Müzik seti bileşenlerinde son olarak radyoyu incelemeye almıştık. Bugün ise, popülaritesini yitiren ve son on yılda tekrar rağbet kazanan Plakçalar’a getirmek istiyorum.
1880’li yıllardan beri aramızda bulunan plakların ilk döneminde adları gramofon idi ve 1940’lı yıllara kadar da bu ad kullanılmaya devam etti. Aynı şekilde bu plakları çalan ve herhangi bir elektronik unsur bulundurmayan cihazlar da bu isimle anıldı. Gramofonun en büyük etkisi, kayıtlı müziğin artık tekrar tekrar, bulunulan mekânda yeniden dinlenmesine imkân tanıması olmuştur.
Kayıtlı ilk müziğin Edison tarafından 1877 yılında balmumu kaplı yatay silindirlere gerçekleştirildiği andan bu yana, müziğin bir iğne ve bu iğneye bağlı bir diyafram üzerinden bir mekanik hoparlör üzerinden duyulabildiği zamanlar tabii ki çok geride kaldı. Balmumunun çabuk bozulabilen niteliği yüzünden hazır müzik üreten firmalar öncelikle dakikada 78 devir hızında çalan ‘Shellac’ adındaki plakları piyasaya sürmüşler ve bu teknoloji 1950’li yıllara kadar geçerli kalmıştır.
İşin ilginç tarafı anılan plakların üretiminde hem plastiğin, hem de uzak doğuda mevcut bir çeşit böceğin kendi başkalaşımını geçirirken etrafına sardığı yumuşak ancak esnek bir maddenin kullanılmış olmasıdır. Anılan böceğin ürettiği bu madde uzun yıllar boyunca tahta mobilyanın renginin değiştirilmesinde bir boya/cila olarak kullanılmıştır.
1950’li yılların sonundan itibaren artık 78 devirli plaklar kullanılmamakta bunların yerini dakikada 33,1/3 devirde veya 45 devirde döndürülen ve petrol türevi vinilden üretilen plakların üretimi almıştır.
Daha sonra bahsedeceğimiz kaset ve kasetçalar ile compact disk (cd) ile cd çalarların ortaya çıkışına değin, yani 1970’li yılların başından 1980’li yılların ortalarına kadar, plaklar hazır müzik sanayiinde en çok kullanılan medyayı oluşturmuştur.
1960’lı yıllardan itibaren, plakların üretiminde görülen gelişmeler, bunlardan alınan ses kalitesinin artmasına yol açmış bulunduğu için, plakçalarlarda da zorunlu olarak gelişmeler olmuştur. Öncelikle plakçalarların motor sesinin, plağın üzerine yerleştirilen önceleri kristal, sonraları hareketli mıknatıs (MM – Moving Magnet) ve hareketli sarmal tel (MC – Moving Coil) olarak tanımlanan kafa/iğne bileşenlerine gitmemesi için yalıtım tedbirleri alınmış, daha sonra ise plak üzerindeki yivlere iğnenin daha iyi oturmasına imkân tanıyan elmas uçlar üretilmiş, en sonunda ise, iğnelerin bu yivlerin tam ortasında salınmasın sağlayan kayma koruması (Antiskate) ayarı getirilmiştir.
Yukarıda son bahsettiğim konulara ilaveten, plakçalarlarca, döndürülen plakların hızlarının korunması için önceleri platoyu içten çeviren tekerlek sistemi, daha sonra kayış ve en sonunda platonun doğrudan altına motor yerleştirme sistemleri gerçekleştirilmiştir. Yine gelişen teknolojiye koşut olarak, plak kafalarının plağın yivlerine daha az zarar vermesini önlemek için daha düşük ağırlıklarda bu yivlere temas etmesi sağlanmıştır. Zira yivlere ne denli fazla yüklenilirse, plağın kullanılma ömrü ve iğnenin ömrü, sürtünmeden dolayı kısıtlı olacaktır.
Günümüzde artık her bütçeye göre plakçalar üretilmekte ve bunların performansı, ödenen paraya göre değişmektedir. Ancak, sözgelimi ülkemizde satılan ucuz plakçalarların, önerilen yüksek iğne ağırlığı nedeniyle, tanesine neredeyse 100 liradan fazla ödenen plakların yivlerini bozmakta olduğu da ortadadır.
Amaç, plağın yivlerine daha az zarar vermek ve pikaptan kafaya herhangi bir mekanik sesin gelmemesini sağlamak, ayrıca plağın doğru devirde döndüğünden emin olmak, hele plakların yivlerinde mevcut müzikal detayları sonuna kadar dinleyebilmek olunca, gerek plakçalarların, gerekse de kafa/iğne ikililerinin fiyatlarının 100bin ABD doları ve hatta üstüne çıkabilmeleri şaşırtıcı bulunmamaktadır.
Plakların günümüzde daha fazla rağbet görmelerinin sebepleri çoktur! Öncelikle plak sahibi olmak, bir mülkiyet hissi uyandırmaktadır. İkincisi, plakların dış karton kılıfları üzerinde sanatsal çizimler/resimler bulunmaktadır. Sonuncu olarak da iyi bir plakçalarda üretilen ses, günümüzün sayısal müzikle dinlenilen sesten çok daha fazla tatmin edici bulunmaktadır.
Varsa elinizde, plaklarınıza ve plakçalarınıza özen göstermenizi rica ediyorum. Bir sonraki yazım elektronik ses yükselteçlerini, yani amplifikatörleri kapsayacaktır.
