Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası İzmir Şubesi Yönetim Kurulu Başkanı Arzu Yücel, küresel plastik üretiminin 2000-2024 yılları arasında yüzde 84 artarak 430 milyon tona ulaştığını belirterek, mevcut politikaların sürmesi halinde plastik üretimi ve atık oluşumunun 2060’a kadar üç katına çıkabileceğini söyledi. Yücel, plastik kirliliğiyle mücadelede geri dönüşümün yanı sıra gereksiz ve tek kullanımlık plastik tüketiminin azaltılması gerektiğini vurguladı.
TMMOB Çevre Mühendisleri Odası İzmir Şubesi Yönetim Kurulu Başkanı Arzu Yücel, plastik üretiminin küresel ölçekte hızla artmasının, çevrede biriken mikroplastiklerin ekosistemler üzerindeki etkisini büyüttüğünü dile getirdi. Plastik kirliliğiyle mücadelede yalnızca geri dönüşüme odaklanmanın yeterli olmadığını ifade eden Yücel, üretimin ve gereksiz tüketimin azaltılması ile mikroplastiklerin izlenmesinin önem taşıdığını belirtip, “Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatıverilerine göre 2000 yılında 234 milyon ton olan küresel plastik üretimi, 2024’te 430 milyon tona ulaştı. Mevcut politikaların sürmesi halinde plastik üretimi ve atık oluşumunun 2060’a kadar üç katına çıkması bekleniyor. Plastik ürünlerin atığa dönüşme süresi ise kullanım alanına göre değişiyor. Ambalaj ve tek kullanımlık ürünler aylar hatta günler içinde atık haline gelirken, ulaştırmada kullanılan plastiklerin ortalama ömrü yaklaşık 13 yıl, yapı ürünlerinin ise 35 yıl veya daha uzun olabiliyor.” dedi.
“Tek kullanımlık plastikler kısa sürede atik hâline geliyor”
Türk Plastik Sanayicileri Araştırma, Geliştirme ve Eğitim Vakfı’nın 2025 yılı Türkiye Plastik Sektör İzleme Raporu’na göre Türkiye’de plastik mamul üretiminin yıllık yaklaşık 10 milyon ton düzeyinde bulunduğunu söyleyen Yücel, “Bunun yaklaşık 4 milyon tonunu, yani yüzde 40’ını plastik ambalaj ürünleri oluşturuyor. İç pazardaki plastik mamul tüketimi ise yaklaşık 8 milyon ton seviyesinde. Ancak üretilen veya tüketilen plastik miktarının tamamının aynı yıl plastik atığa dönüştüğü anlamına gelmediği belirtiliyor. İnşaat, otomotiv ve elektrik-elektronik sektörlerinde kullanılan plastikler uzun yıllar kullanımda kalabilirken, özellikle ambalaj ve tek kullanımlık plastikler kısa sürede atık hâline geliyor.” ifadelerini kullandı.
“Mikroplastikler besin ağı boyunca taşınabiliyor”
Çevrede kalan plastiklerin; güneş ışınları, sıcaklık değişimleri, rüzgâr, dalga hareketleri ve fiziksel aşınma gibi etkilerle giderek daha küçük parçalara ayrıldığını belirten Yücel, “Boyutu 5 milimetreden küçük parçacıklar mikroplastik, daha küçük boyutlara ulaşanlar ise nanoplastik olarak adlandırılıyor. Lastik aşınması, sentetik tekstil lifleri, boya ve kaplamalar, tarımsal plastikler, ambalajlar, düzensiz depolama ve geri dönüşüm faaliyetleri mikroplastiklerin önemli kaynakları arasında bulunuyor. Bilimsel araştırmalar, mikroplastiklerin atmosferde, yağmur suyunda, toprakta, denizlerde, canlılarda ve yüzey ve yeraltı sularında yaygın olarak bulunduğunu ortaya koyuyor. Mikroplastikler akarsu, göl ve denizlere taşınarak canlılar tarafından alınabiliyor, fiziksel hasar ve beslenme bozukluğuna neden olabiliyor ve besin ağı boyunca taşınabiliyor. Ormanlar da atmosferde taşınan mikroplastikleri yaprak ve ibre yüzeylerinde tutarak bir filtre görevi görüyor. Ancak tutulan parçacıkların yağış ve yaprak dökümüyle orman toprağına aktarılması, ormanları potansiyel bir mikroplastik birikim alanına dönüştürebiliyor.” açıklamalarında bulundu.
“Yangınlarda kalıcı kirleticiler ortaya çıkabiliyor”
Orman alanlarına komşu veya orman sınırlarında kurulan geri dönüşüm ve atık tesisleri ise artan sıcaklık, kuraklık ve yangın riskiyle birlikte çift yönlü tehlike oluşturduğunu söyleyen Yücel, “Bu tesislerde meydana gelen yangınlarda partikül madde, karbon monoksit, azot oksitler, PAH’lar ve PCB’lerin yanı sıra klorlu plastiklerin yanması sonucu dioksin ve furan gibi kalıcı kirleticiler açığa çıkabiliyor. Bu kirleticiler hava, su, toprak ve vejetasyon üzerinde kısa ve uzun vadeli olumsuz etkilere yol açabiliyor. Plastik kirliliğinin azaltılması için gereksiz ve tek kullanımlık plastiklerin azaltılması, yeniden kullanım ve yeniden dolumun yaygınlaştırılması, dayanıklı ürün tasarımı ve üretici sorumluluğunun esas alınması öneriliyor. Geri dönüşüm tesislerinde ise atık türüne göre güvenli stok sınırı, termal izleme, yangın suyu tutma havuzu ile emisyon ve toprak-su izleme planlarının zorunlu olması gerektiği belirtiliyor.” diye konuştu.
