Türkiye’nin önemli yaş sebze ve meyve üretim merkezlerinden Antalya’da mevsim şartları sayesinde 12 ay üretim yapılabiliyor. Yaz- kış aralıksız üretimi devam eden ürünler tarladan pazar ve market tezgahlarına ulaşana kadar çeşitli aşamalardan geçerken, hal, paketleme, işçilik ve nakliye gibi kalemlerin eklenmesiyle ürünlerin fiyatları 2 katına kadar çıkıyor.
Antalya’da sebze ve meyvenin tarladan tüketicinin sofrasına uzanan yolculuğu, üretimden hasada, halden paketlemeye ve nakliyeden market rafına kadar birçok aşamadan geçiyor. İklim koşulları sayesinde yılın 12 ayı üretimin sürdüğü kentte yaz döneminde üretim yüksek kesimlere kayarken, sahil bölgelerinde yeni sezon hazırlıkları başlıyor. Antalya’da tarlada başlayan üretim süreci, hasat, hal, seçme, paketleme, gıda güvenliği kontrolleri ve nakliye aşamalarının ardından pazar ve marketlerde tüketiciyle buluşarak tamamlanıyor. Üreticiden çıkan ürünün fiyatı ise hal, paketleme, işçilik, nakliye ve satış noktalarındaki giderlerin eklenmesiyle tüketiciye ulaşıncaya kadar değişiyor.
Toptancı halinden 30 liraya çıkan bir ürün pazar ve market tezgahlarına gelene kadar 60 lirayı buluyor.
12 ay üretim
Antalya’da yaklaşık 35 yıldır çiftçilik yapan Salih Gök, iklim şartları sayesinde yılın 12 ayı üretim yapabildiklerini söyledi. Bu yıl hava şartları ve yağışların üretimi etkilediğini anlatan Gök, “Bu yıl verimimiz biraz zayıftı. Hava şartları ve yağışlar nedeniyle hastalıklarla mücadelemiz daha zor oldu. Bu yüzden verimimiz düştü. Ama yine de ürünlerimizi aldık. Şu anda yaylada üretim devam ediyor.” dedi.
“Muzda ilk hasat 11-12 ayı buluyor”
Üretici Ahmet Gümüş, muz, zeytin ve portakalın yanı sıra serada domates ve biber yetiştirdiğini kaydederek, “Muzun ilk dikiminden itibaren yaklaşık 11-12 aylık büyüme süresi var. İlk hasattan sonra süreç yaklaşık 6 aylık dönemlere düşüyor. Hasat ettiğimiz muzları buraya alıcılar gelirse yaklaşık 35- 40 liradan alıyor. Daha sonra ürün soğuk hava deposuna götürülüyor ve buradan ihracata çıkabiliyor. Bütün bunlar ciddi emek isteyen işler. Üretime başlarken fidana para veriyoruz, gübreye para veriyoruz. Yaz kış sürekli ayaktayız.” diye konuştu.
Günde yaklaşık 500 kilo domates toplayan işçinin ücreti 2 bin TL
Tarımda işçiliğin üretimin önemli aşamalarından biri olduğunu söyleyen Gümüş, “Bölgede günlük işçi ücretleri yaklaşık 1600- 1700 liradan başlayıp 2 bin liraya kadar çıkıyor. Ağırlıklı olarak Suriyeli işçiler çalışıyor. Bir işçi günde ortalama 50 kasa, yaklaşık 500 kilogram domates topluyor.” dedi.
İhracat domates fiyatlarını doğrudan etkiliyor
Domates fiyatlarında dönemsel olarak önemli değişiklikler görülebildiğini söyleyen Gümüş, ihracatın da fiyatların oluşumunda etkili olduğunu belirtti. Ahmet Gümüş, “Domatesin kilogram fiyatının 50- 60 liranın altında olmaması gerektiğini düşünüyoruz. Buna rağmen zaman zaman ürünümüzü 35- 40 liraya, hatta fiyat düştüğünde 15- 20 liraya satmak zorunda kalıyoruz. Bir domates fidesinin fiyatı yaklaşık 60 liraya kadar çıkarken, halde domatesin kilogram fiyatı 15 liraya düşebiliyor. İhracatın durumu da fiyatları doğrudan etkiliyor. İhracat olduğunda domatesin fiyatı 50- 60 liraya, bazı dönemlerde daha yukarı çıkabiliyor. Ancak ihracatta kısıtlama olduğunda veya dışarıya yeterince ürün gönderilemediğinde ürün iç piyasada kalıyor. Bu da fiyatların hızla düşmesine neden oluyor.” diye konuştu.
Ürün halde alıcıyla buluşuyor
Antalya Toptancı Hali’nde komisyonculuk yapan Kazım Akbulut, üreticiden gelen ürünlerin tedarikçi, market ve ihracatçılarla burada buluştuğunu kaydederek, “Üreticiler toprağını hazırlıyor, fidelerini ekiyor, bakımını yapıyor ve ciddi bir masraf üstleniyor. Ürün hasat edildikten sonra hale getiriliyor. Biz de burada üretici ile alıcı arasında aracılık yapıyoruz. Tedarikçiler, marketler ve ihracatçılar var. Üreticinin getirdiği ürünleri bu alıcılara satıyoruz. Fiyatlar ise ağırlıklı olarak piyasadaki arz ve talebe göre belirleniyor. Arz ve talep durumuna bağlı olarak fiyatlar yükseliyor, düşüyor veya bir süre istikrarlı şekilde devam ediyor.” dedi.
Haldeki ürün paketlenip yola çıkıyor
Halden alınan ürünün doğrudan market rafına gitmediğini, satış noktasına göre yeniden hazırlanması gerektiğini anlatan Akbulut, “Ürün üreticiden ham şekilde alındıktan sonra ihracatçı, market veya tedarikçi tarafından işleniyor. Bunun için işçi çalıştırılıyor, depo kullanılıyor, ambalaj malzemesi alınıyor; elektrik, su ve benzeri giderler oluşuyor. Ürünler markete veya yurt dışına gidecek şekilde seçiliyor, hazırlanıyor ve paketleniyor. Ardından nakliye araçlarıyla tüketiciye ulaştırılıyor. Ürün İstanbul’daki veya Erzurum’daki bir markete gidecekse burada ham şekilde alınıyor, seçiliyor ve o marketin ihtiyacına göre paketleniyor. Daha sonra nakliyeyle ilgili şehre gönderiliyor.” diye konuştu.
“30 liralık domatesin maliyeti, markete gidene kadar 42 lirayı buluyor”
Ürünün tüketiciye ulaştırılması sürecinde gıda güvenliği kontrollerinin de gerçekleştirildiğini söyleyen Akbulut, numunelerin laboratuvarlara gönderilerek tahlil yaptırıldığını aktardı. Ürünün halden çıkış fiyatıyla tüketiciye ulaştığı noktadaki fiyatın aynı olmasının mümkün olmadığını kaydeden Akbulut, “Buradan çıktıktan sonra üzerine işçilik, ambalaj, elektrik, su, zayiat ve nakliye gibi maliyetler ekleniyor. Örneğin burada 30 TL olarak belirlediğimiz bir domatesin İstanbul’a ulaşana kadarki maliyeti yaklaşık 40-42 TL’yi bulabiliyor” dedi. Tarımda fiyatların yalnızca üretim maliyetlerine bağlı olmadığını da belirten Akbulut, hava koşulları, üretim miktarı, ürün çeşidi ve tüketici talebinin de piyasayı doğrudan etkilediğini söyledi.
“15 liraya domates satıyorum”
Fiyatların pazarda uygun olduğunu söyleyen pazarcı esnafı Ersin Tüzün ise “Fiyatlar pazarda ucuz ama halde pahalı. Dengeyi kimse bir türlü ayarlayamıyor. 15 liraya domates satıyorum, bir bardak çay parası. Patlıcan 25, salatalık 15 lira. Halden 12 ila 14 lira arasında satın alıyorum. Fiyatlar cinsine ve kalitesine göre değişiyor.” diye konuştu.
Pazarda alışveriş yapan Turhan Sümer de “Bence pahalı ama marketler daha pahalı. Pazar ve market arasında uçurum var. Burada 50 TL ise markette 100 TL.” dedi.
Pazarda 30-50, markette 50-100 lira
Antalya’da yetiştirilen ürünün tarladan başlayan yolculuğunun son aşaması olan pazar ve market fiyatlarında ürünün çeşidi ve kalitesine göre farklılık görülüyor. Pazarda domates kalite ve çeşidine göre 15 liradan başlayıp 80 liraya kadar çıkarken, domateslerin büyük bölümü 30- 50 lira aralığında tüketiciyle buluşuyor. Patlıcanın kilogramı 25, salatalık 15, limon 50 ve biber 50 liradan satılıyor. Marketlerde ise domatesin kilogram fiyatı çeşidi ve kalitesine göre 50 liradan başlayıp 100 liraya kadar çıkıyor.
Marketlerde patlıcan 70, salatalık 30, limon 100 liradan satılırken, biber çeşitlerinde fiyatlar 50 ile 100 lira arasında değişiyor.
