Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi’nden (Beü) Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, geliştirdikleri, haritadan seçilen koordinatlar ve binaya ait fotoğrafların yüklenmesiyle yapıların depreme dayanıklılığını tespit eden yapay zeka destekli yazılımın internet sitesi üzerinden kullanıma sunulduğunu söyledi.
Bina fotoğrafı ve adres bilgisini işleyen yazılım, ‘binaların hızlı görsel değerlendirme’ testini yaparak ön değerlendirme raporu hazırlıyor.
Beü Mühendislik Fakültesi Geomatik Mühendisliği Bölümü Jeodezi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, yazılım ekibiyle birlikte üniversite bünyesinde, binaların deprem dayanıklılığını Amerikan AFAD'ı olarak bilinen Federal Acil Durum Yönetim Kurumu’nun (Fema) geliştirdiği ‘hızlı bina değerlendirme’ formatında çalışarak ölçen yapay zeka destekli yazılım geliştirdi. Yazılım, binanın görselleri ve sistemdeki harita üzerinden bulunduğu yer seçilerek çalıştırılıyor ve yaklaşık 10- 15 dakika süren analizin ardından, yapay zeka ‘ön değerlendirme’ raporunu kullanıcıya sunuyor. Yazılımda ‘Hızlı bina değerlendirme’ formatı binanın deprem dayanıklılığını belirlemek için birinci basamak olarak kullanılıyor.
Yazılım, üniversite sunucularında ücretli olarak kullanıma açılırken, ‘yapianaliz.beun.edu.tr’ adresinden erişim sağlanabiliyor.
Zemin Bilgisi Ve Depremsellik Seviyesiyle İlgili Okuryazarlığımız Düşük
Depremler ve yapılarla ilgili teknik özelliklere dair insanların okuryazarlığının az olduğunu söyleyen Prof. Dr. Kutoğlu, “Depremlerde büyük acılar yaşayan bir toplum olarak artık tüm vatandaşlarımız deprem söz konusu olduğunda zemin, depremsellik seviyesi ve yapı ilişkisinin; bina özelliklerinin depremlerde hayatta kalabilmek için çok büyük öneme sahip olduğunu artık tüm vatandaşlarımız biliyor. Fakat bizim yaptığımız değerlendirmelerde vatandaşlarımızın, yapılarının oturduğu zeminin bilgilerine ve buranın depremsellik seviyesi bilgilerine ulaşmakta ciddi sorunları var. Bunları nasıl ve nereden öğrenebileceklerini bilmiyorlar. Bir diğer husus da yapılarla ilgili okuryazarlık oranımız düşük. Bir bina, konut kiralayacağız veya alacağız, bu bina acaba yapısal olarak, deprem noktasında zayıflıkları var mı? Yoksa depremlere karşı güvenli bir bina mı? Bu noktada bilgi ve okuryazarlık noksanlığımız var” dedi.
Geliştirdikleri yazılımın Fema 154 ismiyle anılan uluslararası standartlarda ‘binaların hızlı görsel değerlendirmesi’ olarak adlandırılan yöntemi kullanarak insanların ‘güvenli mi, değil mi’ sorusuna kolay cevap bulmalarını amaçladıklarını ifade eden Prof. Dr. Kutoğlu, “Yapıların deprem yönetmeliklerine göre yapılması ve binaların beton kalitesi de çok önemli. Ancak binalara dıştan baktığımızda bile hepimizin, biraz gayret sarf ettiğimizde tespit edebileceği zayıflıklar dışarıdan dahi görünebiliyor. Biz, vatandaşlarımızın oturdukları veya almayı, kiralamayı düşündükleri yapılarla ilgili yapı okuryazarlığını artırabilmek amacıyla yapay zekadan da yararlanarak bir uygulama geliştirmek istedik. İstedik ki vatandaşlarımız buraya binalarının en az 1 adet resmini ve konumunu cep telefonundan ya da bilgisayardan yüklediklerinde; hem oturdukları binanın zemin sınıfını, zemin sert mi, yumuşak mı, deprem karşısında nasıl bir tepki veriyor, sismisite seviyesini, öğrenebilsinler hem de binalarının geometrik olarak depreme karşı zayıf noktaları var mı, bunları hızlı bir şekilde yapay zeka desteğiyle öğrenebilsinler istedik” diye konuştu.
Vatandaşlarımızın Okuryazarlıklarının Artmasını İstedik
Yazılım ile bina sorgulamanın sistem üzerinden üniversite hesabına yapılacak ödemenin ardından mümkün olduğunu belirten Prof. Dr. Kutoğlu, “Binalarda bu konularla uğraşan meslek mensuplarının bildiği bazı özellikler var. Mesela binada kısa kolon, yumuşak kat, çıkma ya da geri yaslama varsa, bunlar beton kalitesi yüksek olsa bile depremler karşısında zayıflıklar oluşturabiliyor. Geliştirmiş olduğumuz bu yazılım, hem zemin bilgilerini hem de binada bu tür zayıflıkların, artıların veya eksilerin olup olmadığını yapay zeka desteğiyle analiz edip vatandaşlarımıza sunuyor. Vatandaşlar uygulamamıza ‘yapianaliz.beun.edu.tr’ adresinden girebiliyorlar. Girdiklerinde kendilerine bir hesap açıyorlar. Bu hesap üzerinden binalarının konumunu ve resmini yükleyip gönderdiklerinde 10-15 dakika içerisinde raporları hazır oluyor. Bu raporu hem sistemde açtıkları hesaplarından görebiliyorlar hem de mail adreslerine gönderiliyor. 6 Şubat depremlerinde şunu gördük, yeni yapılmış bazı binalar yıkılmış, onların hemen arkasında çok eski tarihte yapılmış binaların ayakta kaldığı durumları gördük. Elbette beton kalitesi son derece önemli ama binaların kendi geometrik birtakım zayıflıkları da bulunuyor. Mesela binalarda geniş çıkmalar, geri yaslamalar, katlarda düzensizlikler varsa bunlar binayı zayıflatan hususlar. Biz vatandaşlarımızın okuryazarlıklarının artmasını istedik ve üniversitemizin Teknoloji Transfer Ofisi olarak böyle bir hizmet geliştirdik” ifadelerini kullandı.
