Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi’nden (ISUBÜ) Prof. Dr. Rüstem Hayat, Erzurum çevrelerinde topladığı örneklerden yaptığı araştırmalarda, bitkilerin döllenmesinde önemli rol oynadığı tespit edilen sinek türü keşfetti. Prof. Dr. Hayat, eylülde yayımlanan makaleyle bilim dünyasına tanıtılan sineğe, 1 yaşındayken hayatını kaybeden oğlu ‘Abdullah’tan esinlenerek, ‘Orthonevra abdullahi’ adını verdi.
ISUBÜ Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Rüstem Hayat, uzun süredir yürüttüğü çalışmalar sonucunda yeni bir sinek türü keşfetti. Kuzeydoğu Anadolu’da Erzurum çevrelerinin yüksek kesimlerden topladığı örnekler üzerinden yaptığı incelemeler ve araştırmaların ardından Prof. Dr. Rüstem Hayat, ‘Sinekler’ (Diptera) takımının ‘Çiçek sinekleri’ (Syrphidae) familyasına yeni bir tür kazandırdı. Bitkilerin döllenmesinde önemli rol oynadığı tespit edilen sineğe, Prof. Dr. Rüstem Hayat’ın 28 yıl önce 1 yaşındayken yaşamını yitiren oğlu ‘Abdullah’tan esinlenerek, ‘Orthonevra abdullahi’ adı verildi. Yeni tür ‘Zoologischer Anzeiger’ dergisinde bu yıl eylül ayında yayımlanarak bilim dünyasına tanıtıldı.
Öte yandan 30 yılı aşkın süredir böcekler üzerinde bilimsel çalışmalar yapan Prof. Dr. Rüstem Hayat’ın Entomoloji (Böcek bilimi) alanında şimdiye kadar yaptığı katkılar dolayısıyla değişik bilim insanları tarafından yeni 1 cins (Rhayatus) ve 4 türe (Coeliastes rustemi, Erax hayati, Merodon hayati, Sarcophaga hayati) ismi verildi.
‘YILLARDIR BÖCEK SİSTEMATİĞİ KONUSUNDA ÇALIŞIYORUM’
Prof. Dr. Rüstem Hayat, DHA muhabirine yaptığı açıklamada, “Yıllardır böcek sistematiği üzerine çalışan bilim adamıyım. Bu benim bilim dünyasına kazandırdığım 17’nci tür oldu. Ben de çok mutluyum böyle bir türü Türkiye’den bütün dünyaya tanıttığım için. Böcek, ‘Çiçek sinekleri’ grubundan faydalı bir sinek. Bunun yaş dönemleri yani larvaları olarak adlandırdığımız gençleri toprakta yaşıyor. Özellikle organik maddece zengin olan toprakta. Toprağın ayrıştırması, mineral maddelerin faydalı hale getirilmesinde önemli rol oynarken erginleri yani sinek olarak adlandırdığımız dönemi ise çiçekli bitkileri ziyaret ediyor ve çiçeklerin döllenmesinde ve tozlaşmasında ciddi manada katkı sağlıyor. Bu yönden değerlendirdiğimizde faydalı bir böcek türü olarak nitelendirebiliriz” dedi.
KUZEYDOĞU ANADOLU’DA GÖRÜLDÜ
Bilim dünyasına yeni giren ‘Orthonevra abdullahi’ sineğinin Kuzeydoğu Anadolu’da Erzurum dolaylarında bulunduğunu ve rakım olarak yüksek alanlarda sıkça görüldüğünü aktaran Prof. Dr. Hayat, “Bu böceği Erzurum ve çevresinden toplamıştık yıllar öncesi. Daha sonra komşu Gürcistan’da da benzer örnekler değişik bilim insanları tarafından toplanmıştı. Bu örnekleri bir araya getirerek, bizim yurt dışından ortak proje yürüttüğümüz arkadaşla birlikte bunların hepsini değerlendirme aşamasına getirdik ve bir böcek grubunu revize ederek bu yeni türü de bunun içerisine ilave ederek bilim dünyasına sunmaya çalıştık. Uluslararası düzeyde bu çalışmalarımı sürdürüyorum. Bilim dünyasına yeni türler kazandırma, isimlendirme, özellikle kültürümüzü yansıtabilecek isimlerle bilim dünyasına bu türleri tanıtmayı hedefliyorum. Bunu da bir derece başarmış gibi görünüyorum. Umarım bundan sonra bunu ömrümüz yettiğince devam ettiririz” diye konuştu.
‘TÜRKİYE MÜSTESNA BİR ÜLKE’
Türkiye’nin müstesna bir ülke olduğunu ve bir ülkeden daha çok bir kıta özelliği taşıdığını vurgulayan Prof. Dr. Hayat, şöyle devam etti:
“Biyoçeşitlilik açısından değerlendirdiğimizde 2 kıta arasında köprü olması dolayısıyla çok zengin bir flora ve faunaya sahip. Tahminime göre daha bilmediğimiz çok tür var. Bunların bilim dünyasına kazandırılması, ortaya çıkarılması bilim insanlarının önemli bir görevi. Hatta en önemlisi de kendi kültürümüzü, özelliğimizi ve güzelliğimizi yansıtacak şekilde isimlendirmek son derece önemli. Yabancılara bu inisiyatifi bıraktığınız zaman farklı şekillerde değerlendirilebiliyor. Bunu kaçırdığınız zaman da geri alma şansınız yok. Bilim dünyasına bu şekilde mal edilmiş oluyor.”
OĞLUNUN HATIRASI BÖCEKTE YAŞAYACAK
Prof. Dr. Rüstem Hayat, bilim dünyasına kazandırdığı böceğe verilen ‘Orthonevra abdullahi’ adının kendisi için taşıdığı anlamı, şu sözlerle ifade etti:
“‘Abdullahi’ diye bir isim koyduk. Neden böyle bir isim koyduk? O sondaki ‘İ’ harfi bir erkeğin ismini çağrıştırıyor. Yani uluslararası zoolojik isimlendirme kurallarında bazı kurallar var. Mesela verdiğiniz bir ismi Latinceleştirmek durumundasınız. ‘İ’ harfini verdiğinizde bunun bir erkeğe atfen verildiği anlaşılıyor. A, E harfleri olsaydı bir kadın olduğu anlaşılırdı. O yüzden ‘Abdullahi’ diye bir isim koyduk. Kökenine bakacak olursak benim 1998 yılında oğlum vefat etmişti. 1 yaşındaydı. Dolayısıyla içimizde bir ukde kalmıştı. Yani bu çocuğumuzun öldükten sonra yaşamasını nasıl sağlayabiliriz, nasıl kalıcı olmasını gündeme getirebiliriz diye düşünürken, böyle bir şey aklıma geldi ve bulduğum böceklerden 1’ine onun ismini vermek istedim. Ayrıca rahmetli babamın, yeğenimin ismi de Abdullah. Dolayısıyla Abdullah isminin önemli bir yeri var. Dolayısıyla böyle bir isim verdim. Makalemde de etimoloji diye bir kısım var orada bu ismin kökeniyle ilgili de bilgi var.”
