Moğolistan’daki kurgan kazılarında atlı göçebe yaşama dair bulgulara ulaşıldı.
Moğolistan’ın çeşitli bölgelerinde 2024 yılından itibaren yürütülen ‘Atlılar Kültürü’ projesi kapsamında, 2026 yılında Henti vilayetinde 6 kurganın kazısı tamamlandı. Tika’nın desteğiyle, İstanbul Aydın Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi ve Moğolistan Devlet Üniversitesi iş birliğinde gerçekleştirilen çalışmalarda, konar-göçer yaşamın kültürel özelliklerine ilişkin ok ucu, sadak parçası, at kalıntıları ve çeşitli maddi kültür buluntuları elde edildi. İstanbul Aydın Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölüm Başkanı Prof. Dr. Elvin Yıldırım, Moğolistan’da yürütülen ‘Atlılar Kültürü’ projesine ilişkin, “Geniş bozkır coğrafyasındaki her iki noktada da kazdığımız mezarlardan, konar-göçer yaşamı anlamamızı sağlayan; insanların öldükten sonraki hayata ya da günlük yaşamlarına dair ne gibi işlerle, ne gibi meşgalelerle uğraştıklarını anlamamızı sağlayan çeşitli bulgular elde ettik” dedi.
Moğolistan’da konar-göçer yaşamın kültürel öğelerini ortaya çıkarmak amacıyla yürütülen ‘Atlılar Kültürü’ projesi kapsamında 2026 yılı kazı çalışmaları tamamlandı. Tika’nın destekleriyle, İstanbul Aydın Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi ve Moğolistan Devlet Üniversitesi iş birliğinde Henti vilayetinin Yazaruul ve Bulgan Uul çevresinde gerçekleştirilen kazılarda 6 kurgan incelendi. Kazılarda, dönemin günlük ve askeri yaşamına ilişkin bilgi sağlayan ok ucu ve sadak parçalarının yanı sıra at kalıntıları ile çeşitli maddi kültür buluntularına ulaşıldı.
Konar-Göçer Yaşamı Anlamamızı Sağlayan Çeşitli Bulgular Elde Ettik
2024 yılından itibaren Moğolistan’ın çeşitli bölgelerinde ‘Atlılar Kültürü’ projesi kapsamında kazı çalışmaları yürüttüklerini belirten İstanbul Aydın Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölüm Başkanı Prof. Dr. Elvin Yıldırım, “2024 yılından itibaren Moğolistan’ın çeşitli bölgelerinde, ‘Atlılar Kültürü’ adını verdiğimiz bir proje kapsamında, konar-göçer yaşamın kültürel öğelerini ortaya çıkarmak ve tespit etmek amacıyla kazı çalışmaları yürütmekteyiz. Bu kazı çalışmalarımızı hem sivil toplum kuruluşlarıyla hem üniversitelerle iş birliği içerisinde, 2026 yılı itibarıyla da Tika’nın (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı) destekleriyle gerçekleştiriyoruz. Bu kapsamda 2026 yılı çalışmalarımızı Moğolistan’ın Henti vilayetinde, Moğolistan Üniversitesi iş birliğiyle gerçekleştirdik” dedi.
Bu Yıl İki Noktada Yaptığımız Kurgan Kazılarında Toplam Altı Kurganın Kazı Çalışmalarını Tamamladık
Prof. Dr. Yıldırım, “Proje yürütücüsü olarak Profesör Doktor Kürşat Yıldırım ve Moğolistan yürütücüsü meslektaşımız Doç. Dr. Ulzibaayar Sodnom ile birlikte bu kazı çalışmalarını gerçekleştirdik. Bu yıl iki noktada yaptığımız kurgan kazılarında toplam altı kurganın kazı çalışmalarını tamamladık. Her iki noktada da kazdığımız mezarlardan, konar-göçer yaşamı anlamamızı sağlayan; insanların öldükten sonraki hayata ya da günlük yaşamlarına dair ne gibi işlerle, ne gibi meşgalelerle uğraştıklarını anlamamızı sağlayan çeşitli bulgular elde ettik” diye konuştu.
Atlı Mezar Sunumunun Yapıldığı Mezarlara Da Rastladık
Kurganlarda ok ucu ve sadak parçaları gibi buluntulara ulaştıklarını aktaran Prof. Dr. Yıldırım, “Bu kapsamda, kurganlarda gördüğümüz ok ucu, sadak parçası gibi kişilerin mesleki hayatlarını bize gösterebilecek ve kanıtlayabilecek buluntulara ulaşmamız da önemliydi. Bunlar, mezarlardaki insanların günlük hayatlarında askeri bir pozisyonda bulunduğunu anlamamıza yarayan önemli bulgular arasındaydı. Diğer taraftan, mezar sunumları arasında atlı mezar sunumunun yapıldığı mezarlara da rastladık. Bu noktada, bütün halde bırakılmış bir atın, gen parçalarıyla birlikte gömülmüş olması; atın bir kurban olarak değil, ata eşlik eden, öldükten sonraki hayata ulaşmasını sağlayan bir vasıta, onu götüren bir araç olarak bırakıldığını anlamamıza yardımcı oldu” ifadelerini kullandı.
Geniş Bozkır Coğrafyasındaki Konar-Göçer Atlı Yaşama Dair Önemli Bulgular
Henti ve Arhangay bölgelerindeki çalışmaların farklı dönemlere ışık tuttuğunu belirten Prof. Dr. Yıldırım, “Tabii ki bu kurganlar, Moğolistan’ın Henti ve Arhangay bölgelerinde 2024 yılından itibaren, özellikle Tunç Çağı’ndan Erken Orta Çağ dönemine kadarki döneme ait mezarlardaki tüm bulgular, bize aslında geniş bozkır coğrafyasındaki konar-göçer atlı yaşama dair önemli bulgular ve emareler elde etmemizi sağlayan kazılardı. Türkiye’de ilk kez Moğolistan coğrafyasında Hun arkeolojisi üzerine çalışan tarihçiler olarak bu projenin yürütülmesi ve Tika’nın bu projeye katkısı bu bakımdan çok önemliydi” dedi.
Çalışmalarımız Türkiye’de Devam Ediyor
Kazılarda elde edilen buluntuların analiz çalışmalarının sürdüğünü söyleyen Prof. Dr. Yıldırım, “2024 yılından itibaren elde ettiğimiz sonuçları, 2026 yılında yayımladığımız ‘Atlılar Kültürü’ kitabında da yayınlaştırma fırsatı elde etmiş bulunuyoruz. 2026 yılı yaz sezonunda Moğolistan’ın Henti bölgesinde, Yazar Uul ve Bulgan Uul çevresinde yaptığımız altı kurgandan elde ettiğimiz tüm bulguların da yayın çalışmasını 2027 yılı içerisinde tamamlamayı planlıyoruz. Bu noktada elde ettiğimiz insan kemikleri, hayvan kemikleri ve maddi kültür açısından demirden elde ettiğimiz sunu kapları, kazan, çömlek gibi parçaların radyokarbon analizlerinin yapılması noktasında çalışmalarımız Türkiye’de devam ediyor. Bu kapsamda bizi destekleyen başta devletimiz ve Tika olmak üzere, üniversitelerimizin iş birliğiyle bu projelerin devamı noktasındaki desteklerinin önemli olduğunu bir kez daha vurgulamak isterim” ifadelerini kullandı.
