İzmir Ekonomi Üniversitesi (İEÜ) Afet Yönetimi ve Risk Azaltma Merkezi Müdürü ve İnşaat Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Gökhan Kılıç, depremlerde merkez üssünden ziyade zemin yapı etkileşiminin hayati önem taşıdığını belirtip, “Merkez üssünün nerede olduğu önemli değil, deprem her an her yerde olabilir. Zemine uygun yapılar yapmamız gerekiyor” dedi.
İEÜ Afet Yönetimi ve Risk Azaltma Merkezi Müdürü ve İnşaat Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Gökhan Kılıç, en önemli sismik kaynaklardan biri olan Balçova fayının bulunduğu bölgede açıklama yaptı. İzmir’deki aktif faylar ve zemin özelliklerine dikkat çeken Prof. Dr. Kılıç, kentin acilen kentsel dönüşüme girmesi gerektiğinin altını çizdi. 30 Ekim depreminin sürekli ‘İzmir depremi’ olarak anıldığını ancak bunun doğru olmadığını belirten Prof. Dr. Kılıç, “Bu aslında Samos Adası’nın açıklarında olan bir deprem. Maalesef o zaman 77 kilometre ileride Bayraklı’da 9 binamız yıkıldı, 117 vatandaşımız vefat etti. Samos Adası’nda ise sadece 2 vatandaş vefat etti. Burada en dikkat etmemiz gereken şey zemin yapı etkileşimidir. Merkez üssünün nerede olduğu önemli değil, deprem her an her yerde olabilir. Bilim henüz depremin ne zaman ve nerede olacağını tam olarak bilemiyor. Zemine uygun yapılar yapmamız gerekiyor” diye konuştu.
Yapıların da insanlar gibi bir ömrü var
İzmir ile İstanbul’u kıyaslayan Kılıç, İstanbul’da 1999 depreminden bu yana çeyrek asırdır ciddi bir kentsel dönüşüm ve yeni yerleşim hamleleri yapıldığını belirtti. İstanbul’un da depreme tamamen hazır olmadığını ancak bir sürecin işlediğini vurgulayan Kılıç, şöyle devam etti:
“İzmir büyük bir deprem yaşamadı ve çevresinde çok ciddi aktif faylar var. İzmir’deki binaların yüzde 50 civarı 1999 yılı ve öncesine ait. Çok sayıda kaçak yapı bulunuyor. Bu nedenle binaların acilen kentsel dönüşüme girmesi veya güçlendirme projeleriyle sağlamlaştırılması gerekiyor. Deprem ülkesinde yaşıyoruz. Merkez üssü diye bakmamamız gerekiyor. Kahramanmaraş depreminde 300 kilometre ilerideki Diyarbakır’da bile yıkımlar oldu. 11 ilimizi etkiledi. İzmir veya çevresindeki bir fayın hareketliliğinde uygun olmayan zemine yapılan yapılar yıkılacak. Yapıların da insanlar gibi bir ömrü var. Yapıların zemine uygun olup olmadığı kontrol edilmeli ve tedbir alınması gerekiyor.”
Türkiye’deki müteahhit sayısı Avrupa’nın çok üzerinde
Türkiye’deki müteahhit istatistiklerine dikkat çeken Prof. Dr. Kılıç, “Türkiye’de 453 bin tane müteahhit var, bunun 300 bini aktif. Almanya’da 8 bin, Fransa’da 7 bin müteahhit var. Tüm Avrupa Birliği’nde toplam 25 bin tane var. Rant olunca, pastayı paylaşmak isteyenlerin sayısı artınca ne yazık ki ahlaksızlık ve etik eksikliği baş gösteriyor. Daha çok para kazanma hırsıyla, malzemeden çalarak insanların hayatıyla oynanıyor. Depremlerde gördüğümüz yıkımların temel sebebi budur” ifadelerini kullandı.
Japonya ve Şili örneklerini veren Kılıç, bazı Avrupa ülkelerinde bizden daha zayıf yapılar olabileceğini ancak deprem riski taşımadıklarını vurguladı ve şunları söyledi:
“Japonya ve Şili’de depreme dirençli yapılar inşa ediliyor. Zemin yapı etkileşimi ile sağlam yapı inşa etmek zorundayız. Malzemeden çalmamak lazım. Beton mikserine su katıyorlar, demirden çalıyorlar. Kağıt üzerinde her şey çok iyi. Yönetmeliklerimiz güzel. 1999’dan bu yana 5 kez yönetmeliklerimiz değişti. Bunlara uygun yapılar inşa edilse hasarsız atlatabiliriz.”
Dijital ikiz projesiyle binalar modelleniyor
İnsanların mutlaka yapı sağlığını kontrol ettirmesi gerektiğine dikkat çeken Prof. Dr. Gökhan Kılıç, üniversite olarak yürüttükleri bilimsel çalışmalara değindi. İeü olarak ‘Dijital İkiz’ projesi üzerine çalıştıklarını anlatan Prof. Dr. Kılıç, “Yapıları dijital olarak modelliyor, ikizini alıyoruz. Herhangi bir deprem anında nerede nasıl bir aksiyon almamız gerektiğini çalışıyoruz. Örneğin Balçova’daki binaların dijital ikizi üzerinde çalışmaya başladık. Binaların verilerini sisteme girdikten sonra depremde nasıl bir davranış göstereceklerini, hangi binaya ne yapılması gerektiğini inceliyoruz. Kazısız teknolojiler, karot numuneleri ve mevcut proje bilgilerini bilgisayara aktarıp bu modellemeleri geliştiriyoruz” diye konuştu.
