Özel öğrenme güçlüğü sözlü ya da yazılı dili anlama veya kullanmayla ilgili olarak bir ya da daha fazla temel psikolojik süreçte ortaya çıkan, dinleme, düşünme, konuşma, okuma, yazma, heceleme ya da matematiksel hesaplamaları yapmada yetersiz beceriler olarak kendini gösteren ve algısal yetersizlikler, beyin zedelenmesi, minimal beyin disfonksiyonu, disleksi ve gelişimsel afazi (konuşamama) gibi durumları da içeren bir güçlüktür.
Disleksisi olan bir birey, konuşma seslerini tanısa bile, bunların harfler ya da kelimeler ile olan ilişkilerini öğrenmede zorluk çeker. Genellikle okuma bozukluğu şeklinde gözlemlenen disleksi, aynı zamanda dikkat ve hafızayı da etkileyebilir ve beynin dili işleyen bölgelerini etkiler.
Çocuklarda Özgül Öğrenme Güçlüğü Çeşitleri Nelerdir?
1. Disleksi: Okuma alanında yaşanan özgül öğrenme güçlüğüdür. Okuma, okuduğunu anlama becerisinin, okuma hızı ve akıcılığının beklenen düzeyin altında kalmasıdır. Kelimeleri tersten okuma, okurken harfleri karıştırma, kelimeleri yanlış heceleme gibi durumlar gözlemlenebilir.
2. Disalkuli: Matematik alanında yaşanan özgül öğrenme güçlüğüdür. Çocuğun yaşı ve gelişim düzeyine bakıldığında matematik becerilerinin beklenen seviyenin altında kalmasıdır. Sayıları ve matematiksel sembolleri anlamakta güçlük çeker. Soyut kavramları algılamakta zorlanır.
3. Disgrafi: Yazılı anlatımda yaşanan özgül öğrenme güçlüğüdür. Yazılı anlatım becerilerinin çocuğun yaşı ve gelişim düzeyine göre beklenen seviyeden düşük olmasıdır. Yazım yanlışları yapar, dil bilgisi kurallarına göre yazı yazmakta zorlanır. Anlamlı bir metin ortaya koymakta güçlük çeker. Akademik başarıyı ve mesleki yaşantıyı olumsuz etkiler.
İlköğretim dönemi belirtileri:
- Okuma yazmayı ve sayıları öğrenmede zorluk,
- Matematik işaretlerini karıştırma (Örn; “x” yerine “+”),
- Kelimeleri tersten okuma (Örn; “ev” yerine “ve”),
- Yüksek sesle okumayı ve yazı yazmayı reddetme,
- Saati öğrenmede zorluk,
- Yön kavramlarını ayırt edememe (sağ-sol, kuzey-güney),
- Yeni becerileri öğrenmede yavaşlık,
- Arkadaşlık kurmada zorluk,
- Ev ödevlerini unutma,
- Nasıl çalışması gerektiğini bilememe,
- Mimik ve beden hareketlerini anlamada güçlük çekme.
Öğrenme güçlüğü çeken her çocuk farklıdır ve birbiriyle aynı özellikleri taşımaz. Bu nedenle, özelliklerin belirlenmesi ve tanı alması için ayrıntılı bir değerlendirmeye ihtiyaç duyulur. Çocuk sözü edilen becerilerde yaşına ve zekâsına oranla düşük performans göstermektedir. Çocuğun zihinsel yeteneği olmasına rağmen, akademik açıdan gerilik göstermesi, öğrenme güçlüğünün en çarpıcı özelliğidir. Birçok çocuk için öğrenme güçlükleri, okula başladıklarında ve akademik becerileri kazanmakta başarısız olduklarında göze çarpar.
ÖZGÜL ÖĞRENME GÜÇLÜĞÜ TANISI NASIL KONUR?
Özgül öğrenme güçlüğü tanısını profesyonel bir ekip (psikolog, çocuk psikiyatrisi ve özel eğitim uzmanı) koymalıdır. Öncelikle çocuğun görme ve işitme duyuları ile ilgili bir sorunu olup olmadığı saptanmalıdır. Bunlar yoksa zihinsel durumu ve okul başarısı değerlendirilmelidir. Öğrenme sorunları 0–6 yaş grubunda da gözlemlenebilir ancak tam bir anlamlandırmanın olabilmesi için çocuğun okuma-yazma etkinliklerine başlamasını beklemek gerekir. Özel öğrenme bozukluğu, bir zekâ sorunu değildir ve doğru tanı konulması için duyusal organlarda organik bir bozukluğun kesinlikle olmaması gerekir.
ÖĞRENME BOZUKLUĞUNUN NEDENLERİ?
- Kalıtsaldır. Ailedeki diğer bireylerde de görülebilir.
- Kalıtsal nörolojik hastalıklarla ilişkisinin olabileceği düşünülmektedir.
- Yakın akraba evlilikleri ortaya çıkma ihtimalini arttırır.
- Hamilelik ve doğum sırasında hastalık veya travmalar ortaya çıkmasını tetikler.
- Hamilelik sırasında ilaç ve alkol kötüye kullanımı, kan ve uyuşmazlığı, zamanından önce veya erken doğum, oksijen yetmezliği veya doğum ağırlılığının düşük olması da ortaya çıkmasına neden olabilir.
- Doğum sonrasında ve erken çocukluk dönemlerindeki kafa travmaları, besin yetersizliği, zehirli maddeler (kurşun zehirlenmesi) öğrenme güçlüğüne neden olabilir.
- Sıklıkla öğrenme güçlükleri için belirgin bir sebep bulunmamaktadır.
Özel Öğrenme Güçlüğünün Tedavisi
Özel öğrenme güçlüğü tıbbi bir tanıdır ve Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları alanında uzman doktorlar tarafından yapılan değerlendirmeler sonucunda sağlık kurulları tarafından verilmektedir. Ülkemizde özel öğrenme güçlüğü olan çocukların tıbbi tanılama süreci hastanelerde ilgili uzman doktorlarca yapılmaktadır. Özel öğrenme güçlüğü olan çocukların yaşıtlarından ve sınıf düzeylerinden farklılıklarının nesnel ölçümlerle saptanarak erken tanı ve tedaviye ulaşılması gerekmektedir. Özel öğrenme güçlüğünün tedavisi eğitimdir. Eğitimleri, görsel-işitsel algılarının geliştirilmesini, dikkat, bellek ve ardışıklık yeteneklerinin artırılmasını, motor koordinasyon becerilerinin geliştirilmesini içermektedir.
Ayrıca dinleme, konuşma, okuma-yazma (dil) becerilerinin, kavram ve düşünme süreçlerinin geliştirilmesinin desteklenmesi de bu süreç eğitimi içerisinde yer almaktadır. Ayrıca fonetik (ses bilgisi) farkındalığın artırılması, dil, konuşma, okuma-yazma becerilerinin geliştirilmesi, kavram ve dil süreçlerinin gelişiminin desteklenmesi bu eğitim içinde yer almalı, algıları destekleyici ya da iyileştirici bu çalışmalar yapılmalıdır.
Özel öğrenme güçlüğü olan çocukların anne babaları neler yapmalıdır?
Çocuğun güçlüğünü kabul edin. Bunun beyindeki yapısal, işlevsel bir sorundan kaynaklandığını unutmayarak başarısızlığından dolayı çocuğu suçlamayın, yargılamayın.
Bu güçlüğü yenmesine yardımcı olarak terapötik eğitim ve psikiyatrik desteği sağlayın.
Eğitimde kazandığı becerileri evde çeşitli oyunlar ve etkinliklerle pekiştirin. Bu çocukların bir şeyi yaparak ve yaşayarak çok daha iyi öğrendiğini unutmayın.
Çocuğunuzun güçlüğü hakkında okulu ve öğretmenlerini bilgilendirin, işbirliği yapmaya çalışın. Özel öğrenme güçlüğünün eğitim yoluyla tedavisinin özel bir uzmanlık gerektirdiğini unutmayın. Bu yardımı sınıf öğretmeninden beklemeyin.
Yapacağı işler konusunda çocuğunuzu yüreklendirin, destekleyin. Kendini değerli bulması ve kendine güvenebilmesi için sizin ona bunu hissettirmeniz gereklidir.
Yapabileceği basit işlerden başlayarak onun zoru başarmada istekli olmasını sağlayabilirsiniz.
Disiplin ve kurallar konusunda kararlı ve tutarlı olun. Çocuğun öğrenme güçlüğünün olması onun kuralları öğrenemeyeceği anlamına gelmez.
Eğitsel tedavi yavaş ilerleyen, uzun zaman sonra sonuçlarını alabileceğiniz bir tedavidir (en az 6 ay). Bu nedenle sabırlı olun. Tedavi süresince halen yapamadığı şeylere odaklanmak yerine olumlu değişimleri görmeye çalışın ve çocuğunuzla bunları paylaşın.
