özelliklerden biri, bazı bireylerde bir gözün mavi, diğer gözün ise kehribar renginde olması.
İlk bakışta oldukça sıra dışı görünen bu durumun bilimsel bir açıklaması bulunuyor.
VAN KEDİLERİNİN GÖZLERİ NEDEN İKİ FARKLI RENKTE?
Van kedilerinde görülen farklı göz rengi, bilimsel adıyla heterochromia iridum, yani heterokromi olarak tanımlanıyor.
Bu durum, iki gözün iris adı verilen renkli bölümlerinin birbirinden farklı renklere sahip olması anlamına geliyor.
Göz renginin oluşumunda melanin adı verilen pigment önemli rol oynuyor.
İrisin pigment yapısı, pigmentin miktarı ve dokulardaki dağılımı, gözün mavi veya kehribar tonlarında görünmesini etkileyebiliyor.
Van kedilerinde gözlerin farklı renklerde olması da pigmentasyonun gelişimini etkileyen kalıtsal özelliklerle bağlantılı.
Ancak bu özellik tek bir genle açıklanamayacak kadar karmaşık olabiliyor. Van kedilerinin göz renginde rol oynayan genetik mekanizmalar bilimsel araştırmalara konu olmaya devam ediyor.
HER VAN KEDİSİNİN BİR GÖZÜ MAVİ, DİĞERİ SARI MI?
Van kedileriyle ilgili en yaygın yanlış bilgilerden biri, bu kedilerin tamamının farklı renkli gözlere sahip olduğunun düşünülmesi.
Oysa Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi tarafından yayımlanan bilgilere göre Van kedilerinde üç farklı göz rengi grubu bulunuyor.
Bunlar, iki gözü mavi olanlar, iki gözü kehribar olanlar ve bir gözü mavi, diğer gözü kehribar olan kediler.
Dolayısıyla iki gözü aynı renkte olan bir kedi de Van kedisi olabilir.
Farklı göz renkleri, Van kedisinin en çok tanınan özelliklerinden biri olsa da ırkın tek belirleyici özelliği değil.
VAN KEDİLERİNİN YAVRULARININ GÖZLERİ HANGİ RENKTE OLUR?
Van kedilerinin göz renkleri doğumdan hemen sonra erişkinlerdeki görünümüne sahip olmayabiliyor.
Yeni doğan yavruların gözleri başlangıçta grimsi veya mavimsi tonlarda görülebiliyor.
Yavrular geliştikçe gözlerdeki pigment yapısı da değişiyor ve erişkinlikteki renk giderek belirginleşiyor.
Bu nedenle çok küçük bir yavru kedinin ilerleyen dönemde hangi göz rengine sahip olacağını yalnızca ilk günlerdeki görünümüne bakarak kesin olarak belirlemek mümkün değil.
FARKLI GÖZ RENKLERİ GÖRME BOZUKLUĞUNA NEDEN OLUR MU?
Bir kedinin gözlerinin farklı renklerde olması, tek başına görme bozukluğu bulunduğu anlamına gelmiyor.
Doğuştan gelen heterokromi, başka bir göz hastalığı eşlik etmediğinde normal görmeyle birlikte bulunabiliyor.
Ancak göz renginde sonradan meydana gelen ani değişiklikler, kızarıklık, bulanıklık veya görme davranışlarında farklılaşma fark edilirse veteriner hekim değerlendirmesi gerekiyor.
Van kedilerinin göz renkleri hakkında yapılan çalışmalar, bu özelliğin genetik ve biyolojik temellerini anlamaya yönelik olarak sürdürülüyor.
MAVİ GÖZLÜ VAN KEDİLERİ SAĞIR MI?
Van kedileri hakkında merak edilen konulardan biri de göz rengiyle işitme kaybı arasındaki ilişki.
Beyaz tüylü kedilerde bazı genetik pigmentasyon özellikleri, doğuştan işitme kaybıyla ilişkili olabiliyor.
Ancak her mavi gözlü veya iki farklı göz rengine sahip kedinin sağır olduğu düşüncesi doğru değil.
Van kedilerinde işitme durumu ve göz rengi arasındaki ilişkiyi araştıran bilimsel çalışmalar da bulunuyor.
Bir kedinin işitme yeteneği yalnızca gözlerine bakılarak kesin biçimde değerlendirilemiyor. Şüpheli durumlarda veteriner hekim tarafından özel işitme testleri uygulanabiliyor.
VAN KEDİLERİ SUYU NEDEN SEVİYOR?
Van kedilerini ilgi çekici hale getiren bir diğer özellik de suyla kurdukları ilişki.
Van kedileri, suya ilgi gösterme ve suyla oynama davranışlarıyla tanınıyor.
Bazı Van kedilerinin yüzebildiği ve suya isteyerek girdiği gözlemleniyor.
Ancak bu davranış bütün Van kedilerinde aynı ölçüde görülmüyor. Kedilerin suya yaklaşımı bireysel karakterlerine ve deneyimlerine göre değişebiliyor.
Van kedilerinin suyla özdeşleşmesi, bu ırkın uluslararası alanda tanınmasında önemli rol oynayan özelliklerden biri.
VAN KEDİLERİ NASIL KORUNUYOR?
Van kedilerinin özgün özelliklerinin korunması amacıyla Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi bünyesinde bilimsel çalışmalar yürütülüyor.
1992 yılında kurulan Van Kedisi Araştırma Merkezi, bu yerel ırkın korunması ve gelecek nesillere aktarılması amacıyla faaliyet gösteriyor.
Merkezde Van kedilerinin genetik özellikleri, üreme süreçleri, sağlık durumları ve yetiştiriciliği üzerinde çalışmalar gerçekleştiriliyor.
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi yerleşkesindeki Kedi Villası da bu çalışmalar kapsamında Van kedilerinin bakımının yapıldığı ve tanıtıldığı alanlar arasında bulunuyor.
BİLİM İNSANLARI VAN KEDİLERİNİN GENETİĞİNİ ARAŞTIRIYOR
Van kedilerinin göz rengini oluşturan genetik özellikler akademik araştırmalara da konu oluyor.
2022 yılında yayımlanan bir araştırmada, Van kedilerindeki KIT geniyle ilişkili bazı genetik varyasyonlar incelendi.
Çalışmada araştırılan varyasyonlarla göz rengi arasında anlamlı bir ilişki tespit edilemedi.
Bu sonuç, Van kedilerinin göz renginin genetik temelinin anlaşılabilmesi için farklı genetik mekanizmaların da incelenmesi gerektiğini ortaya koydu.
Daha sonraki araştırmalarda da pigmentasyonla ilişkili genlerin göz renkleri üzerindeki olası etkileri değerlendirildi.
VAN KEDİLERİNİN GÖZLERİNDEKİ SIR DOĞANIN GENETİK ÇEŞİTLİLİĞİNDE SAKLI
Van kedilerinin iki farklı göz rengine sahip olması, rastlantısal bir renk değişiminden çok pigmentasyonun gelişimiyle bağlantılı kalıtsal özelliklerin sonucu olarak değerlendiriliyor.
Bu özellik her Van kedisinde görülmese de ırkın en dikkat çekici görünümlerinden birini oluşturuyor.
Beyaz tüyleri, hareketli karakterleri ve farklı göz renkleriyle tanınan Van kedileri, Türkiye’nin korunması gereken yerel hayvan ırkları arasında yer alıyor.
Van kedilerinin gözlerindeki mavi ve kehribar renklerin ardında, doğanın genetik çeşitliliğini ortaya koyan dikkat çekici bir biyolojik süreç bulunuyor.













