Bilişsel fonksiyonlar çok kompleks bir konudur. Çevrenin farkına varma, algılama, mantıksal düşünce, konuşma, hafıza ve muhakeme kurmayı içeren bilme yeteneği olarak basitçe ifade edilebilir.
Çevresel bilgileri almamızı, seçmemizi, depolamamızı, dönüştürmemizi, geliştirmemizi sağlayan mental süreçlerdir. Bu şekilde biz bizi çevreleyen dünyayı daha etkili bir biçimde anlayabiliriz. Bilişsel fonksiyonlar rutin ve rutin olmayan tüm aktiviteleri içerir.
Bilişsel fonksiyonlarda bozulma birçok etkene bağlı olarak oluşabilir. Enfeksiyonlar, vitamin eksiklikleri, beyin travmaları, ilaçlar, kan değerlerinde bozulmalar gibi birçok sebep bilişsel fonksiyonları bozabilir. Her yaşta gözlense de yaşlılarda sık rastlanan önemli sorunlar arasında yer almaktadır. Yaş ilerledikçe beyinde yapısal ve fonksiyonel değişiklikler ortaya çıkmaktadır ve bu değişiklikler Alzheimer hastalığı gibi dejeneratif hastalıklara yatkınlığı artırmaktadır. Alzheimer hastalığına ek olarak, yaşlılıkla ilintili unutkanlık ve hafif kognitif bozukluk gibi durumlara yaşlılarda sık rastlanmaktadır. Bu hastalıkların temelini oluşturan en önemli neden bilişsel fonksiyonlardaki geri dönüşümsüz bozulmadır. Yaşlı yetişkinlerde bilişsel işlevi gerilemeye karşı korumak için güvenli, uygun fiyatlı ve erişilebilir bir müdahalenin belirlenmesi acil bir halk sağlığı önceliğidir.
Bilim insanları uzun süredir bilişsel fonksiyonlarındaki bozulmayı durdurmaya ve geriletmeye çalışmaktadırlar. Bu konuda birçok çalışmalar mevcuttur. Ben bu makalede kısaca multivitamin kombinasyonlarının bilişsel fonksiyonlara etkilerini kısaca değerlendirmeye çalışacağım.
Multivitamin; farklı vitamin , mineral ve diğer bazı besin öğelerini içeren, ek besin takviyesi olarak kullanılmak üzere tasarlanmış ilaç olmayan bir preparattır. İçeriği alınan preperata göre değişkenlik gösterir. Genellikle A, B, C, D vitaminlerini içerir. Bunun yanı sıra çinko, kalsiyum, magnezyum, selenyum, demir, sodyum gibi mineraller ve Omega-3 de multivitamin içeriklerinde yer alabilir. Genelde sağlıklı bir insanın vitamin desteğine ihtiyacı olmamaktadır. Beslenme yoluyla vücuda alınan vitaminlerin herhangi bir nedenle yeterli olmadığı durumlarda destekleyici olabilmektedir. Ayrıca; hamilelik, emzirme, çeşitli hastalıklar ya da sindirime ilişkin sorunlar gibi vitamin gereksiniminin karşılanmasını zorlaştıran durumlarda da kullanılabilir.
Yapılan birçok çalışmada bilişsel fonksiyonları vitamin eksikliğinin bozduğu belirlenmiştir. Özellikle vitamin B12 ve folik asit eksikliğinin bilişsel fonksiyonlar üzerine olumsuz etkileri ve yetersizliğin giderilmesi ile bu etkilerin düzeltebildiği gösterilmiştir.
Yaşlılarda vitamin ve mineral gibi mikrobesinlerin eksikliği sıklıkla karşılaştığımız bir durumdur. Emilim azlığı, yetersiz beslenme ve çoklu ilaç kullanımı eksikliklere yol açmaktadır.
Bu mikrobesinler normal vücut ve beyin fonksiyonlarını destekleyen çoklu biyolojik yolları hedef alır, ve yaşlı yetişkinlerdeki eksiklikler bilişsel gerileme ve bunama riskini artırabilir. Bu nedenle yaşlılarda multivitamin kombinasyonlarının etkinliği değerlendirilmiştir.
Eylül 2022’de yayınlanan bir çalışma 65 yaş üzerindeki erişkinlerin her gün düzenli multivitamin kullanmasının beyin fonksiyonlarını geliştirdiğini ve demans gelişimine karşı koruyucu olduğunu göstermiştir. Son olarak yapılan büyük ölçekli bir çalışmada 3 yıl boyunca günlük multivitamin-mineral takviyesi alan yaşlı yetişkinlerde bilişsel fonksiyonların koruduğu gözlenmiştir.
Sonuç olarak; bu bulgular bize 65 yaş üstü bireylerde düzenli multivitamin-mineral takviyesinin beyni koruduğunu göstermektedir. Fakat düzenli kan tahlili yaptırıp eksik bir vitamin varsa onu takviye etmek daha yararlıdır.
Sağlıklı günlere…
