Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) 13’üncü Zirvesi Ankara Bildirisi, Azerbaycan, Kazak, Kırgız, Türkiye ve Özbek Türkçesi dillerinde imzalandı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde gerçekleştirilen Tdt 13’üncü Zirvesi Devlet Başkanları Konseyi Toplantısı ardından hazırlanan 163 maddelik Ankara Bildirisi, imzalandı. Bildiride; Kıbrıs meselesinin, Ada’daki mevcut gerçekler temelinde, müzakere edilmiş, karşılıklı olarak kabul edilebilir ve sürdürülebilir bir çözüme ulaştırılması ihtiyacı vurgulandı. Türk dünyasının ayrılmaz bir parçası olan Kıbrıs Türk halkının, özden gelen eşit haklarını güvence altına alma çabalarına destek verildiği belirtildi. Ağır insani durumu ele almak, Gazze’de bulunan herkes için güvenlik ve istikrarı sağlamak ve yeniden inşa ile toparlanmanın yolunu açmak amacıyla BM Güvenlik Konseyi’nin 2803 (2025) sayılı Kararının ve Gazze İhtilafını Sona Erdirmek için Kapsamlı Plan’ın tam olarak uygulanması gerektiği vurgulandı.
İsrail-Filistin çatışmasına adil ve kalıcı bir çözüm bulunması ve ilgili BM kararları uyarınca iki devletli çözümün hayata geçirilmesi ihtiyacına dikkat çekildi. Bildiride; liderlerin, Suriye’nin toprak bütünlüğü ve birliğinin yanı sıra ülkenin güvenliği, istikrarı ve yeniden inşasına yönelik destekleri yeniden teyit edildi. Ayrıca; her türlü terörizm, aşırıcılık ve ayrılıkçılığın yanı sıra yasa dışı narkotik uyuşturucu, psikotrop maddeler ve bunların öncüllerinin kaçakçılığı, ateşli silah kaçakçılığı ve siber suçlar dahil ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere sınır aşan organize suçlarla mücadelede iş birliğini sürdürme ve çabaları koordine etme yönündeki kararlılıkların yinelendiği belirtildi.
Irkçılıkla mücadelede iş birliği taahhütü yinelendi
Liderlerin, her türlü ırkçılık, ayrımcılık, yabancı düşmanlığı, İslam’a karşı nefretin, nefret söylemi ve dezenformasyonla mücadelede iş birliği yapma ve bu olgularla mücadele etmek için uluslararası platformlardaki çabaları koordine etme yönündeki taahhütlerini yeniden teyit ettikleri vurgulandı. Bildiride ayrıca, ‘Tdt Üye Devletleri ve Gözlemcileri Arasında Suçla Mücadele Konseyi Kurulmasına İlişkin Anlaşma’nın imzalanmasının teşvik edildiği, siber güvenlik alanındaki mutabakat zaptının imzalanmasının hızlandırılması ve Tdt Siber Güvenlik Konseyi’nin kurulmasına ilişkin istişarelerin hızlandırılması çağrısı yapıldığı ifade edildi. Tarafların karşılıklı çıkarları ve üretim kapasiteleri göz önünde bulundurularak doğrudan ticari temasların kurulması, üretim teknolojilerinin paylaşımı ve ortak projelerin araştırılması yoluyla Tdt üye devletlerindeki işletmeler arasında endüstriyel iş birliğinin geliştirilmesinin kararlaştırıldığı bildiride yer aldı.
Ayrıca; ticareti kolaylaştırmak amacıyla gümrük iş birliğinin geliştirilmesinin, dijitalleşmenin teşvik edilmesinin, bölgesel bağlantısallığın güçlendirilmesinin ve modernizasyonun ilerletilmesinin kararlaştırıldığı aktarıldı.
Orta koridor
Hazar Geçişli Uluslararası Doğu-Batı Orta Koridoru’nu geliştirme ve Bakü-Tiflis-Kars demir yolu da dahil olmak üzere ilgili demir yolu ağlarının tam olarak kullanılması ve entegrasyonunun sağlanmasına yönelik taahhütlerin yeniden teyit edildiği kaydedildi. Zengezur Koridoru ile Çin-Kırgızistan-Özbekistan demir yolunun geliştirilmesi ve bunların Hazar Geçişli Uluslararası Doğu-Batı Orta Koridoru’na entegrasyonunu kolaylaştırmak için iş birliğinin sağlanacağı, bu kapsamda üye devletlerin ilgili makamlarını, Türk dünyası genelinde bağlantısallığı tahkim eden öncelikli ulaştırma koridorlarının belirlenmesi, geliştirilmesi ve güçlendirilmesi için kapsamlı bir stratejik çerçeve olarak ‘Tdt Ulaşım Koridorları Stratejisi’nin hazırlanacağı belirtildi.
Üye devletlerin ilgili makamlarının, sınır geçişleri, limanlar ve feribot geçişleri dahil olmak üzere, Hazar Geçişli Uluslararası Doğu-Batı Orta Koridoru boyunca güzergahın tüm bölümlerinde yük taşımacılığının süresini değerlendirmeleri ve yük teslimat sürelerini kısaltmak için gerekli önlemleri almaları konusunda teşvik edildiği bildirildi. Azerbaycan Cumhuriyeti ile Kazakistan Cumhuriyeti arasında 15 Ekim 2026 tarihinde imzalanan Hazar Geçişli Uluslararası Ulaştırma Koridoru’nun Geliştirilmesine İlişkin İşbirliği Anlaşması’nın dikkate alındığı ve ilgilenen diğer Tdt üye devletlerinin, bölgesel bağlantısallığı teşvik etmek ve Orta Koridor’un daha da geliştirilmesini sağlamak amacıyla bu anlaşmaya katılmaya davet edildiği belirtildi.
Bildiride ayrıca, Azerbaycan-Gürcistan-Türkiye-Bulgaristan koridoru ile Hazar-Karadeniz-Avrupa Yeşil Enerji Koridorunun geliştirilmesine destek verildiği, enerji güvenliği açısından kritik minerallerin taşıdığı önemli role vurgu yapılarak, potansiyel iş birliği fırsatlarının araştırılması çağrısında bulunuldu. Üye Devletlerin, teşkilatın uzay bilimi, teknolojisi ve inovasyon alanındaki küresel görünürlüğünü artırmak amacıyla, önemli uluslararası uzay etkinlikleri çerçevesinde ‘Türk Dünyası Uzay Günleri’ düzenlemeye teşvik edildiği belirtildi.
Kültürel ve sosyal ilişkiler
Müzelere erişimi kolaylaştırmak, kültürel değişimi ve bölge içi turizmi canlandırmak ve üye devletlerin ortak tarihi ve kültürel mirasını pekiştirmek amacıyla Ortak Müze Kart projesi çalışma grubu bünyesinde ilgili makamlarca yürütülen faaliyetlerin not edildiği ve bu doğrultudaki çabaların hızlandırılması çağrısında bulunulduğu bildirildi. Taşkent’in 2027 Yılı Türk Dünyası Turizm Başkenti ilan edilmesinin de memnuniyetle karşılandığı kaydedildi. Bildiride, kadının güçlendirilmesine destek verilmesi, aile kurumunun güçlendirilmesi, geleneksel aile ve kültür değerlerinin genç nesiller arasında teşvik edilmesi ile kültürel mirasın korunması ve aktarılmasında yaşlı nesillerin rolünün takdir edilmesinin öneminin vurgulandığı kaydedildi.
Ailenin korunması ve güçlendirilmesi ile kadının güçlendirilmesini ilerletmek amacıyla, Türk tarafının Tdt Aile ve Kadın Konseyi kurulmasına yönelik girişiminin not edildiği bildirildi. Türk devletleri ile küresel toplulukları arasındaki kültürel, dilsel ve sosyal ilişkilerin güçlendirilmesinin öneminin yeniden teyit edildiği belirtildi.
Gençlere yönelik çalışmalar ele alındı
Üye devletlerin yükseköğretimden sorumlu bakanlarının ve ilgili makamlarının, Daimi Türkünib Sekretaryası ile Tahsisli Orhun Değişim Programı Fonu’nun kurulmasına yönelik istişareleri sürdürmeye teşvik edildiği ve Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Türk Üniversiteler Ligi’nin kurulmasına ilişkin önerisinin not edildiği kaydedildi. Türkiye Cumhuriyeti’nin ‘Türk Dünyası Yükseköğretim Alanı’nın kurulmasına yönelik girişiminin de not edildiği bildirildi. Türk Dünyası genelindeki gençlik girişimlerinin desteklenerek gençlerin fikir ve projelerini hayata geçirmeye teşvik edildiği belirtildi. Ortak Türk Alfabesi’nin yaygınlaştırılması, bu alfabenin kullanımına ilişkin Önerilen Kılavuz ilkelerinin benimsenmesi ve bu alfabeyle yazılmış edebi ve bilimsel eserlerin yayınlanması konusunda Türk Akademisi’nin gösterdiği çabaların takdir edildiği kaydedildi.
BM ile yakın iş birliği içinde New York’ta ‘Türk Haftası’ etkinliği düzenlenmesi yönündeki teklifin memnuniyetle karşılandığı ve tüm Türk İş Birliği Kuruluşlarına üye devletler ve Tdt Sekretaryası ile yakın ve eşgüdümlü bir şekilde çalışması talimatının verildiği kaydedildi.
2027 yılı ‘doğa koruma yılı’ olacak
Özbekistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in, Tdt kapsamında 2027 yılını ‘Doğa Koruma Yılı’ ilan etme önerisinin memnuniyetle karşılandığı bildirildi. Tdt 14’üncü Zirvesi’nin 2027 yılında Özbekistan Cumhuriyeti’nde gerçekleştirilmesine karar verildiği belirtildi.
