Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Mühendislik Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Çetin Yeşilova ve Türkiye, İtalya, Polonya ile Çin’den bilim insanları, Van Gölü’nde bulunan dünyanın en geniş alana yayılan mikrobiyalitlerin oluşum süreçlerini araştırıyor.
Araştırma kapsamında yurt dışından ve yurt içinden Van’a gelen bilim insanları, Van Gölü’nün farklı noktalarından mikrobiyalit ve su örneği aldı. Doç. Dr. Çetin Yeşilova, “Projedeki amacımız; bu mikrobiyolitlerdeki nanokürelerin kökenini tespit etmek. Bunların kökenini tespit ettikten sonra da Salda Gölü’yle ve Mars’taki Jezero Krateri’ndeki örneklerle korele etmektir” dedi.
Van Gölü’nde bulunan ve yaklaşık 40 metreyi bulan mercan kayalıklarına benzeyen mikrobiyalitlerin oluşum süreçleri ve kökenleri, Van (YYÜ) Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü tarafından desteklenen uluslararası iş birliği projesi kapsamında araştırılıyor. Proje, Van (YYÜ), Pamukkale Üniversitesi ile İtalya, Polonya ve Çin’den birer olmak üzere toplam 5 üniversitenin katılımıyla yürütülüyor. Ayrıca dalış eğitmeni olarak görev yapan Serkan Ök ‘de örnek alınması çalışmalarına destek verdi.
Nanokürecikler İncelenecek
Çalışma ile mikrobiyalitlerin oluşumunda temel unsurlardan biri olduğu belirtilen nanokürecikler incelenecek. Alınacak örnekler üzerinde taramalı elektron mikroskobu (SEM), geçirimli elektron mikroskobu (TEM), yüksek çözünürlüklü geçirimli elektron mikroskobu (RTEM), mikro-Raman, X-ışını kırınımı (XRD), indüktif eşleşmiş plazma kütle spektrometresi (ICP-MS) ve indüktif eşleşmiş plazma optik emisyon spektrometresi (ICP-OES) gibi ileri görüntüleme ve kimyasal analiz yöntemleri uygulanacak.
Numuneler İtalya’ya Götürülecek
Projede yer alan bilim insanları araştırma kapsamında Van’a geldi. Tekneyle Van Gölü’ne açılan bilim insanları ve dalgıçlar, 2 gün boyunca gölün farklı lokasyonlarında belirledikleri yerlerde bulunan mikrobiyaletlerden örnekler aldı. Bilim insanları, alınan numunelerin özelliklerini ve aktivitelerini kaybetmemesi için örnekleri İtalya’ya elden götürmek için yola çıktı. Van Yyü Öğretim Üyesi ve proje yürütücüsü Doç. Dr. Çetin Yeşilova, ilk olarak yüzeyden örnekler aldıklarını, daha sonra tekneyle daha derin bölgelere giderek su altındaki mikrobiyalitlerden numune aldıklarını söyledi.
Örnekler Özel Koşullarda Muhafaza Edildi
Örneklerin özelliklerini ve aktivitelerini korumak amacıyla özel koşullarda muhafaza edildiğini belirten Doç. Dr. Yeşilova, “Bu örnek alacağımız lokasyonları belirledikten sonra örnekleri hangi derinlikte, ne sıklıkla alacağımızı tespit ettik. Onların görüşmesini hep birlikte yaptık. Belirlediğimiz noktalarda ilk yüzeyden örneklemeler yaptık. Kendi girebildiğimiz kadar, yürüyerek girebildiğimiz kadar yerlerden örneklemeler yaptık. Bugün de daha derinlere tekneyle gittik ve oradaki örneklemelerin ilkini aldık. Uygun saklanma koşullarında bunları analize götüreceğiz. Projedeki amacımız; bu mikrobiyolitlerdeki nanokürelerin kökenini tespit etmek. Bunların kökenini tespit ettikten sonra da Salda Gölü’yle ve Mars’taki Jezero Krateri’ndeki örneklerle korele etmektir. Ancak şu anda elimizde Mars’taki örnekler olmadığı için, onlar 2029’da geleceği için 2029’dan sonra bu korelasyonu yapabileceğiz. Fakat ilk etapta elimizde Salda Gölü’ndeki örnekler olduğu için bunları Salda Gölü’yle korele edebileceğiz” dedi.
Önemli Bir Çalışma Olduğunu Düşünüyorum
Pamukkale Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ezher Tagliasacchi de uluslararası bu projede aktif olarak yer aldığını ve Van Gölü’nde bulunan mikrobiyalitlerden hem de sudan örnekler aldıklarını söyledi. Arazi çalışmalarında farklı noktalardaki mikrobiyalitleri incelediklerini belirten Doç. Dr. Tagliasacchi, suyun pH’ı, sıcaklığı ve çözünmüş oksijen miktarı gibi parametreleri de yerinde ölçtüklerini söyledi. Doç. Dr. Tagliasacchi, “Bu gördüğünüz örnekler farklı ülkelere gidecek ve gerekli analizler yapılacak ve nanokürecikler ayrıntılı şekilde çalışılacak. Önemli bir çalışma olduğunu düşünüyorum” diye konuştu.
Van Gölü Hala Gizemini Korumakta
Polonya Varşova Üniversitesi’nden Prof. Dr. Miroslaw Slowakiewicz ise proje kapsamında master öğrencisi Bruno Garret ile birlikte Van’a geldiğini belirterek, Van Gölü’nün çok özel koşullara sahip olduğunu belirtti. Prof. Dr. Slowakiewicz, “Son yıllarda özellikle Mars’ta yapılan araştırmalar var ve Mars görevleri kapsamında yürütülen pek çok çalışma var. Türkiye’nin bu açıdan çok özel bir yeri bulunmakta. Mars’taki Jezero Krateri’nin analoğu olarak düşünülen Salda Gölü, hidromanyezitçe zengin stromatolitik yapılara sahip. Van Gölü ise hala gizemini korumakta. Salda Gölü gibi Van Gölü de çok yüksek pH değeriyle karakterize edilen ekstrem bir ortama örnektir. Bildiğiniz gibi bu gölün pH değeri 10’a yakındır, oldukça yüksek bir alkaliniteye sahiptir” dedi.
200 Nanometreden Küçük Yapılar İncelenecek
Prof. Dr. Slowakiewicz, Salda Gölü’nden elde ettikleri deneyimleri ekstrem koşullara sahip Van Gölü’nde yapılan bu projede uygulayacaklarını ve bu iki ekstrem ortamı, mikrobiyalitler üzerinden karşılaştırmak istediklerini, bunu 200 nanometreden daha küçük bir ölçekteki (virüs boyutunda) nanokürecikleri inceleyerek yapacaklarını söyledi. Prof. Dr. Slowakiewicz, “Ancak halihazırda bildiğimiz bir şey var k Van Gölü’nde oluşan mikrobiyalitler, Salda Gölü’ndekilerden büyük ölçüde farklılık gösteriyor. Salda’da çalışmalarımız mevcut, yaptığımız analizler var. Ne olduğunu biliyoruz, nasıl geliştiğini biliyoruz. Buradan yapacağımız araştırmalar sonunda belki de Salda’yı Van ile karşılaştırarak, oradaki yapıları birbirleriyle korele ederek ve daha sonra da belki de Mars’la ilişkili, dünya dışındaki bir gezegen veya yaşamla ilgili bir adımı daha gerçekleştirmiş olacağız.” diye konuştu.
