Türkiye, ‘Milli Teknoloji Hamlesi’ vizyonuyla, kritik teknolojilerin kullanıcısı değil, üreticisi olma yolunda emin adımlarla ilerliyor. İnsan kaynağımız zengin, mühendislik kabiliyetlerimiz oldukça gelişmiş durumda.
TEİ Eskişehir yerleşkesindeki ilk milli helikopter motoru olan TEİ-TS1400’ün teslim programına katılan Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank, motoru 700 kişilik bir ekiple 3 yıl süren çalışmalar sonucu geliştirildiğini söyledi. TS1400 motorunun bundan sonraki başarıların bir öncü fişeği konumunda olduğunu ifade eden Bakan Varank, şöyle konuştu:
“Bir yandan, Gökbey’e ve daha pek çok platforma güç verebilecek ilk milli helikopter motorumuz TS 1400’ü TUSAŞ’a teslim ederken, diğer yandan bunun gibi daha nice milli motorların tasarlanacağı bir tasarım merkezini ülkemize kazandırıyoruz. Türkiye, ‘Milli Teknoloji Hamlesi’ vizyonuyla, kritik teknolojilerin kullanıcısı değil, üreticisi olma yolunda emin adımlarla ilerliyor. İnsan kaynağımız zengin, mühendislik kabiliyetlerimiz oldukça gelişmiş durumda. Artık yüksek teknoloji ve ileri tasarım becerileri gerektiren işlere imza atıyoruz. İşte milli turboşaft motorumuz TS 1400’de bunun en güzel örneklerinden biri. 2019’un ocak ayında TEİ’yi ziyaret ettiğimde TS1400 motorunun testini gerçekleştirme fırsatını bulmuştum.
Bugün de hamdolsun, motorumuzun teslim törenini hep birlikte gerçekleştiriyoruz. Bu motor, tamamen TEİ mühendisleri ve teknisyenleri tarafından tasarlandı, geliştirildi ve üretildi. 700 kişilik bir ekip, 3 yıl boyunca gece gündüz demeden bu projede ter döktü. Gerekli sertifikasyon süreçlerinden sonra seri imalata geçildiğinde hem bir yurt dışı bağımlılığından daha kurtulmuş hem de yıllık 60 milyon dolarlık ileri teknoloji ithalatının önüne geçmiş olacağız. Bu sayede, önümüzdeki dönemde diğer hava araçlarımızda kullanılacak motorları da daha kolay geliştirebileceğiz. Bu manada TS1400 bundan sonraki başarılarımızın bir öncü fişeği konumunda.”
‘TEİ’NİN ADINI ARTIK DAHA ÇOK DUYACAĞIZ’
Gaz türbinli motor teknolojisine sahip 7 ülkeden birinin Türkiye olduğunu kaydeden Bakan Varank, “Bugün açılışını yapacağımız yerli motorların tasarım çalışmalarının yürütüleceği Tasarım Merkezi de bu manada yeni başarı hikayelerimizin çıkış noktası olacak. Tasarım ve Ar-Ge ekiplerinin bir araya gelmesiyle hem verimlilik artacak hem de proje süreçleri kısalacak. Kritik bir teknoloji olan gaz türbinli turboşaft motoru geliştirilmesi için gereken tüm üretim ve montaj atölyeleri burada mevcut. HÜRKUŞ gibi ATAK gibi milli hava araçlarımızda kullanılacak motorlar bu merkezde rahatlıkla tasarlanabilecek. Yüz akı kurumlarımızdan olan TEİ, bu imkanlarla artık çok daha güçlü bir üretim dönemine adım atıyor. Bundan sonra TEİ’nin adını çok daha sık duyacağımıza ben yürekten inanıyorum. TEİ imalat ve tasarım kabiliyetleriyle dünyadaki sayılı merkezlerden biri.
Bugün gökyüzünde uçan her iki uçaktan birinde TEİ’nin parçalarının olması bir tesadüf değil, yetkinliğimizin bir sonucu. İşte bu yetkinliği desteklemek için biz de bakanlık olarak TEİ ile yol arkadaşlığı yapıyoruz. TÜBİTAK Marmara Araştırmalar Merkezi’nde milli motorlarımızın kritik türbin kanatçıkları üretiliyor. Gaz türbinli motorların kritik döküm teknolojileri yine TÜBİTAK MAM’da geliştiriliyor. Haziran ayında testine katılma imkanı bulduğum Türkiye’nin ilk orta menzilli yerli füze motoru TJ300 de TÜBİTAK desteklerinden faydalanıyor. Önümüzdeki dönemde tüm imkanlarımızla TEİ’nin gücüne güç katmaya devam edeceğiz” diye konuştu.
AKAR: TSK’NIN BAŞARISINDA, ÜRETİLEN SİLAH SİSTEMLERİNİN KATKISI BÜYÜK
İlk milli helikopter motoru teslim törenine katılan Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar da Türk Silahlı Kuvvetleri’nin dünyanın birçok coğrafyasında üstlendiği görevleri başarıyla yerine getirdiğini ifade ederek, bunda yerli ve milli imkanlarla üretilen silah sistemlerinin katkısının büyük olduğunu söyledi. Akar, şöyle konuştu:
“Türk yapımı silah sistemlerinin etkinliği, yakın zamanda Azerbaycanlı kardeşlerimizin öz topraklarını işgalden kurtarma mücadelesinde de en açık şekilde görülmüştür. Kahraman Azerbaycan ordusu, Tek Vatan Harekatı’nı büyük bir başarıyla icra ederek Karabağ’ı 30 yıldır devam eden Ermenistan işgalinden yerli ve milli silah sistemlerimizin de katkısıyla 44 günde kurtarmıştır.
Bugün tüm dünyada yerli ve milli silah sistemlerimizin harekatın seyrine yönelik belirleyici etkileri konuşulmakta ve dikkatle takip edilmektedir Yaşanan gelişmeler ve coğrafya şartları yerli ve milli savunma sanayinin bir tercih değil, bir zorunluluk olduğunu gösterdi. Bizler için savunma, güvenlik, her şeyin ötesinde millet, memleket ve devlet meselesidir. Güçlü savunma sanayisi, güçlü ordu için Sayın Cumhurbaşkanımızın liderliğinde gece gündüz demeden kamu, özel sektör, vakıf şirketleri ve üniversitelerimizle birlikte omuz omuza, yüksek bir motivasyonla çalışmaya, üretmeye ve geliştirmeye devam ediyoruz.
Çok iyi biliyoruz ki küresel pazarda rekabet edebilecek ürünleri geliştirebilmek için gereken teknoloji ve inovasyon faaliyetleri, firmaların artık tek başına kendi imkanları ile başarabilecekleri bir seviyenin çok ötesine geçmiş durumdadır. Bu nedenle dünyada şirketler ya güçlü iş birliği modeli geliştirmekte veya ortaklıklar kurarak zamanın ruhuna ayak uydurmaya çalışmaktadır. Bizler de bunun bir gereği olarak özel sektörle iş birliğini de içeren çeşitli çalışma modelleri geliştiriyoruz. Bu şekilde Türk Silahlı Kuvvetleri’nin ihtiyaçlarını olabildiğince süratle karşılamaya çalışıyoruz.”
TEI GENEL MÜDÜRÜ: TÜRKİYE’NİN GERÇEK ANLAMDA İLK JET MOTORUNU ÜRETTİK
Eskişehir TEI Genel Müdürü Mahmut Faruk Akşit ise, TS1400 projesinin 2017’de başladığını ifade ederek projeyle ilgili bilgi verdi. Baştan sona Türk mühendislerinin tasarlayıp geliştirdiği tamamen özgün bir helikopter motoru olduğunu belirten Akşit, “Türkiye’nin gerçek anlamdaki ilk jet motorunu ürettik. Bu, Türkiye tarihinde dönüm noktasıdır. Gökbey’i inşallah bu motorla uçuracağız. Seri imalat planlamamız devam ediyor. Zorlu olgunlaştırma ve sertifikasyon sürecinin ardından 2024’ten sonra Gökbey, milli motorumuzla uçacak. Milli motorumuz, muadillerine göre kalkışta, sürekli uçuş gücünde, acil durum kalkışında ve tek motorla kaçış modunda 67-120 beygir daha fazla güç üretiyor” dedi.
ÖZGÜN HELİKOPTER PROGRAMI 2010 YILINDA BAŞLATILDI
Türk Silahlı Kuvvetleri ile diğer ihtiyaç sahibi makamların, genel maksat helikopteri ihtiyaçlarının özgün bir platform ile karşılanması hedefiyle yürütülmekte olan Özgün Helikopter Programı, 2010 yılında Savunma Sanayii İcra Komitesi (SSİK) kararı ile başlatıldı. Program bütçesi ve takvimi belirlenen özgün helikopter için 2013’te Savunma Sanayii Müsteşarlığı ile TUSAŞ arasında sözleşme imzalandı. İlk uçuşunu 2018 yılında LHTEC tarafından üretilen Turbo Şaft Motor LHTEC-CTS800·4AT ile gerçekleştiren Genel Maksat Helikopteri Gökbey’in aviyonik sistemleri, gövde, rotor sistemi, iniş takımı gibi sistemlerinin tamamı TUSAŞ imzası taşıyor.
HASTA DA TAŞIYACAK KARGO DA
Gökbey, Türkiye’de yerli imkan ve kabiliyetlerle tasarlanıp geliştirilen ilk helikopter motoru TS1400 ile havalanacak. Böylece Türkiye, kendi jet türbinli motorunu üretebilen sayılı ülke arasına girecek. Gökbey; VIP, Kargo, Hava Ambulans, Arama Kurtarma, Kıyı Ötesi Taşıma gibi birçok görevde kullanılabilecek.
ATAK TECRÜBESİNDEN YARARLANILDI
En zorlu iklim ve coğrafyalarda, yüksek irtifa ve yüksek sıcaklıkta, gece ve gündüz koşullarında etkin bir şekilde faaliyet göstermek üzere tasarlanan Gökbey’de Atak helikopterinin üretim süreçlerinde kazanılan bilgi, birikim ve tecrübeden de yararlanıldı.
1660 BEYGİRLİK GÜÇ
Gökbey’de kullanılan milli motor TS1400, 1660 beygir güç üretiyor. TS1400’ün üretiminde imalat ve malzeme teknolojisi alanında pek çok ilke imza atıldı. TS1400 için Türkiye’nin ilk tek kristal türbin kanadı üretimi, TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi tarafından gerçekleştirildi. Bu üretim sırasında yenilikçi termal bariyer kaplama metotları kullanıldı.
KİLO BAŞI İHRACAT DEĞERİ 6 BİN DOLAR
700 kişilik bir teknik ekip tarafından geliştirilen TS1400’nin kilogram başına 6 bin dolar ihracat değerine sahip. TS1400’de kullanılmak üzere Türkiye’de ilk kez nikel ve titanyum alaşımları için havacılık kalitesinde dövme teknolojisi geliştirildi. Geleceğin imalat teknolojisi olarak gösterilen eklemeli imalat ile parçalar üretildi.
312 MİLYON DOLARLIK YATIRIM
Kamu ve özel sektörün güçlü iş birliğinin ürünü olan TEI’ye son 5 yılda 312 milyon dolarlık yatırım yapıldı. Bunun yüzde 43’ü devlet desteklerinden karşılandı. Yüksek teknolojili 11 motora imza atan TEI’nin açılışı gerçekleştirilen tasarım merkezi, yeni motor geliştirme çalışmalarına hız kazandıracak. Tasarım ve Ar-Ge birimleri, bir araya getirecek merkez, daha verimli bir çalışma ortamı sunacak.
