Telefon konuşmasını izinsiz kaydetmek suç mu? Gizli ses kaydının cezası, delil sayıldığı durumlar ve Yargıtay’ın kritik kriterleri haberimizde.
Akıllı telefonların neredeyse tamamında ses kaydı yapılabilmesi, telefon görüşmelerinin kayıt altına alınmasını teknik olarak oldukça kolay hale getirdi. Ancak bir kişiyle yapılan telefon görüşmesinin karşı tarafa haber verilmeden kaydedilmesi, sanıldığı kadar basit bir işlem değil. İzinsiz ses kaydı, olayın koşullarına göre ceza hukuku ve özel hayatın korunmasına ilişkin ciddi sonuçlar doğurabiliyor.
Türk Ceza Kanunu’nda haberleşmenin gizliliği, özel hayatın gizliliği ve kişiler arasındaki konuşmaların kayda alınmasıyla ilgili ayrı düzenlemeler bulunuyor. Telefon görüşmelerinde özellikle TCK’nın 132’nci maddesindeki “haberleşmenin gizliliğini ihlal” hükümleri gündeme gelebiliyor. Bununla birlikte görüşmenin tarafının kayıt yapması, üçüncü kişinin görüşmeyi kaydetmesi, kaydın paylaşılması ve kaydın hangi amaçla yapıldığı hukuki değerlendirmeyi değiştirebiliyor.
Yargıtay kararlarında ayrıca tehdit, hakaret, şantaj veya benzeri bir suçun ani şekilde gerçekleştiği ve başka türlü delil elde etmenin mümkün olmadığı bazı istisnai durumlarda yapılan kayıtların farklı değerlendirilebildiği görülüyor. Ancak Anayasa Mahkemesi, yalnızca “delil elde etme” gerekçesinin otomatik olarak gizli kaydı hukuka uygun hale getiremeyeceğine dikkat çekiyor.
Telefon görüşmesini gizlice kaydetmek suç mu?
Telefon görüşmelerinin hukuki niteliği değerlendirilirken önemli ayrımlardan biri “konuşma” ile “haberleşme” arasındaki fark.
Yargıtay uygulamasında yüz yüze gerçekleşen iletişim ile telefon gibi bir araç üzerinden gerçekleştirilen iletişim farklı değerlendirilebiliyor. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, telefon üzerinden yapılan görüşmelerin TCK 133 kapsamında yüz yüze gerçekleşen “kişiler arasındaki konuşma” değil, TCK 132 kapsamında “haberleşme” niteliğinde olduğunu belirten kararlar verdi.
TCK’nın 132’nci maddesinde kişiler arasındaki haberleşmenin gizliliğini ihlal eden kişinin bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılması öngörülüyor. Gizlilik ihlalinin haberleşme içeriklerinin kaydedilmesi yoluyla gerçekleştirilmesi halinde ise verilecek cezanın bir kat artırılması düzenleniyor.
Ancak görüşmenin bizzat tarafı olan kişinin kendi telefon görüşmesini kaydetmesiyle, görüşmeye taraf olmayan üçüncü bir kişinin iki kişinin telefon görüşmesini gizlice dinleyip kaydetmesi hukuken aynı şekilde değerlendirilmiyor. Somut olayın özellikleri bu nedenle büyük önem taşıyor.
Kendi yaptığınız telefon görüşmesini kaydetmek de suç olabilir mi?
Bir kişinin tarafı olduğu telefon görüşmesini kaydetmesi konusunda Yargıtay kararlarında dikkat çekici ayrımlar bulunuyor.
Bazı kararlarda kişinin tarafı olduğu haberleşmenin içeriğini kaydetmesinin doğrudan TCK 132/1 kapsamında değerlendirilmediği görülüyor. Bununla birlikte kaydın içeriği özel hayat kapsamında bulunuyorsa TCK 134 kapsamında “özel hayatın gizliliğini ihlal” suçunun gündeme gelmesi mümkün olabiliyor. Ayrıca kaydın daha sonra hukuka aykırı biçimde açıklanması veya paylaşılması ayrı bir hukuki sorumluluk doğurabiliyor.
Bu nedenle “Ben de görüşmenin tarafıyım, istediğim gibi kaydedebilirim” şeklindeki yaklaşım hukuken güvenli kabul edilmiyor.
Kaydın neden yapıldığı, görüşmenin içeriği, karşı tarafın özel hayatına ilişkin bilgiler içerip içermediği, kayıt öncesinde planlama yapılıp yapılmadığı ve kaydın kimlerle paylaşıldığı ayrı ayrı değerlendiriliyor.
Başkasının telefon görüşmesini gizlice kaydetmenin cezası ne?
İki kişi arasındaki telefon görüşmesini görüşmenin tarafı olmayan bir kişinin gizlice dinleyip kaydetmesi daha ciddi sonuçlara yol açabiliyor.
TCK 132’ye göre haberleşmenin gizliliğini ihlal eden kişi hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörülüyor. Gizlilik ihlalinin haberleşme içeriklerinin kaydedilmesi suretiyle gerçekleştirilmesi halinde cezanın bir kat artırılması söz konusu olabiliyor.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi de bir telefon görüşmesini görüşmenin taraflarından birinin bilgisi dışında dinleyip kaydeden üçüncü kişinin eylemini haberleşmenin gizliliğini ihlal kapsamında değerlendiren kararlar verdi.
Dolayısıyla başka kişilere ait telefon görüşmelerini herhangi bir hukuki yetki olmadan dinlemek veya kaydetmek ciddi ceza hukuku sonuçları doğurabilir.
Telefon kaydını WhatsApp’tan göndermek veya sosyal medyada paylaşmak suç mu?
Ses kaydının alınması kadar kaydın daha sonra ne yapıldığı da önem taşıyor.
TCK 132’nin ikinci fıkrasında kişiler arasındaki haberleşme içeriklerini hukuka aykırı olarak ifşa eden kişi hakkında iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülüyor.
Aynı maddenin üçüncü fıkrasında ise kişinin kendisiyle yapılan haberleşmenin içeriğini diğer tarafın rızası olmadan hukuka aykırı şekilde alenen açıklaması için bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası düzenleniyor. İçeriğin basın ve yayın yoluyla yayımlanması halinde de aynı hüküm uygulanıyor.
Bu nedenle bir telefon görüşmesinin ses kaydını sosyal medyada yayınlamak, WhatsApp gruplarına göndermek veya başka kişilere ulaştırmak, kaydın alınmasından bağımsız olarak yeni hukuki sorunlara yol açabilir.
Özellikle özel hayata ilişkin bilgilerin bulunduğu kayıtların paylaşılması halinde TCK’nın özel hayatın gizliliğine ilişkin hükümleri de gündeme gelebilir.
Tehdit veya hakaret varsa gizlice ses kaydı yapılabilir mi?
En fazla merak edilen konulardan biri, karşı tarafın tehdit, hakaret, şantaj veya benzeri bir suç işlemesi halinde görüşmenin gizlice kaydedilip kaydedilemeyeceği.
Yargıtay’ın çeşitli kararlarında bazı olağanüstü koşullar için istisnai bir yaklaşım benimsendiği görülüyor.
Örneğin kişinin kendisine veya yakınlarına karşı işlenmekte olan bir suçla karşı karşıya olduğu, olayın aniden geliştiği, başka şekilde delil elde etme imkanının bulunmadığı ve mevcut delilin kaybolma ihtimali olduğu durumlarda yapılan kayıtların hukuka aykırı kabul edilmeyebileceğine ilişkin kararlar bulunuyor.
Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunuyor: Bu durum genel bir “istediğin kişiyi delil için kaydedebilirsin” hakkı anlamına gelmiyor.
Yargıtay’ın değerlendirmelerinde özellikle olayın ani gelişmesi, başka şekilde delil elde etme imkanının bulunmaması ve kaydın esas olarak yetkili makamlara sunulmak amacıyla yapılması gibi koşullar önem taşıyor.
“Mahkemede delil olarak kullanacağım” demek yeterli mi?
Hayır. Bir kaydın mahkemeye veya savcılığa sunulacak olması, tek başına o kaydın hukuka uygun olduğu anlamına gelmiyor.
Anayasa Mahkemesi 2022 yılında verdiği Alper Erarslan kararında, aleni olmayan bir konuşmanın kişinin rızası dışında kaydedilmesiyle ilgili önemli değerlendirmelerde bulundu.
Yüksek Mahkeme, yalnızca “delil elde etme amacı”na kategorik biçimde üstünlük verilmesinin kişilerin özel hayat ve kişisel verilerinin korunmasını zayıflatabileceğine dikkat çekti. Somut olayın şartlarının, tarafların haklarının ve kaydın elde edilme biçiminin ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Bu nedenle daha önceden planlanmış şekilde bir kişiyi konuşturmak, kayıt düzeni kurmak veya gelecekte kullanılabilecek bir delil oluşturmak amacıyla gizli kayıt yapmak ile aniden gelişen bir suç sırasında mevcut delili korumak aynı hukuki durumda değerlendirilmeyebilir.
Yüz yüze konuşmayı gizlice kaydetmenin cezası ne?
Telefon görüşmelerinden farklı olarak aynı ortamda gerçekleştirilen yüz yüze ve aleni olmayan konuşmalar bakımından TCK’nın 133’üncü maddesi gündeme gelebiliyor.
TCK 133’e göre kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları taraflardan herhangi birinin rızası olmaksızın bir araçla dinleyen veya ses kayıt cihazıyla kaydeden kişiye iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilebiliyor.
Kişinin bizzat katıldığı aleni olmayan bir söyleşiyi diğer konuşanların rızası olmadan ses kayıt cihazıyla kaydetmesi halinde ise altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülüyor.
Kaydedilen bu konuşmaların hukuka aykırı olarak açıklanması halinde ise iki yıldan beş yıla kadar hapis ve dört bin güne kadar adli para cezası gündeme gelebiliyor.
Gizli ses kaydı her durumda hukuka aykırı delil mi?
Gizli ses kayıtlarının delil niteliği her olayda aynı şekilde değerlendirilmiyor.
Mahkemeler kaydın hangi şartlarda oluşturulduğuna, kişinin başka bir delil elde etme imkanının bulunup bulunmadığına, olayın ani gelişip gelişmediğine ve kaydın hangi amaçla kullanıldığına bakabiliyor.
Yargıtay’ın bazı kararlarında, kişiye karşı işlenmekte olan bir suçun başka türlü ispatının mümkün olmadığı ani durumlarda yapılan kayıtların hukuka uygun kabul edilebileceği belirtiliyor. Buna karşılık planlı olarak yeni delil oluşturma amacıyla gerçekleştirilen gizli kayıtlar aynı korumadan yararlanmayabiliyor.
Dolayısıyla bir ses kaydının ceza soruşturmasında veya hukuk davasında kullanılabilir olup olmadığı yalnızca kaydın mevcut olmasına bakılarak belirlenmiyor.
Ses kaydını sadece telefonda tutmak ile paylaşmak arasında fark var mı?
Evet. Kaydın oluşturulması ve kaydın üçüncü kişilere açıklanması farklı hukuki fiiller olarak değerlendirilebiliyor.
Bir kayıt hukuka aykırı şekilde alınmışsa kayıt işlemi nedeniyle sorumluluk doğabileceği gibi, aynı kaydın daha sonra üçüncü kişilere gönderilmesi, sosyal medyada yayımlanması veya başka kişilere dinletilmesi ayrıca “ifşa” kapsamında değerlendirilebilir.
Yargıtay kararlarında da kaydın oluşturulması ile daha sonra paylaşılması veya başkalarına dinletilmesinin ayrı ayrı incelendiği görülüyor.
Bu nedenle ses kaydının yalnızca “kanıt olsun” düşüncesiyle alınması bile her durumda risksiz olmadığı gibi, kaydın çevrim içi ortamda paylaşılması hukuki riski önemli ölçüde artırabiliyor.
Telefon konuşmasını kaydetmeden önce ne yapılmalı?
Normal şartlarda en güvenli yöntem karşı tarafa görüşmenin kaydedileceğini bildirmek ve açık rızasını almak.
Özellikle iş görüşmeleri, müşteri hizmetleri, ticari anlaşmalar veya ileride uyuşmazlık çıkma ihtimali bulunan görüşmelerde gizlice kayıt yapmak yerine kayıt konusunda tarafların bilgilendirilmesi hukuki riskleri azaltıyor.
Bir tehdit, şantaj, taciz veya benzeri suç söz konusuysa da kaydın sosyal medyada paylaşılması yerine mümkün olan en kısa sürede Cumhuriyet Başsavcılığına, kolluk makamlarına veya bir avukat aracılığıyla yetkili mercilere başvurulması önem taşıyor.
Sonuç olarak telefon konuşmasını izinsiz kaydetmek konusunda tek bir “evet, suçtur” veya “hayır, suç değildir” kuralı bulunmuyor. Görüşmeyi kimin kaydettiği, kayıt yapan kişinin konuşmanın tarafı olup olmadığı, görüşmenin içeriği, kaydın amacı, olayın ani gelişip gelişmediği ve kaydın daha sonra paylaşılıp paylaşılmadığı hukuki sonucu değiştirebiliyor.
Özellikle önceden planlanarak yapılan gizli kayıtlar ile başka türlü ispatlanması mümkün olmayan ani bir suç sırasında delilin kaybolmasını önlemek amacıyla oluşturulan kayıtlar aynı şekilde değerlendirilmiyor. Nihai değerlendirme ise somut olayın özelliklerine göre savcılık ve mahkemeler tarafından yapılıyor.
