CHP Genel Başkan Yardımcısı Sezgin Tanrıkulu, Adalet Bakanı Akın Gürlek tarafından cevaplandırılması istemiyle TBMM Başkanlığına Mahpusların İş Yurtları Kurumu bünyesinde geniş bir üretim ve hizmet alanında çalıştırılması ile ilgili soru önergesi verdi.
CHP Genel Başkan Yardımcısı Sezgin Tanrıkulu, hazırladığı önerge ile ilgili şu açıklamayı yaptı:
“Ceza infaz kurumlarında bulunan mahpusların, İşyurtları Kurumu bünyesinde geniş bir üretim ve hizmet alanında çalıştırıldığı bilinmektedir. Ancak bu çalışma sistemine ilişkin ciddi iddialar ve hak ihlali riskleri kamuoyunun gündemindedir.
Mahpus emeğinin çoğu durumda gönüllülük ilkesine uygun yürütülmediği, çalışmaya katılımın fiilen zorunlu hale getirildiği ve bu durumun mahpuslar arasında eşitsizlik yarattığı yönünde güçlü bulgular bulunmaktadır. Çalışmayı reddeden mahpuslara yönelik dolaylı ya da açık yaptırımların uygulanıp uygulanmadığı ise açıklığa kavuşturulması gereken önemli bir konudur.
Öte yandan, mahpuslara ödenen ücretlerin son derece düşük olduğu, sosyal güvenlik haklarından yararlanamadıkları ve çalışma koşullarının yeterince denetlenmediği yönündeki iddialar, ciddi hak ihlali risklerini beraberinde getirmektedir. Mahpus emeğiyle üretilen ekonomik değerin büyüklüğü ile bu değerden mahpuslara aktarılan pay arasındaki dengesizlik de dikkat çekmektedir.
Mesleki eğitim alanında Adalet Mesleki Eğitim Merkezlerinin sayısında artış yaşanmasına rağmen, bu eğitimlerin mahpusların tahliye sonrası yaşamlarına ve istihdam olanaklarına yeterince katkı sağlamadığı görülmektedir. Eğitim programlarının niteliği ve etkinliği de bağımsız denetim ihtiyacını ortaya koymaktadır.
Bu çerçevede; mahpus emeğinin sömürülmediği, insan onuruna yakışır çalışma koşullarının sağlandığı, sosyal güvenlik haklarının güvence altına alındığı ve şeffaf bir denetim mekanizmasının oluşturulduğu bir sistemin hayata geçirilmesi zorunludur.”
-SORU ÖNERGESİ-
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA
Aşağıdaki sorularımın Adalet Bakanı Sayın Akın GÜRLEK tarafından Anayasa’nın 98’inci ve İçtüzük’ün 96’ncı maddeleri gereğince yazılı olarak yanıtlanmasını arz ederim.
Mahpusların İş Yurtları Kurumu bünyesinde geniş bir üretim ve hizmet alanında çalıştırıldığı; ancak bu çalışmanın çoğu durumda gönüllülük ilkesine uygun yürütülmediği ve mahpuslar arasında eşitsizlik yarattığı ifade edilmektedir.
Ayrıca mahpus emeğinin karşılığında ödenen ücretlerin düşüklüğü, sosyal güvenlik eksikliği ve çalışma koşullarına ilişkin denetim yetersizliği ciddi hak ihlali risklerini gündeme getirmektedir.
Mesleki eğitim alanında ise merkez sayısının arttığı, ancak bu eğitimlerin mahpusların tahliye sonrası yaşamlarına etkisinin sınırlı kaldığı görülmektedir.
Bu bağlamda,
- 2024, 2025 ve 2026 yılları itibarıyla ceza infaz kurumlarında çalıştırılan hükümlü ve tutuklu sayısı kaçtır?
- Mahpusların çalıştırılması gerçekten gönüllülük esasına mı dayanmaktadır? Çalışmayı reddeden mahpuslara yönelik herhangi bir idari veya fiili yaptırım uygulanmakta mıdır?
- Çalışan mahpuslar ile çalışmayan mahpuslar arasında herhangi bir statü farkı oluşmakta mıdır? Bu konuda Bakanlığınızın denetim mekanizması var mıdır?
- İşyurtları Kurumu bünyesinde çalışan mahpuslara ödenen günlük/aylık ücretler ne kadardır?
- Mahpusların çalıştıkları süreler sosyal güvenlik kapsamına alınmakta mıdır? Emeklilik hakkına katkı sağlamakta mıdır?
- Mahpus emeği ile üretilen mal ve hizmetlerin yıllık toplam ekonomik büyüklüğü nedir? Bu gelirlerin ne kadarı mahpuslara aktarılmaktadır?
- 2024 yılı itibarıyla 52’ye ulaştığı belirtilen Adalet Mesleki Eğitim Merkezlerinin 2025 ve 2026 yıllarındaki sayısı kaçtır?
- Bu merkezlerden mezun olan mahpusların tahliye sonrası istihdam oranı nedir?
- Mesleki eğitim programlarının içeriği ve kalitesi bağımsız kurumlar tarafından denetlenmekte midir?
- İşyurtları Kurumu faaliyetlerinin Sayıştay denetimine açılması yönünde bir çalışma yapılmakta mıdır?
