29 Ekim 1923 yılından tam 10 yıl önce 31 Ağustos’ta Türkiye’de kurulan ilk Cumhuriyet Batı Trakya Türk Cumhuriyeti kuruldu.
Türkiye Cumhuriyeti 29 Ekim 1923 yılında TBMM tarafından ilan edildi. Bu artık yönetimin halka ait olduğunun resmi bir belgesiydi ancak bu tarihten tam 10 yıl önce 31 Ağustos’ta ilk Türk Cumhuriyeti olan Batı Trakya Türk Cumhuriyeti kuruldu.
Balkan Savaşları Osmanlı Devleti‘ne büyük kayıplar yaşatmıştır ki bunlardan bir tanesi 1913 yılında imzalanan Bükreş Anlaşması ile Bulgarlara bırakılan Batı Trakya’dır. Bulgarlar bu bölgede büyük katliamlar yapıp zulüm etmiştir.
Ancak Bulgarların bu kadar büyümesi Balkan Devletleri tarafından tehdit olarak algılanmış ve Romanya önderliğinde II. Balkan Savaşı Bulgaristan’a karşı başlamıştır. Bunu fırsat bilen Osmanlı, Batı Trakya’yı geri almak için harekete geçmiştir. Eşref Kuşçubaşı önderliğindeki subaylar ve gönüllüler(takriben 116 kişi) Batı Trakya bölgesine girmişler ve orada büyük bir direniş göstermişlerdir. İki gün içinde Gümülcine ve İskeçe’yi kurtarıp bir ay sonra da yunanların elinden Dedeağaç’ı çatışmasız teslim almışlardır.
O dönemde gönüllü kuvvetlerin kurtardıkları yerlerde geçici yönetimler kurması alışık bir durumdur ki nitekim bu bölgede de Garbi Trakya Hükümet-i Muvakkatesi kurulmuştur. Bu gelişmelerden Osmanlı Hükümeti rahatsız olmuş giden subaylara geri dönüş emri vermiştir. Ancak bu emir subaylar tarafından reddedilip 25 ağustos 1913 yılında Cumhuriyet idaresi benimsenmiş, Süleyman Askeri Bey devlet başkanı olmuş ve Batı Trakya Türk Cumhuriyeti bağımsızlığını ilan etmiştir. doğuda Meriç, batıda Karasu, kuzeyde Kırcaali ve güneyde Adalar Denizi olacak şekilde bir cumhuriyet sınırı oluşturulmuştur.
Cumhuriyetin Süleyman Askeri Bey tarafından yazılmış bir millî marşı; Dr. Tevfik Rüştü (Aras), Şeref (Aykut), Osman Nuri Hoca (Peremeci), Esat (İleri) Bey, Refet (Bele) ve Faik (Kaltakkıran) beylerden oluşan komisyon tarafından belirlenen bir bayrağı vardı.
Kendilerini dış dünyaya tanıtmak isteyen bu devlet Batı Trakya Haber Ajansı ve İndependant adıyla Türkçe ve Fransızca yayımlar yaptı. Ancak Bulgarların girişimleri sonucu Osmanlı Devleti ile İstanbul anlaşması yapıldı ve tekrar Batı Trakya Bulgaristan’a bırakıldı. Batı Trakya Türk Cumhuriyeti’ne ise 25 Ekim 1913 tarihine kadar bölgeyi bırakmaları için süre tanındı. Bölge, İstanbul’dan gelen Albay Cemal Beyin gözetiminde Bulgar kuvvetlerine teslim edildi.
3 ay gibi bir süreyle kurulan bu Cumhuriyet, ilk kurulan Türk Cumhuriyeti olarak tarihin tozlu sayfalarına girmeyi başardı. Türklerin hiçbir baskıya diz çökmeyeceğinin simgesi olan Kuvâ-yi Milliye tabiri ilk defa Batı Trakya mücadelesinde kullanılmıştır.
Süleyman Askeri Bey ve arkadaşlarının var olma çabası belki çok uzun sürmemiştir ancak yıllar sonra Anadolu halkı Kuvâ-yi Milliye direnişi ile 99 yıllık bir fidanın ilk tohumunu o dönemde attılar. Süleyman Askeri Bey ve arkadaşlarının 10 yıl önce yaptığını 1923’te Mustafa Kemal ve arkadaşları yaparak Türkiye Cumhuriyeti devletini kurdular.
Bu yazımda aslında pek çok kişi tarafından bilinmeyen bir olayı anlatmak istedim. Türkiye Cumhuriyeti öncesi ve sonrasında kurulan bir çok cumhuriyet var bunlardan bir tanesi olan Batı Trakya Türk Cumhuriyeti devletini tanıtmak istedim sizlere. Bu serimin devamı gelecektir mutlaka ülkemizde bilinmeyen birçok türk Cumhuriyeti oluşmuş bunları gelecek yazımda yazmak istiyorum.
Sürç-i Lisan Ettiysem Affola. Bir dahaki okumalarda görüşmek dileğiyle.
