Dijital dünyada erişilebilirlik sorunları küresel ölçekte devam ederken, özel gereksinimli bireyler dijital dünyada hala engellerle karşılaşıyor.
Biruni Üniversitesi Eğitim Fakültesi Özel Eğitim Öğretmenliği Bölüm Başkanı Dr. Öğr. Üyesi Özlem İlker “Özel gereksinimli bireyler dijital dünyada hala engellerle karşılaşıyor. Erişilebilirlik bir tercih değil; insan hakları, kullanıcı deneyimi ve teknolojik kapsayıcılık açısından bir zorunluluktur” dedi.
Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) güncel verilerine göre dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 16’sını oluşturan 1,3 milyar kişinin özel gereksinimli bireylerden oluştuğunu aktaran Biruni Üniversitesi Özel Eğitim Öğretmenliği Bölüm Başkanı Dr. Öğr. Üyesi Özlem İlker, buna rağmen dijital platformlarda erişilebilirlik sorunlarının yaygınlığını koruduğuna dikkat çekti. Web Erişilebilirliği İnisiyatifi (WebAIM) 2024 yılı verilerine göre otomatik olarak incelenen 1 milyon web sitesinin ana sayfasının yüzde 95,9’unda en az bir erişilebilirlik hatası bulunduğunu hatırlatan Dr. İlker, mobil uygulamalarda da benzer sorunlarla karşılaşıldığını ifade etti.
‘DİJİTAL ENGELLER, ERİŞİMİ DOĞRUDAN KISITLIYOR’
Dijital erişilebilirlikte yaşanan problemlerden özellikle görme, işitme ve ortopedik yetersizliği olan bireylerin olumsuz etkilendiğini vurgulayan Dr. İlker, “Ekran okuyucuya uyumlu olmayan görseller ve butonlar, düşük kontrastlı metinler ve karmaşık navigasyon yapıları görme yetersizliği olan bireylerin erişimini sınırlandırıyor. Altyazı içermeyen videolar ve yalnızca sesli uyaranlarla ilerleyen uygulamalar işitme yetersizliği olan bireyler için ciddi bir engel oluşturuyor. Hızlı kapanan pencereler ve hassas hareket gerektiren arayüzler ise ortopedik yetersizliği olan kullanıcıların dijital platformları etkin şekilde kullanmasını zorlaştırıyor. birçok dijital ürünün geliştirilme sürecinde özel gereksinimli bireylerle yeterince kullanıcı testi yapılmıyor” dedi.
‘EVRENSEL TASARIM DİJİTAL DÜNYANIN TEMELİ OLMALI’
Evrensel tasarım kavramının yalnızca fiziksel çevreyle sınırlı olmadığını belirten Dr. İlker, “Evrensel tasarım, herkes tarafından ek bir uyarlamaya gerek kalmadan kullanılabilen ürün ve çevrelerin tasarlanmasını ifade eder. Bu anlayış dijital platformlar için de geçerlidir. Dijital erişilebilirlik bir ek özellik değil, tasarım sürecinin ayrılmaz parçası olmalıdır” diye konuştu.
Dr. İlker, “Web siteleri ve mobil uygulamaların görme, işitme, ortopedik ya da zihinsel yetersizliği bulunan bireylerin farklı ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde geliştirilmesi sağlık, eğitim, finans ve bankacılık gibi alanlarda eşit fırsatların sağlanması açısından büyük önem taşıyor” dedi.
‘TÜRKİYE’DE WCAG 2.2 KRİTERLERİ VE YENİ İZLEME SİSTEMİ’
Türkiye’de dijital erişilebilirlik konusunda önemli adımlar atıldığını belirten Dr.İlker, Web İçeriği Erişilebilirlik Yönergesi (WCAG 2.2) kriterlerinin dijital içeriklerin herkes için erişilebilir, anlaşılabilir ve güvenli olmasını hedeflediğini aktardı. Bu kriterlerin; alternatif metinler, altyazılar, uygun kontrast kullanımı, klavye ve dokunma uyumu, anlaşılır hata bildirimleri ve yardımcı teknolojilerle uyumluluk gibi birçok standardı kapsadığını söyledi.
Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği İzleme Sistemi’nin kurulmasının da son derece önemli bir gelişme olduğunu ifade eden Dr. İlker, bu sistemle birlikte yasal zorunlulukların ve düzenli denetimlerin artmasının, dijital erişilebilirlik sorunlarının azalmasına büyük katkı sağlayacağını dile getirdi.
‘ERİŞİLEBİLİRLİK BİR TERCİH DEĞİL, ZORUNLULUKTUR’
3 Aralık Dünya Engelliler Günü’nün, teknolojinin toplumun tüm bireylerine eşit şekilde hizmet etmesi gerektiğini bir kez daha hatırlattığını belirten İlker, “Özel gereksinimli bireyler dijital dünyada hala engellerle karşılaşıyor. Erişilebilir dijital ortamlar yalnızca özel gereksinimli bireyler için değil, yaşlılar, geçici rahatsızlık yaşayanlar ve düşük okuryazarlık düzeyine sahip bireyler için de büyük kolaylık sağlar. Erişilebilirlik bir tercih değil; insan hakları, kullanıcı deneyimi ve teknolojik kapsayıcılık açısından bir zorunluluktur” ifadelerini kullandı.
