Bursa’da, Mert Demirel ile Baki Doğan Akar’ın ürettiği ‘Dijital Feromon Tuzağı ve Tarımda Tahmin ve Erken Uyarı Sistemi’, tarımsal zararlılar ile mücadeleye kaç gün kaldığını ve hangi gübrenin ne zaman uygulanacağını çiftçiye önceden haber veriyor.
Yapay zeka ile üretilen sistem, cep telefonlarına indirilen mobil uygulamayla da takip edilebiliyor. Mert Demirel, “Bursa’daki büyük tarımsal işletmelere satışlar gerçekleştirdik. Şu an İzmir çiftçileri, bu ürünü sağlıklı bir şekilde kullanabilecek. Akıllı tarıma hızlı bir geçiş yapmış olacaklar” dedi.
Ziraat mühendisi Mert Demirel ile elektrik-elektronik mühendisi Baki Doğan Akar, TÜBİTAK ve KOSGEB desteği ile kurdukları şirketle Türk çiftçisinin teknolojik farkındalık ve bilinirliğini artırarak, ülke tarımını dünya standartlarının üzerine çıkarmayı hedefliyor. Demirel ve Akar, Bursa Uludağ Üniversitesi’nde (BUÜ) okudukları dönemde Ar-Ge çalışmalarına başladıkları ‘Dijital Feromon Tuzağı ve Tarımda Tahmin ve Erken Uyarı Sistemi’ ile girdikleri yarışmalarda birçok kez birincilik elde etti. TÜBİTAK 1512 Teknogirişim Sermayesi ve KOSGEB desteği ile şirketlerini kuran Demirel ve Akar, patentini aldıkları ürünün satışına ise 2020 yılında başladı. Sistem, tarımsal zararlılar ile mücadeleye kaç gün kaldığını ve hangi gübrenin ne zaman uygulanacağını çiftçiye önceden haber veriyor.
‘ERKEN UYARI SİSTEMİ, GERÇEK BİR İHTİYAÇ’
Çiftçi ailenin oğlu olduğunu ve tarımsal sıkıntıları yakından bildiğini söyleyen Mert Demirel, “3 nesildir tarımsal üretim yapan bir çiftçinin oğluyum. Tarımda hangi sorunların olduğunu yaşayarak öğrendim. Ziraat fakültesindeki öğrenimim boyunca, sorunları nasıl çözmem gerektiği ile alakalı arayış içerisindeydim. Yazılıma da uzun zamandır ilgi duymamdan dolayı böyle bir ürünün geliştirilebileceğine inandım.
2020 yılında TÜBİTAK Tekno girişim Sermayesi Desteği’ni alarak şirketimizi kurduk ve elektronik anlamda gelişmeler göstererek, ürünümüzü pazara çıkarmak için Ar-Ge faaliyetlerini sürdürdük. Öğrenciyken sistemin tüm testlerini laboratuvar ortamında gerçekleştirdik. İyi fikir projeleri ve proje fikir yarışmalarına başvurduk. Uludağ Üniversitesi’nin düzenlediği yarışmada 1’inci olduk. İzmir Ticaret Borsası’nın düzenlediği proje fikri yarışmasında da 1’inci olduk. Bu erken uyarı sistemi, gerçek bir ihtiyaç” dedi.
‘GÜNLÜK TUZAK GÖRÜNTÜLERİNİ TOPLUYORUZ’
Entomoloji bilim dalında yüksek lisans yapan Mert Demirel, istasyonun işleyişini ise şöyle anlattı:
“Sistemimiz, enerjisini tamamen solar panelden almaktadır. Solar panelden alınan enerji, bataryaya şarj edilmekte ve sistem bataryadan beslenmektedir. Herhangi bir güneş ışığı olmasa bile sistemimiz 21 gün çalışabilmektedir. Dijital feromon tuzağımızın içine, yapışkan bir yüzey bırakıyoruz. Yapışkan yüzeyin ortasına dişi kokusu emdirilmiş kapsül bırakıyoruz. Bunlar sentetik olarak piyasada satılıyor. Bu her zararlıya özel bir koku, çiftleşme kokusudur.
Erkek bireyler çiftleşmek amacıyla bu sentetik kokuyu izleyerek, yapışkan yüzeye yapışıp, tuzaklanıyor. Bu tuzağın üstüne kamera yerleştirerek, günlük tuzak görüntülerini topluyoruz. Topladığımız bu verileri, derin öğrenme algoritmaları ile işleyerek zararlının teşhisini ve sayımını yapıyoruz. Uzaktan zararlı popülasyonu hakkında bilgiler topluyoruz. Zararlının popülasyon başlangıcı hangi tarihte, ilk ergin çıkışı ne zaman? Bununla alakalı verileri toplayıp, daha sonra ürünümüzün sağ tarafındaki sıcaklık nem sensöründen verileri alıyoruz. İlk ergin çıkış tarihinden sonra, gün-derece modelleri, topladığımız sıcaklık ve nem değerlerine göre işlenmekte ve zararlının ne zaman, yumurta bırakacağını hesaplamaktadır. Zararlı yumurta bıraktıktan sonra da gün-derece modelleri devreye girmekte ve yumurtadan ne zaman çıkacağını hesaplamaktadır.
Aynı zamanda üreticimiz, mobil uygulamadan ilaçlamaya kaç gün kaldığını tahmin eden algoritmanın sonucunu görmekte, ilaçlama zamanı geldiğinde ise hangi ilacı, hangi aktif maddeyi kullanması gerektiğini de SMS ve mobil uygulama üzerinden göndermekteyiz. Çiftçimiz, doğru biyolojik dönemde, doğru ilaçlama uygulayarak, zarar artmadan sorunu çözüyor.”
İLK İHRACAT MISIR’A
Sistemin bugüne kadar büyük tarımsal işletmeler tarafından ithal edildiğine, yüksek maliyeti nedeniyle çiftçi bazına inemediğine dikkat çeken Demirel, “Bu ürünün fiyatı, 750 dolar. Ürünümüzün elektronik parçalarının bir kısmı ithal ama yazılımı yüzde 100 yerli. Ürüne 2 yıl garanti ve 10 yıl parça temini garantisi veriyoruz. 2,5 yıldır ürünlerimiz sahada, güvenilir şekilde çalışıyor. Bir yandan da yerlilik oranını artırmak için çalışmalarımız devam ediyor. Yeni gerçekleştireceğimiz Ar-Ge projeleri ile ürünümüzün yerlilik oranını artırarak, daha uygun fiyata çiftçimizle buluşturmayı hedefliyoruz. Muadillerinin fiyatı bin 500 dolar civarında. Bire bir benzer bir ürün, henüz piyasada yok” dedi.
Ürünü ülke geneline yaymak için Tarım ve Orman Bakanlığı ile görüşmelerinin sürdüğünü kaydeden Demirel, “Bursa’daki büyük tarımsal işletmelere satışlar gerçekleştirdik. İzmir Tarım İl Müdürlüğü’ne ihale kapsamında 50 adet ürün teslim ettik. Şu an İzmir çiftçileri, bu ürünü sağlıklı bir şekilde kullanabilecek. Akıllı tarıma hızlı bir geçiş yapmış olacaklar” diye konuştu.
Mert Demirel, ilk ihracatlarını ise Mısır’a gerçekleştirdiklerini söyleyerek, “Kahire’ye 30 kilometre uzaklıktaki bir çölde şeker pancarı yetiştirmek isteyen Mısırlı bir iş adamına 6 adet istasyon sattık. Diğer yandan da Türki Cumhuriyetleri ile görüşmelerimiz sürüyor. Azerbaycan’da da görüşmelerimiz var. Son yıllarda revaçta olan yeni meyve bahçelerinin kurulması ve Türki Cumhuriyetleri devletlerinin bunu desteklemesi sayesinde, oradaki meyve bahçelerine bu istasyonu pazarlamak için görüşmelerimiz başladı” dedi.
ÜRÜN REKOLTESİNDE 1 YILDA 4 KAT ARTIŞ
İstasyonun ilk test denemelerini zeytin üzerinde yaptıklarını söyleyen Mert Demirel, zararlı haşerelerle etkin ve pratik mücadele sağlayan sistem ile ürün rekoltesinin, 1 yılda 4 kat artış gösterdiğine dikkat çekerek, “2019 yılında Gemlik’te bir zeytin arazisinde bu ürünümüzü test ettik. Çiftçimiz önceki sene ağaç başı 5,5 kilogram verim alırken, bizim sistem testlerimiz sonucuyla beraber 16,6 kilograma ulaştı. 2020 yılında ise aynı sistemimizin sonuçlarını kullanarak, 25,5 kilogram verim alındı. Bu sene ise 30 kilogramı hedefliyoruz” diye konuştu.
Elektrik elektronik mühendisi Baki Doğan Akar ise istasyonun tamamen yerli olduğunu belirterek, “Sistem enerjisini tamamen güneş panelinden almaktadır. Aynı zamanda sistem üzerinde bulunan en kritik parçalar, kamera, elektronik devre ve sıcaklık nem sensörüdür. Bunların tamamını yerli olarak üretiyoruz. Ürünümüz tamamen güneş enerjisi ile çalışmaktadır. Dışarıdan herhangi bir elektrik tesisatına ihtiyaç duymamaktadır” dedi.
