İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Erol Kam ve Ankara Üniversitesi Nükleer Bilimler Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Uğur Çevik, Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nin (NGS) 1’inci ünitesinde devreye alma öncesi devam eden son hazırlıkları ve santralin Türkiye açısından önemini değerlendirdi.
Prof. Dr. Kam, “Akkuyu’da üretilecek ilk elektrik, Türkiye’nin yarım asrı aşan bir bekleyişinin karşılığı olacak. O elektriğin arkasında uzun yıllara dayanan bir hazırlık, mühendislerin bilgisi, işçilerin emeği ve iki ülkenin ortak çalışma iradesi yatıyor. Bu nedenle Akkuyu Nükleer Güç Santrali’ni, Türkiye’nin enerji geleceğinde hak ettiği yere koymak gerekiyor” diye konuştu. Prof. Dr. Uğur Çevik ise “Akkuyu Ngs Projesi, Türkiye’ye elektrik üretiminden çok daha fazlasını kazandırıyor” dedi.
Akkuyu Ngs projesini ‘Türkiye için çok önemli bir hayali gerçeğe dönüştüren yatırım’ olarak değerlendiren Prof. Dr. Kam, “Akkuyu’nun hikayesi yeni başlamadı. Saha için yer lisansı 1976’da verildi. Türkiye ile Rusya arasındaki anlaşma 2010’da imzalandı. İlk ünitenin inşasına 2018’de başlandı. Bugün işletmeye hazırlık çalışmalarını konuşabiliyorsak, uzun yıllara yayılan bu çabanın sonucunu görüyoruz. Bir zamanlar planlarda yer alan hedef, sahada adım adım gerçeğe dönüşüyor. Bu süreçte Rusya Devlet Nükleer Enerji Kuruluşu Rosatom’un üstlendiği sorumluluk çok büyük bir önem taşıyor” ifadelerini kullandı.
Rosatom’un sorumluluğu önem taşıyor
Prof. Dr. Kam, şöyle devam etti:
Büyük bir nükleer projede finansmanı, ekipman üretimini ve saha çalışmalarını birlikte yürütmek kolay değildir. Farklı uzmanlıkların aynı hedefe yönelmesi gerekir. Rosatom’un Akkuyu’da ortaya koyduğu mühendislik emeği, projenin ilerlemesinde belirgin bir yere sahiptir. Türk ve Rus ekiplerin ortak çalışması da bu ilerlemenin temelidir.
Bir ekipmanın fabrikada üretilmesiyle sahada yerine yerleştirilmesi arasında uzun bir iş zinciri bulunur. Tasarımın, malzemenin ve montajın birbiriyle uyumlu olması gerekir. Sonrasında bütün sistem birlikte denenir. Rosatom’un Akkuyu’daki katkısını bu bütünlük içinde okumalıyız.
Projeyi ileri taşıyan, farklı işleri aynı kalite anlayışıyla bir araya getirebilme becerisidir. Son aylarda 1’inci ünitedeki testlerin başarıyla tamamlanması, bu emeğin somut karşılığını gösteriyor. Yapılan testler, kurulan sistemin tasarımdaki şartları karşılayıp karşılamadığını kontrol ediyor. Açıklanan başarılı sonuçlar, montajı ve kaynak işlerini yapan ekipler açısından takdire değer bir başarıdır.”
Türkiye için önemli bir fırsat
Elektrik üreten bir santralin öneminin günlük hayatla kurduğu bağ sayesinde anlaşılabileceğini söyleyen Prof. Dr. Kam, “Evinde ışığını yakan vatandaş da üretimini sürdüren sanayici de elektriğe güvenle ulaşmak ister. Ülkenin gelecek yıllardaki ihtiyacını karşılamak için bugünden yatırım yapmak gerekir. Akkuyu, bu hazırlığın büyük ve değerli parçalarından biridir. Sağlayacağı elektrik kadar yetişmesine katkı sunduğu insanlar da önemlidir” diye konuştu. Projenin bu bakış açısıyla değerlendirildiğinde Türkiye adına önemli bir fırsat olduğunu belirten Kam, “Yeni bir üretim kaynağı kazanıyoruz. Nükleer teknolojiyi sahada öğrenen uzmanlar yetiştiriyoruz. Sanayimizin daha ileri üretim alanlarına hazırlanması için de bir imkan doğuyor. Bu kazanımların birlikte büyümesi, Akkuyu’nun ülkemize sağlayacağı faydayı daha kalıcı hale getirecektir” dedi.
Testler titizlikle yürütülüyor
İlk ünite için önümüzdeki süreçte gerçek yakıtın yüklenmesi ve reaktörde kontrollü zincirleme reaksiyonun başlatılıp sürdürülmesi aşamalarının bulunduğunun altını çizen Prof. Dr. Kam, tüm bu süreçlerin nükleer enerjinin gerektirdiği çalışma disiplini ve titizlikle yürütüldüğünü belirtti. Kam, “Projeyi desteklerken bu sürecin değerini de anlatmalıyız. Sağlam bir başlangıç, uzun yıllar sürecek işletmenin temelini oluşturur. Akkuyu’da olduğu gibi ekipmanı kurarken onu kullanacak insanı da yetiştirmek, iş birliğini daha sağlam bir zemine taşıyor. Bana göre Akkuyu’nun en umut verici taraflarından biri, gençlerimize açtığı uzmanlık yoludur. Rosatom’un Türk uzmanların yetişmesine sunduğu katkı, bu açıdan takdiri hak ediyor. Böyle bir birikim, Türkiye’nin sonraki nükleer çalışmalarına da dayanak olabilir. Akkuyu’nun oluşturduğu öğrenme ortamını bu geniş çalışan topluluğuyla birlikte değerlendirmeliyiz. Projenin Türkiye’ye yaptığı katkılar bu şekilde daha iyi anlaşılabilmektedir” diye konuştu.
Prof. Dr. Kam, şöyle devam etti:
“Önümüzdeki hedef, bu fırsatı ülke içinde daha da büyütmek olmalı. Üniversitelerimiz, araştırma kurumlarımız ve sanayimiz sahada oluşan deneyimle daha yakın çalışabilir. İşletme, bakım ve güvenlik incelemelerinde uzmanlaşan kadrolar yetişebilir. İnsanların öğrendiklerini yeni ekiplere aktaracağı ortamlar kurulabilir. Böylece bir kişinin tecrübesi, zamanla kurumların ortak bilgisine dönüşür. Yerli şirketlerimiz açısından da benzer bir fırsat var. Nükleer projelerde hassas üretim, malzeme incelemesi ve kalite kontrolü önemlidir. Yapılan işin kaydı tutulur ve hangi parçanın nasıl üretildiği izlenir. Bu çalışma anlayışı, sanayimizin başka alanlarına da katkı sağlayabilir. Akkuyu deneyiminin kalıcı üretim becerilerine dönüşmesi için firmalarımıza hazırlık ve gelişme imkânı verilmelidir.”
‘İlk elektrik şebekeye verildiğinde, uzun bir emeğin sonucu hep birlikte görülecek’ diyen Prof. Dr. Erol Kam, “Türk mühendislerin de aralarında bulunduğu Rosatom uzmanları ve sahada çalışan herkes böylesine başarılı bir projeyi önemli bir noktaya ulaştırarak büyük bir emek imza atıyor. Akkuyu’nun ülkemize sunacağı en değerli katkı, enerji üretirken kendi geleceğine daha güçlü hazırlanabilen bir Türkiye olacaktır” ifadelerini kullandı.
Akkuyu bir dönüm noktası
Ankara Üniversitesi Nükleer Bilimler Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Uğur Çevik de Akkuyu Ngs’nin Türkiye’yi nükleer teknolojide ön plana çıkaracağını belirterek “Akkuyu, nükleer enerji alanında ülkemiz için çok önemli bir dönüm noktasıdır. Türkiye açısından kârlı bir model ve yatırım olan bu proje, Türkiye’ye elektrik üretiminden çok daha fazlasını kazandırıyor” diye konuştu.
Akkuyu Ngs’nin kazanımlarının şimdiden gözle görülür hale geldiğini belirten Prof. Dr. Çevik, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Akkuyu Ngs projesinde oluşan tedarik zinciri sayesinde yüzlerce Türk firması nükleer kalite standartlarında üretim yapma yetkinliği kazandı. Bu durum, Rosatom’un büyük ölçekli nükleer projelerin hayata geçirilmesindeki deneyiminin Türk sanayisinin yetkinliklerini güçlendirmeye nasıl katkı sağladığını ve uzun vadeli gelişimi için yeni fırsatlar yarattığını gösteriyor. Doğrudan ve dolaylı etkilerle on binlerce kişiye istihdam sağlandı ve milyarlarca dolarlık iş hacmi oluşturuldu. En kalıcı kazanımlarından biri ise elbette ülkemizde nitelikli iş gücü kaynağı oluşturulmuş olması. Şu anda sahada Türk mühendisler kritik görevler üstleniyor. Santral faaliyete geçtiğinde ise sadece 1’inci ünitesinde ve bu üniteye ait yardımcı tesislerde 2000’e yakın kişi görev yapacak ve bu kişilerin yüzde 40’ı Türklerden oluşacak. Nükleer mühendislik, ileri güvenlik sistemleri ve reaktör teknolojileri alanında yetişen uzmanlar, Türkiye’nin yüksek teknoloji kapasitesini güçlendiriyor.”
1’inci ünitede hangi testler yürütülüyor
Santralin ilk ünitesinin tamamlanması kapsamında yürütülen çalışmaları da değerlendiren Prof. Dr. Çevik, 1’inci ünitede yürütülmekte olan testler hakkında da ayrıntılı bilgiler verdi. Çevik, bu testlerin sıcak ve soğuk testler olmak üzere iki gruba ayrıldığını belirterek, temel amacın tüm sistemlerin yüksek basınç ve sıcaklık altında tasarım parametrelerine uygun çalışıp çalışmadığını doğrulamak olduğunun altını çizdi. Çevik, konuyla ilgili şu bilgileri verdi:
“Santralin ilk ünitesindeki bu test aşamaları, Türkiye’nin hayali olan nükleer enerjiye kavuşması yolunda atılan adımların önemli bir bölümünü oluşturuyor. Bu kapsamda, soğuk testler olarak bilinen testler, montaj aşamasından devreye alınma aşamasına geçişin ilk büyük adımını kapsıyor. Burada, sistem oda sıcaklığında veya düşük sıcaklıklarda test ediliyor. Reaktör basınç kabı, buhar jeneratörleri ve ana sirkülasyon borularını içeren birinci seviye soğutma devresi saf demineralize su ile dolduruluyor. Burada amaç, birinci devre elemanlarının, kaynak yerlerinin ve boru hatlarının sızdırmazlığını doğrulamak, çelik bileşenlerin ve vanaların yüksek mekanik strese karşı dayanıklılığını ölçmek ve ana sirkülasyon borularının içini temizlemektir. Sıcak testler ise soğuk testlerin başarıyla tamamlanmasının ardından reaktörün gerçek çalışma koşullarına en yakın şekilde simüle edildiği aşamadır. Bu testlerde sistem, ana sirkülasyon pompalarının çalışırken ürettiği mekanik ısı ve harici ısıtıcılar kullanılarak normal işletme sıcaklığına yaklaşık 300 °C kadar ısıtılır ve kontroller gerçekleştirilir. Burada da amaç, ekipmanların yüksek sıcaklık altında nasıl genleştiğini ve termal davranışlarını gözlemlemek, koruma, kontrol ve acil durum sistemlerinin sıcak işletim modundaki performansını ve otomasyon yazılımlarını doğrulamak ve buhar jeneratörlerinin ve ikinci devrenin termal performansını kontrol etmektir. Türkiye’nin ilk nükleer santrali Akkuyu Ngs’de tüm bu aşamalar büyük bir titizlik ve şeffaflıkla yürütülüyor.”
Bilgi ve deneyim de artıyor
Bu testlerin tamamlanmasının ardından Akkuyu Ngs’nin ilk ünitesinin devreye alınmasının Türkiye enerji politikaları açısından tarihi bir önem taşıdığını belirten Prof. Dr. Çevik, “Akkuyu’yla Türkiye, enerji üretim kapasitesini genişletirken nükleer alandaki bilgi ve deneyimini de artırıyor. Projede edinilen birikimin uzmanlara, üniversitelere ve sanayiye aktarılması, ülkenin gelecekteki teknoloji yatırımlarına da çok önemli bir zemin hazırlamış oldu” ifadelerini kullandı.
