TBMM Yapay Zeka Araştırma Komisyonu raporunda, 'Yapay Zeka Diplomasi Stratejisi', 'Avrupa Konseyi Yapay Zeka Çerçeve Sözleşmesi'nin imzalanması', 'Ulusal Yapay Zeka Güvenlik Stratejisinin hazırlanması', 'TBMM nezdinde bir, 'Yapay Zeka, İleri Teknolojiler ve Yenilik Komisyonu' kurulması', 'Türkiye Yapay Zeka Kurumu'nun kurulması' önerilerinde bulunuldu.
TBMM Yapay Zeka Araştırma Komisyonu, raporunu tamamladı. Komisyon Başkanı Fatih Dönmez, rapor ile ilgili TBMM'de basın toplantısı düzenledi. Dönmez, komisyonun kuruluş süreci, çalışma dönemi ve raporun hazırlanış sürecine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Dönmez, "Yapay zeka artık klasik bir teknoloji değil. Hayatımızın her alanına dokunan ve belki de o başlıkları radikal değişimlere zorlayan bir teknolojiyle karşı karşıyayız. Yapay zeka; ekonomik rekabetin belirleyicisi, ulusal güvenliğin çarpanı, toplumsal dönüşümün hızlandırıcısı pozisyonundadır. En önemlisi, belki de veri çağında egemenliğin yeni tanımını yapay zeka ile yapıyor olacağız. Raporumuzun temel yaklaşımı nettir; Türkiye, yapay zeka alanında sadece kullanıcı ya da uygulayıcı değil; geliştiren, düzenleyen ve küresel normlara katkı sunan bir aktör olmasını arzu ediyoruz. Bir G20 üyesi olarak hedefimiz, yalnızca ekonomik büyüklüğümüzle değil, teknolojik gelişmelerde de ilk 20'de olma arzusundayız. Hedefimiz; teknoloji üretim kapasitemiz, dijital altyapımız ve insan kaynağımızla da ilk 20 içinde kalıcı bir şekilde konumlanmaktır. Bu bir prestij meselesi değildir. Bu rekabet gücü, stratejik bağımsızlık ve gelecek vizyonu meselesidir. Biz, ‘Teknolojiyi tüketen değil, üreten Türkiye’ idealini yapay zeka alanında da hayata geçirmek istiyoruz" ifadelerini kullandı.
Yaklaşımımız Yasaklayıcı Değil, Düzenleyicidir
Yapay zekanın büyük fırsatlar sunduğu kadar ciddi riskler de barındırdığını belirten Dönmez, "Algoritmik ayrımcılık, veri güvenliği ihlalleri, mahremiyet sorunları, istihdam dönüşümü ve etik sınırlar, mutlaka doğru yönetişim mekanizmalarıyla ele alınmalıdır. Komisyonumuz; etik standartların belirlenmesi, risk temelli regülasyon modeli geliştirilmesi ve kurumsal koordinasyonun güçlendirilmesi yönünde somut öneriler ortaya koymuştur. Bizim yaklaşımımız yasaklayıcı değil, düzenleyici ve dengeleyicidir. Amacımız inovasyonu boğmak değil, güven ortamı oluşturarak sürdürülebilir bir ekosistem inşa etmektir" diye konuştu.
Dönmez, raporun stratejik bir yol haritası olarak değerlendirilmesi gerektiğini kaydederek, "TBMM olarak bizler bu dönüşümün seyircisi olamayız. Yasama organı olarak görevimiz; yön vermek, düzenlemek, dengelemek ve toplumsal faydayı maksimize etmektir. Yapay zeka alanında atılacak her adım insan onurunu, temel hak ve özgürlükleri, adaleti ve şeffaflığı merkeze almak zorundadır. Türkiye, yapay zeka çağında edilgen bir ülke olmayacaktır. Türkiye, dijital dönüşümün sadece tüketicisi değil, üreticisi ve düzenleyicisi olacaktır. Türkiye, insan odaklı yapay zeka yaklaşımıyla bölgesel bir güçten küresel bir öncüye doğru kararlılıkla ilerleyecektir" dedi.
Kritik Kamu Hizmetleri Yapay Zeka İle Desteklenmeli
900 sayfadan oluşan raporda ortaya konulan öneriler şu şekilde sıralandı:
"Türkiye'nin mevcut yarı iletken, çip ve yapay zeka ile ilgili diğer donanım ve altyapı bileşenleri alanındaki çalışmaların envanterinin çıkarılması. Altyapı ve donanım eksikliğine ilişkin ihtiyaç analizi çalışması yapılması, ilgili eksikliklerin giderilmesine yönelik planlama yapılarak yapay zeka teknolojilerinin geliştirilmesi için yarı iletken üretiminden veri merkezi kurulmasına kadar gerekli tüm bileşenlerin sağlanmasına yönelik kapsamlı kısa, orta ve uzun vadeli yatırım planlarının oluşturulması ve Türkiye'nin bu alanda rekabetçi gücünü artıracak bir stratejinin ortaya konulması. Türkiye'nin 'Avrupa Konseyi Yapay Zeka Çerçeve Sözleşmesi'ni imzalaması hususunun, küresel gelişmeler dikkate alınarak değerlendirilmesi ve bu konuda gerekli iş ve işlemlerin tesis edilmesi. Siber Güvenlik Başkanlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı, TSK ve istihbarat kurumları iş birliğinde siber tehditleri proaktif tespit eden, otonom sistemleri güvenli kılan yerli yapay zeka altyapılarının geliştirilmesi için Ulusal Yapay Zeka Güvenlik Stratejisi'nin hazırlanması. Kamu kurumlarında, yapay zeka tabanlı çözümlerin ihtiyaç odaklı ve verimlilik artırıcı bir yaklaşımla hayata geçirilmesine ve yapay zeka destekli kamu hizmetleri dönüşümüne yönelik adımlar atılması ve bu doğrultuda belge işleme süreçlerinin iyileştirilmesi, arama süreçlerinin optimizasyonu ve maliyetlerin azaltılması gibi alanlara odaklanılarak sağlık, tarım, adalet, vergi uyumu, afet yönetimi ve akıllı şehirler gibi kritik kamu hizmetlerinin yapay zeka ile desteklenmesi. Veri, teknoloji altyapısı ve yeteneklere erişimi ile kullanılabilirliğinin çevresel faktörler açısından sağlanması. Uluslararası endekslerde ülkemizin orta vadede ilk 20'ye, uzun vadede ilk 10'a girmesini teminen söz konusu endekslerde yer alan alt bileşenlerin ayrıntılı olarak incelenerek bu bileşenlerde yapılacak iyileştirmeler ile ülkemizi üst sıralara taşıyacak tedbirlere ilişkin yol haritasının belirlenmesi."
Yapay Zeka Diplomasisi Stratejisi Oluşturulmalı
Türkiye'nin yapay zeka alanındaki uluslararası görünümünü geliştirmek için uluslararası firmalara Ar-Ge yatırımı yapmaları için teşvik paketi sunulması önerilen raporda, "Türkiye'nin lider rolünü güçlendirmeyi hedefleyen özel bir 'Yapay Zeka Diplomasi Stratejisi' oluşturulmalı. Türkiye'nin bölgesel yapay zeka merkezi olması için gerekli teşvik ve tedbir mekanizmalarını içeren yol haritası hazırlanması, uluslararası etkinlikler düzenlenmesi ve iş birliklerinin güçlendirilmesi. Küresel Yapay Zeka Ortaklığı gibi uluslararası platformlarda ulusal vizyonun yansıtılması öncelenerek aktif rol alınması. Türk Devletleri Teşkilatı ile ortak Türkçe büyük dil modelleri ve Yz standartları geliştirilmesi. Yapay zeka ve yapay zeka ile gerçekleştirilecek dijital dönüşümün gerektirdiği, insan odaklı yapay zekanın gelişimine imkan tanıyan dinamik mevzuat çerçevesinin oluşturulması başta olmak üzere yapay zeka alanındaki gelişmelerin ve gelecekte hayatımızı şekillendirecek bilginin ve teknolojilerin yakından takip edilmesi, buna bağlı olarak ilgili mevzuat ve politika önerilerinin oluşturulması amacıyla TBMM nezdinde bir 'Yapay Zeka, İleri Teknolojiler ve Yenilik Komisyonu' kurulması. Yapay zeka yönetişimine dair halihazırda farklı kurumlara verilmiş olan yetkiler, kısa vadede ihtiyaç duyulan çalışmaları yapmak ve bu alanda belirli bir bilgi ve tecrübe birikimi oluşturabilmek için gerekli olmakla birlikte uzun vadede Türkiye'nin yapay zeka yönetişimi alanında daha hızlı ve güçlü adımlar atabilmesi adına mevcut kurumların dönüştürülmesi veya ilgili kurumlar ile işbirliği içinde çalışacak, bu kurumları koordine edecek Türkiye Yapay Zeka Kurumu'nun kurulması. İlgili yönetişim birimlerinin söz konusu kurum altında konumlandırılması, bu kurumun mevcut kurumların bilgi ve tecrübelerinden de istifade etmesini teminen; kamu, özel sektör, meslek örgütleri ve üniversitelerin temsilcilerinin bulunacağı Danışma Kurulu'na sahip olması gerekmektedir" denildi.
Dijital Yetenek Haritası Oluşturulmalı
Yapay zekanın etik gelişimini takip etmesi için Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Siber Güvenlik Başkanlığı üyelerinden oluşacak 'Yapay Zeka Etik Kurulu'nun kurulması tavsiyesinin yer aldığı raporda, "Ortak veri alanı ile veri kalite ve standartları alanında yetkili otorite olan Siber Güvenlik Başkanlığı koordinasyonunda kamu verilerinin erişimini ve kullanımını yönetilebilir ve sürdürülebilir şekilde sistematik olarak sağlamaya yönelik önlemleri de içeren bir Türk Veri Havuzu oluşturulmalı. Kamu yapay zeka ekosistemi projelerinin desteklenmesi, mevcut iş gücünün dönüşümü sürecinde gerekli eğitimlerin verilmesi ve dönüşüm sürecinin yönetilmesi için Dijital Yetenek Haritası'nın oluşturulması. AFAD bünyesinde kriz ve afet durumlarında farklı kurumlardan gelen verileri gerçek zamanlı analiz eden, kaynak optimizasyonu yapan ve müdahale senaryoları geliştiren yapay zeka destekli risk değerlendirilmesi ve müdahale planları geliştirilmesi ve güçlendirilmesi. TBMM'de yapay zeka kullanımının etik sınırlarını ve veri mahremiyetini düzenleyen bir Parlamento Yapay Zeka Kullanım İlkeleri Rehberliği hazırlanmalı. TBMM Tutanak Bilgi Sistemi'nin, yasa tekliflerinin önceki mevzuatla tutarlılığını analiz eden, benzer teklifleri gruplayan ve özetler üreten Yz destekli yerli ve milli Akıllı Yasama Destek Modülleri ile genişletilmesi ve TBMM çalışmaları için gerçek zamanlı deşifre, çok dilli çeviri ve otomatik özetleyici araçların kalıcı olarak devreye alınması" önerilerine yer verildi.
Türkiye Yapay Zeka Kanunu Hazırlanmalı
Raporun hukuk ve etik önerileri başlığı altında şu maddelere yer verildi:
"Genel ve çerçeve nitelikte, mevcut yaklaşımları ve düzenlemeleri kopyalamadan, uluslararası organizasyonlar tarafından yayımlanan raporlardaki geleceğe yönelik trend ve risk öngörüleri incelenerek, Türkiye'nin ihtiyaçlarını dikkate alan ve ilgili diğer mevzuatla uyumlu şekilde bir yandan insan odaklı, etik ilkelere uygun çerçeveyi çizerken diğer yandan esnek ve inovasyon odaklı yaklaşımı koruyan, gerekli alanlarda risk yönetimi ve şeffaflık analizlerinin yapılması sonucunda gerekli korumalar ile güvenilir yapay zeka damgası, sertifikasyon ve uygunluk değerlendirme kriterleri gibi yönetim süreçlerini getirecek veya güçlendirecek, teknolojik gelişiminin önünü açacak bir yaklaşımla kısıtlayıcı olmayan, detaylı hususların düzenlenmesini ikincil mevzuata ve rehberlere bırakan, dinamik uygulanabilirliğe sahip bir 'Türkiye Yapay Zeka Kanunu' hazırlanmalı. Yapay zekanın gelişiminin fikri haklara etkisi ile ilgili yapılacak düzenlemelere dair bir etki analizi yapılması. Yapay zeka tarafından üretilen içeriklerin tespit edilmesi için dijital filigran ve meta veri gibi kaynak tespiti yapmaya ve kullanıcıları içeriğin yapay zeka üretimi olduğu yönünde bilgilendirmeye yarayan mekanizmaların geliştirilmesi ve isteyen içerik üreticileri için içeriğin orijinalliğini, bütünlüğünü ya da üretici kimliğini doğrulamaya yarayan imza sistemlerinin geliştirilmesi. Sosyal güvenlik sisteminin yapay zeka kaynaklı işsizlik ve mesleki dönüşümlere karşı güncellenmesi ve yeni mesleklerin gerekli görülen alanlarda yasal zemine oturtulması. İş gücü piyasalarını düzenleyen hukuki çerçevenin yapay zekanın getirdiği dönüşüme ve bu dönüşümle gelecek olan riskleri yönetmeye hazır olup olmadığına dair kapsamlı bir hukuki etki ve gereklilik analizi yapılması. Yaşam boyu eğitim programları ile var olan iş gücünün dönüşümünün sağlanmasına destek verilmesi ve bu dönüşümün Üniversitelerin Sürekli Eğitim Merkezleri ve MEB'in koordinasyonunda, İşkur, Ticaret ve Sanayi Odaları, Kalkınma Ajansları ve ilgili Stk'larla iş birliği içinde gerçekleştirilerek uygulanması. Yapay Zeka Süper Bilgisayar Merkezleri kurulması."
