TBMM Dışişleri Komisyonu, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında, savunma ve güvenlik alanlarındaki iş birliğini güçlendirmek amacıyla imzalanan ‘Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın Onaylanmasına İlişkin Kanun Teklifi’ni görüşmek üzere toplandı. Dışişleri Bakan Yardımcısı Levent Gümrükçü, “Tamamen savunma odaklı olan Mekke Anlaşması herhangi bir ülkeyi hedef almamaktadır” dedi.
TBMM Dışişleri Komisyonu, AK Parti Ankara Milletvekili Fuat Oktay başkanlığında toplandı. Komisyon toplantısının açılışında konuşan Oktay, dünyadaki teknolojik ve jeopolitik dönüşümlerin hızlandığı, küresel dengelerin yeniden şekillendiği ve uluslararası kuralların yetersiz kaldığı bir dönemde Türkiye’nin çatışma alanlarının bulunduğu bir yerde yer aldığını belirtti. Orta Doğu’da yaşanan istikrarsızlıklara dikkat çeken Oktay, “Tüm bunlara ilaveten, İran ve Hürmüz Boğazı ve çevresinde yoğunlaşan gerilimler, yalnızca bölgesel güvenliği değil, küresel barış ve istikrarı da açıkça tehdit etmektedir. Çatışmaların genişlemesi ve enerji altyapılarını hedef alması, enerji başta olmak üzere küresel tedarik zincirlerini sarsmakta ve dünya genelinde üretim maliyetlerini doğrudan artırmaktadır. İsrail’de bugün gerçekleştirilmekte olan ve ABD’de 3 Kasım’da yapılacak seçimler sonrasında durumun daha da kötüye gidebileceği dile getirilmektedir” dedi.
‘CAYDIRICILIĞI ARTIRACAK BİR ADIMDIR’
Orta Doğu’da yaşanan istikrarsızlığın bir benzerinin Yemen’de sürdüğünü aktaran Oktay, Türkiye’nin Yemen’in egemenliği, toprak bütünlüğünü desteklediğini ve kalıcı çözüm için diyaloğu desteklediğini ifade etti. Oktay, “Bugün komisyonumuzda görüşeceğimiz, ‘Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı Arasında Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşması’, bu bölgesel sahiplenme irademizin ve coğrafyamızda caydırıcılığı artırarak barışı tahkim etme kararlılığımızın somut ve son derece önemli bir adımını oluşturmaktadır. Yıllardır Orta Doğu ve çevre coğrafyalar, dışarıdan dayatılan müdahalelerin, ithal güvenlik formüllerinin ve vekalet savaşlarının bedelini ağır bir şekilde ödemiştir. Bu gidişata ‘dur’ denilmesi ve bölgenin sorunlarına bizzat bölge içerisinden çözümler üretilebilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu kapsamda, ‘Uygun Bulma Kanun Teklifinin Genel Gerekçesinde’ de vurgulandığı üzere, Mekke Anlaşması ile ‘stratejik diyaloğu, karşılıklı güveni ve birlikte çalışma kültürünü büyüterek, Orta Doğu’da kolektif bir caydırıcılık kalkanı inşa edilmesi’ kayda değer bir gelişmedir. Dün Tahran’da yapılan görüşmeler bu anlamda kıymetlidir” diye konuştu.
‘3’ÜNCÜ ÜLKELERE SALDIRI İTTİFAKI OLARAK ALGILANMAMALI’
Oktay, Türkiye’nin imzaladığı ve taraf olduğu anlaşmaların üçüncü ülkelere karşı saldırı, yayılmacılık ya da bloklaşma ittifakı olarak algılanmaması gerektiğini vurgulayarak, “Tam aksine ülkemiz caydırıcılığı artıracak, coğrafyamızı tahkim edecek, barışı ve istikrarı hedefleyen savunma anlaşmalarının tarafıdır. Bu bağlamda, Mekke Anlaşmasının dışlayıcı bir güvenlik mimarisi önermemesi ve bölgesel barış ve istikrar vizyonunu paylaşan diğer aktörlerin katılımına imkan tanıması bağlamında kıymetlidir. Öte yandan anlaşmanın genişleme sürecinin, kontrolsüz bir mekanizmaya izin vermemesi de önemlidir. İttifakın büyümesi ve yeni üyelerin kabulü çekirdek tarafların ve dolayısıyla ülkemizin onayına, rızasına ve stratejik filtresine tabi olması doğal olarak büyük ehemmiyet taşımaktadır. Bu ittifak mimarisinin üç ana sacayağı üzerinde yükseldiği ifade edilebilir; müşterek savunma, terörizmle kararlı mücadele ve savunma sanayiinde yerli imkanların geliştirilmesi. Bu başlıkların her biri hem ülkemiz hem de coğrafyamızın geleceği için hayati ehemmiyete haizdir” değerlendirmesinde bulundu.
‘ANLAŞMA HERHANGİ BİR ÜLKEYİ HEDEF ALMAMAKTADIR’
Dışişleri Bakan Yardımcısı Levent Gümrükçü, anlaşmayla ile ilgili milletvekillerini bilgilendirdi. Anlaşmayı, Türkiye ile Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki köklü tarihsel ilişkilerin bir uzantısı olarak nitelendiren Gümrükçü, “Bölgemizdeki sorunların daha da çetrefilli bir hale geldiği günümüzde anlaşmanın tarafı 3 ülke, bu sorunlara dışarıdan çözüm bulunmasını beklemek yerine sorumluluk üstlenerek, iş birliği ve kolektif savunma anlayışına dayalı bir bölgesel güvenlik mimarisinin ilk adımını atmış ve bu yönde oluşturulacak kurumsal yapının hukuki zeminini ortaya koymuştur. Nitekim, Mekke Anlaşması’yla zemini oluşturulan bu yapının, sadece taraf 3 ülkenin değil, tüm bölgenin güvenliğine katkı yapması; karşılıklı güven temelinde diyalog ve iş birliğini güçlendirerek, bölgede kalıcı ve öngörülebilir istikrar ortamı yaratması; esasen büyük bir potansiyele sahip olmakla birlikte 10 yıllardır devam eden çeşitli kriz ve ihtilaflar nedeniyle bu potansiyelini hayata geçirememiş bulunan bölgemizde, bizzat bölge ülkelerinin kendi sorumluluğu ve sahipliğinde bir barış, istikrar ve refah vizyonu ortaya koyması hedeflenmektedir. Tamamen savunma odaklı olan Mekke Anlaşması herhangi bir ülkeyi hedef almamaktadır. Bölgesel barış ve güvenliğin sağlanması hedefini gözeten ve devletlerin egemenliği ve toprak bütünlüğüne saygı, meşru müdafaa hariç güç kullanmama ve içişlerine müdahale etmeme ilkeleri başta olmak üzere, uluslararası hukuka saygı gösteren tüm bölge ülkelerinin katılımına açıktır” dedi.
‘KOLEKTİF CAYDIRICILIK GÜÇLENECEK’
Gümrükçü, anlaşmanın birleşmeyi öneren kapsayıcı bir vizyon içerdiğini aktararak, “Anlaşma operasyonel düzeyde ise; kolektif caydırıcılığın güçlendirilmesini, uluslararası güvenlik konularında düzenli istişarelerde bulunulmasını, silahlı kuvvetlerin birlikte çalışabilirliğinin, karşılıklı personel değişimi, ortak eğitim programları ve tatbikatlarla artırılmasını, savunma sanayinde, ortak üretim ve teknolojik paylaşımı dahil işbirliğinin desteklenmesini, terörle mücadelede müşterek çabaların güçlendirilmesini ve tarafların birbirlerine anlaşma hükümlerinin uygulanması kapsamında lojistik destek sağlamalarını öngörmektedir” ifadelerini kullandı.
ALT KOMİSYON ÖNERİSİ REDDEDİLDİ
Ardından komisyonda Yeni Parti’nin, anlaşmanın Milli Savunma Komisyonu’nda görüşülmesi ile detaylı incelenmesi için Alt Komisyon kurulması önerisi görüşüldü. Öneri, AK Parti ve MHP’nin oylarıyla reddedildi. Komisyon toplantısı milletvekillerinin anlaşmanın tümünü ilişkin lehte ve aleyhte görüşleriyle devam ediyor.
‘BÖLGEMİZ TARİHİN EN SORUNLU DÖNEMLERİNDEN BİRİNDEN GEÇİYOR’
Ardından Dışişleri Bakan Yardımcısı Levent Gümrükçü milletvekillerinin anlaşmanın süresi, çekilme ve katılma şartları ile ilgili sorularını yanıtladı. Leven Gümrükçü, ittifaka yeni bir üyenin katılmasını tarafların ortak onayı ve TBMM’nin onayına bağlı olacağını belirtti. Anlaşmayla Türkiye’nin hangi güvenlik açığını kapatacağına yönelik soru üzerine Gümrükçü şu ifadeleri kullandı:
“Kabul etmemiz gerekiyor ki, bölgemiz herhalde tarihin en sorunlu dönemlerinden birinden geçiyor. Yani on yıllar boyu devam eden sorunlar, esasında bölgemizin potansiyelini hayata geçirmemize engel oluyordu ama son dönemde artan çatışmalar ve savaşlar tabiatıyla bölgemizi çok daha sorunlu, sıkıntılı bir duruma soktu. Ve tabii ki bu Orta Doğu’nun çok önemli bir ülkesi olan Türkiye, bölgedeki her krizden doğrudan veya dolaylı şekilde etkileniyor. Bu zaman zaman sınırlarımızın güvenliğine doğrudan bir tehdit şeklinde olabiliyor. Zaman zaman terörizm nedeniyle, zaman zamansa ülkemizin ekonomisi üzerinde oluşturduğu baskılar ve sıkıntılar çerçevesinde oluyor. Ve artık bugün geldiğimiz noktada; bu sorunların çözümü için dışarıdan genel manada uluslararası toplumun veya belli bazı aktörlerin gelerek bu sorunları bizim için çözmesini beklemek mümkün değil. Esasında bu yöntem bugüne kadar hiçbir zaman olumlu bir sonuç doğurmamıştı ama artık bu yöntemin geçerliliği iyice kayboldu.”
‘SAVUNMA HÜKÜMLÜLÜĞÜNÜ DEVREYE GİREBİLMESİ İÇİN MUTABAKAT YAPILACAK’
Anlaşmanın herhangi bir ülkeye karşı olmadığı için ortak bir tehdit unsurunun belirlenmediğini kaydeden Gümrükçü, İran, İsrail ve Hindistan’ın anlaşma ile ilgili olumsuz bir açıklama yapmadığını söyledi. Anlaşmaya katılım şartlarını anlatan Gümrükçü, anlaşma ile ilgili NATO’yu bilgilendirdiklerini ve ittifak ortaklarından anlaşmaya olumlu yaklaştığını hatırlattı. Gümrükçü anlaşma ile Türkiye’nin barış diplomasisini sürdürdüğünü aktardı ve Pakistan ile Afganistan, ABD ve İran arasında yürüttüğü müzakerelerde Türkiye’nin aktif rol aldığını da ekledi. Anlaşmanın savunma amaçlı olduğunun altını çizen Gümrükçü, “Kolektif savunma hükümlülüğünün devreye girebilmesi için öncelikle taraflardan birinin talepte bulunması gerekiyor. İkinci maddede belirtildiği gibi, bu konuda yapılacak olan objektif bir değerlendirmeye müteakip sağlanacak desteğin kapsam ve niteliğine karar verilecek. Objektif değerlendirmeden kasıt sadece talepte bulunan taraf devletin ortaya koyacağı değerlendirmeler değil, 3 ülkenin yapacağı duruma ilişkin yapacağı değerlendirmeler kast ediliyor. Ve tabi ki burada sağlanacak desteğin kapsam ve niteliğine de öncelikle kendi kararlarımız ve taraflar arasındaki mutabakat ile yapılacak” diye konuştu.
‘ASKER KONUŞLANDIRILMASI SÖZ KONUSU DEĞİL’
Gümrükçü, Türkiye’nin son gelişmeler çerçevesinde Suudi Arabistan’a asker gönderip göndermeyeceğine ilişkin soru üzerine, “Mekke Savunma İttifakı çerçevesinde yapılması öngörülen hiçbir konuşlandırılma söz konusu değil. Öncelikle anlaşmanın bizim açımızdan onay süreçlerinin tamamlanarak yürürlüğe girmesi lazım. Türk Silahlı Kuvvetleri’nin (TSK) yabancı ülkelerde konuşlanması anayasanın 92’inci maddesindeki kurallar çerçevesinde olacaktır” dedi.
‘NÜKLEER SİLAHLARLA İLGİLİ OLARAK EN UFAK BİR UNSUR YOK’
Pakistan’ın nükleer gücünün anlaşma ile taraf ülkelerin de faydalanabileceğine dair soru üzerine, “Nükleer silahlarla ilgili olarak anlaşmada en ufak bir unsur yok. Onun için önümüzdeki dönemde yapılabilecek olan bütün bu konulardaki unsurlar için değinmiştim; objektif değerlendirmeler ve mutabakat çerçevesinde verilecek kararlara bağlı olacaktır” değerlendirmesinde bulundu.
Gümrükçü, Türkiye, Pakistan, Katar ve Endonezya arasında imzalanan ‘Bedir Mutabakatı’nın Mekke Anlaşması ile organik bir bağının olmadığını ancak aynı anlayışla hareket ettiklerini dile getirdi. Gümrükçü ayrıca Türkiye’nin Suudi Arabistan ile Yemen’deki Husi güçleri arasındaki çatışmaya dahil olmayacağını öngördüğünü ifade etti.
ANLAŞMA KABUL EDİLDİ
Ardından Anlaşmanın oylanmasına geçildi. Yapılan oylama sonucunda Anlaşma, komisyonda kabul edildi. Anlaşmanın önümüzdeki günlerde TBMM Genel Kurulu’na gelmesi planlanıyor.
‘ANLAŞMA SALDIRI ANLAŞMASI DEĞİL’
Komisyon toplantısının ardından Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay, gazetecilerin sorularını yanıtladı. Toplantının verimli geçtiğini ve güzel değerlendirmelerin olduğunu vurgulayan Oktay, Komisyon raporu ile birlikte Anlaşma’nın TBMM Genel Kurulu’na ineceğini ekledi. Oktay, “Bu anlaşma bir savunma anlaşması, saldırı anlaşması değil. Aynı şekilde bu herhangi üçüncü bir ülkeye karşı yapılmış bir anlaşma değil. Diğer ülkelerin katılımına açık ‘çekirdek taraflar’ diye ifade edilen Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye’nin olduğu 3 katılımcı ülke var. Bu anlaşma diğer ülkelere de açık ve katılımın nasıl olacağıyla ilgili zaten usul ve esaslar zaten çalışılıyor” ifadelerini kullandı.
‘SAVAŞA MI GİDECEĞİZ? SORUSU YERSİZDİR’
Türkiye’nin Anlaşma ile bölgede önemli bir açılım gerçekleştirdiğini dile getiren Oktay, Anlaşma’nın önümüzdeki dönemde bölge için faydalar vereceğini aktararak Libya, Suriye ve Azerbaycan örneklerini anlattı. Oktay şunları kaydetti:
“Savaşa mı gideceğiz, bir yere mi katılacağız, otomatik olarak bir yere dahil mi olacağız, müdahil mi olacağız? Bu sorular tamamen yersiz sorular. Zaten buradaki tartışmalarda da Bakanlığımızın ve yetkili kurulların kurumlarımızın cevaplarında da bunu net gördük. Çünkü 3 ülkenin ‘evet’ dediği durumda harekete geçmek mümkün. Öncesinde ciddi bir değerlendirme söz konusu. Yani Türkiye’nin bu boyutta baktığımızda ‘evet’ demeyeceği hiçbir faaliyette bulunmayacağız. Silahlı kuvvetlerin yurt dışında anayasa 92’ye göre savaş ilan etme hakkı Meclis’in elinden mi alınıyor? Hayır böyle bir şey de söz konusu değil. Dolayısıyla Türkiye ne zaman dışarıya bir asker gönderme ihtiyacı duyarsa bunun ilgili tezkerelere Meclisten onay almıştır.”













